Groen is gezond!

Tjisse en Agnes 3   Silvia Kooij

Tekst: Silvia Kooij

Dat er een verband is tussen natuur en gezondheid, is op zich niet zo verrassend. Maar dat de natuur zoveel wetenschappelijk bewezen gezondheidseffecten heeft, is toch wel bijzonder. Het is hoog tijd dat we meer met die kennis gaan doen, vinden Agnes van den Berg hoogleraar natuurbeleving aan de Rijksuniversiteit Groningen en Tjisse Brookman relatiemanager bij De Friesland Zorgverzekeraar.

Agnes en Tjisse kennen elkaar, omdat De Friesland Zorgverzekeraar actief is op het thema natuur en gezondheid.  Tjisse legt uit: “De natuur heeft zoveel gezondheidseffecten, daar kunnen mensen veel meer mee doen in hun woon, werk en leefomgeving. Het is heel simpel: loop de natuur in, dan voel je je beter. Wij willen dat mensen geen drempels ervaren om hun gezondheid positief te beïnvloeden. Om hierbij te helpen, werken we samen met een groot aantal natuurorganisaties, waaronder Landschap Overijssel.”

Immuunsysteem
Voor de gezondheidseffecten van de natuur komt steeds meer wetenschappelijk bewijs. Agnes: “Heel belangrijk voor de gezondheid zijn de phytonciden, chemische stofjes die planten en bomen afscheiden. Deze stofjes hebben een antibacterieel effect en ze verhogen de activiteit van de ‘natural killer’-cellen. Het resultaat is dat ons immuunsysteem versterkt wordt. Je hebt meer afweer tegen ziektes, herstelt sneller en voelt je sterker. Daarbij treedt een kalmerend en stressverlagend effect op. Je voelt je blijer en positiever.”

Vormentaal
In de natuur zijn, is dus gezond. Maar alleen naar de natuur kijken ook. “Dit heeft te maken met de geometrie in de natuur, de vormentaal of fractale patronen”, zegt Agnes. “Vertakkingen van bomen, maar ook de deeltjes van een bloemkool die weer een bloemkooltje op zich zijn. De patronen herhalen zich, maar zijn telkens toch net anders. Dit trekt je aandacht zonder dat je hersenen er moeite voor hoeven te doen. Vooral de voorste hersenen worden hierdoor ontlast. Daar zit je planning, concentratie en beheersing.” Tjisse: “Dat zijn juist de hersenen die in deze wereld van non-stop social media vaak overbelast zijn. In de natuur hoef je deze hersenen nauwelijks te gebruiken. Dus dat is heel ontspannend. En het mooie is ook, dat dit effect meteen optreedt. Ook al kijk je alleen maar even naar een poster van de natuur.”

Concentratie en pijn
“Dit effect zorgt er ook voor dat mensen zich beter kunnen concentreren”, zegt Agnes. “Daar zijn mooie voorbeelden van bij kinderen met ADHD. Zij presteren beter op ingewikkelde testjes, nadat ze in aanraking zijn geweest met de natuur. Ook de creativiteit neemt toe. Vandaar dat je nu steeds meer groene schoolpleinen ziet. Een mooi effect is ook dat mensen die tijdens een doktersbehandeling uitzicht hebben op een natuurposter, minder pijn ervaren en zich later ook minder pijn herinneren. Virtual Reality wordt al in verschillende ziekenhuizen gebruikt om af te leiden van de pijn en het is echt geen toeval dat die beelden altijd in de natuur zijn. Mensen kijken rond in de bergen of onder water, maar nooit tussen de wolkenkrabbers.”

Rem op stress
Het ene na het andere onderzoek toont het belang van de natuur aan. “En de gezondheidseffecten zijn steeds beter te meten”, zegt Agnes. “Zo is er een onderzoek aan de VU in Amsterdam gedaan, waarbij mensen naar een foto van de natuur keken. Er is hierbij aangetoond dat de stress dan niet alleen daalt, maar dat er zelfs een tegenreactie op de stress is, een rem. Er is geen enkel medicijn dat dit effect teweeg kan brengen. Het is toch geweldig dat de natuur dit wel kan doen.”

Koe in de wei
We voelen ons verbonden met de natuur. En dat is logisch, want we zijn zelf onderdeel van de natuur. Steeds als die band met de natuur wordt bevestigd, voelt dat goed. Agnes: “Die verbeterde stemming wordt ook wel in verband gebracht met het feit dat we vroeger in de natuur altijd op onze hoede waren voor wilde beesten. Als we nu in de natuur zijn, checken onze hersenen de omgeving meteen op gevaar. Maar dat gevaar is er niet, dus dan worden we daar blij van. Dat is ook het effect van de koe in de wei: het is een prooidier dat daar rustig kan staan. Dit betekent dat er geen roofdieren in de omgeving zijn en dat voelt goed. Een Scandinavisch onderzoek toont aan dat je lichaam al is opgesprongen, voordat je hersenen een slang tussen de struiken bewust als slang herkennen. Dat is typerend voor de primitieve en sterke reactie van ons lichaam op de natuur.”

Kinderen
Toch treedt die stemmingsverbetering in de natuur niet automatisch op. Voorwaarde hiervoor is dat de band met de natuur in de kindertijd ontwikkeld wordt. Agnes: “Je moet in je jeugd ervaringen in de natuur hebben gehad, om later dat gevoel naar boven te kunnen halen. Net zoals iedereen in aanleg kan praten, maar als je nooit kennis hebt gemaakt met taal wordt de spraak niet ontwikkeld.” “Juist daarom is het zorgwekkend dat zo weinig kinderen nog met de natuur in aanraking komen”, zegt Tjisse. “Neem ze mee, ga kamperen en laat ze in bomen klimmen. Daar hebben ze voor de rest van hun leven wat aan. En ze worden ook socialer in de natuur. Onderzoekers lieten een handschoen vallen bij de ingang van een park. Mensen die het park inliepen, pakten de handschoen niet op. Maar mensen die eruit liepen, deden dat wel. Ook het onderzoek op groene schoolpleinen laat zien dat kinderen socialer worden.”

Boomknuffelaar
Het gekke is dat we wel weten dat de natuur gezond is, maar er zo weinig mee doen. Agnes: “In een onderzoek is mensen gevraagd wat ze een depressieve vriend zouden adviseren: antidepressiva, sociale contacten of een wandeling in de natuur. Een overweldigende meerderheid kiest voor het laatste. Toch worden er enorm veel antidepressiva geslikt in ons land. Het punt is, dat we nog maar zo weinig weten over de werkzame stoffen - zoals phytonciden en fractalen - die een medicijn zouden kunnen vervangen. Bovendien hebben dokters een hoge drempel om de natuur voor te schrijven. Dokters zijn mensenmensen en geen natuurmensen. Daarnaast zijn ze vaak niet bekend met het toenemende wetenschappelijke bewijs voor gezondheidseffecten van natuur. Dit is nog niet verwerkt in hun opleiding of in nascholingscursussen. Het idee dat we de natuur kunnen benutten voor onze gezondheid is mede als gevolg van alle technische ontwikkelingen in de medische zorg sterk op de achtergrond geraakt .”

Dubbel
Mensen onderschatten de gezondheidseffecten, maar lijken zich ook te schamen voor hun geloof in de gezonde werking van natuur, constateert Agnes. “Aandacht voor de natuur staat voor geitenwollensokken. Bestuurders hebben vooral aandacht voor economisch gewin, maar welke bestuurder durft nu eens hardop te zeggen: ‘Ik neem de gezondheidseffecten van natuur mee in mijn beslissingen’.” Er hoeft echt geen taboe te zitten op het benoemen van de betekenis van de natuur voor het welzijn en de gezondheid van mensen. Veel mensen realiseren zich niet hoe dubbel ze zijn: ze nemen overdag een beslissing die schadelijk is voor de natuur en springen in het weekend op de racefiets om in diezelfde natuur te ontspannen.” Tjisse sluit zich daarbij aan: “De natuur is niet alleen voor in het weekend of op vakantie. Het kan elke dag. Integreer de natuur in je woon-, werk- en leefomgeving. Houd eens een functioneringsgesprek terwijl je door het park wandelt. Zet planten in je kantoor of huiskamer, hang natuurposters op. Je voelt je er een gezonder en blijer mens van!”

Meer weten over onderzoeken naar het effect van groen op gezondheid? kijk op: www.agnesvandenberg.nl

Groen & Fit Collectief
Logo Groen Fit
Meer informatie en een overzicht van alle voordelen vind je op de website van De Friesland
Gratis wandelsokken
Maak nu vrijblijvend kennis met het Groen & Fit Collectief. Vraag het gratis proefpakket aan en ontvang 10 redenen waarom natuur gezond is én een paar comfortabele wandelsokken.