Meidoorn

eenstijlige meidoorn Mark Zekhuis1

Herkenning

De meidoorn loopt in het voorjaar uit met frisgroene vrij diep ingesneden blaadjes. Aan de takken beschermen doorns de struik tegen vraat van grotere zoogdieren. In mei en juni bloeien de meidoorns met heerlijk geurende witte bloemen, die in tuilen bij elkaar staan. In de herfst verschijnen rode bessen aan de sltruiken waar tal van dieren, zoals lijsterachtigen en muizen van eten. Er zijn verschillende soorten meidoorns zoals de Eenstijlige meidoorn, Tweestijlige meidoorn en de zeer zeldzame Koraalmeidoorn. Van de eerste twee zullen we wat meer vertellen.

Eenstijlige meidoorn

De Eenstijlige meidoorn (Crataegus monogyna) is een struik uit de rozenfamilie die in Overijssel zowel in het wild voorkomt als aangeplant. In heggen rond boerenerven, struwelen, op open plekken in loofbossen, langs beken en rivieren is de meidoorn een algemene verschijning.

Tweestijlige meidoorn

De zeldzamere Tweestijlige meidoorn (Crataegus laevigata) vind je met name in Twente. De struik lijkt als twee druppels water op de Eenstijlige meidoorn, maar bloeit wat eerder in het jaar en blijft, als ze vrijuit mogen groeien over het algemeen wat kleiner. Ook de standplaats en het gebruik van de struk komen overeen met die van de Eenstijlige meidoorn. Een groot verschil is natuurlijk het aantal stijlen in de bloem, dat zijn er twee bij de Tweestijlige meidoorn en één bij de Eenstijlige meidoorn. Dit is eigenlijk het makkelijkst te zien bij de besjes, zitten er 2 pluimpjes bovenop of maar 1?

Bastaarden

Om het nog een beetje ingewikkelder te maken komen in gebieden waar beide soorten voorkomen ook nog kruisingen tussen de soorten voor. Je kunt een niet-bloeiende Tweestijlige meidoorn gemakkelijk verwarren met Eenstijlige meidoorn. Tweestijlige meidoorn heeft echter bladeren die minder diep zijn ingesneden en ze zijn wat glimmender. Tweestijlige en Eenstijlige meidoorn kunnen met elkaar kruisen. De zo ontstane bastaarden hebben kenmerken van beide ouders en zijn vaak helemaal lastig te onderscheiden.

IJssellandschap

meidoorn in de uiterwaarden

Heel kenmerkend zijn de prachtige meidoornhagen In de uiterwaarden langs de IJssel die in mei en juni de uiterwaarden kleuren en heerlijk doen geuren. De hagen staan er niet voor niets. Zij zorgden er met hun doorns, in het voorprikkeldraadse tijdperk, voor dat het vee niet weg kon lopen en dat vruchtbare slib op het regelmatig overstromende land achterbleef. Deze bijzondere landschapselementen zijn vaak al eeuwen oud en vind je zelfs terug op oude kaarten.

Ook rond boerenerven in Overijssel werden en worden meidoornhagen aangeplant. De struik komt hier van nature voor en doet het goed.

Geschiedenis

Meidoornhagen hadden een duidelijke functie in het oude cultuurlandschap. De meidoorns werden aangeplant omdat ze veel weerstand boden door het dichte takkenstelsel, aan het na overstroming weglopende water. Om de hagen juist aan de onderkant van de struik zo dicht mogelijk te krijgen werden heggen gelegd.

Het voordeel van een meidoorn is daarnaast dat de struik doorns heeft, wat ervoor zorgt dat een meidoornhaag als veekering kon dienen. Het hout gebruikte de boeren voor bijvoorbeeld handvatten aan gereedschappen.

Waarde

kneu Mark Zekhuis

Tegenwoordig vertellen de meidoorns vaak het verhaal van het oude agrarische cultuurlandschap. Vele soorten vogels, kleinere zoogdieren en insecten profiteren van de aanwezigheid van de meidoorn in ons landschap.

Door de ondoordringbaarheid vinden veel dieren er een veilig heenkomen tegen roofvogels, nestelgelegenheid en voedsel. Zo'n typische bewoner van de meidoornhagen is de kneu. In groepjes zwerven ze rond de hagen.

Beheer

Meidoornheggen kun je leggen, in plaats van snoeien. Takken worden ingesneden en omgelegd om een dichte haag te krijgen. Dit heeft twee voordelen ten opzichte van snoeien:

  • Leggen is minder werk dan snoeien
  • Leggen zorgt ervoor dat de vruchtbare sliblaag die bij een overstroming over het land komt blijft liggen op het land en niet tussen kale takken aan de onderzijde van de struik door kan gaan.

Weetjes

  • Meidoornhagen worden al eeuwen gelegd en vervolgens ruig bijgesnoeid, tussen begin november en half maart. Vandaar dat je in heggen soms dikke stammen ziet die de ouderdom van de plant aangeven.
  • Meidoornhagen bieden een uitstekende nestel- en voedselgelegenheid voor veel vogels en zoogdieren.

Lees de plantwijzer heg en haag >>


Terug naar planten en dieren in overijssel
Maak eens een ommetje
luttenberg ommetje Arno ten Hoeve
Heerlijk wandelen door boerenland