Veelgestelde vragen

Foto: Bertus Webbink

Vragen en antwoorden over Natura 2000 Beerze

Wat is Natura 2000?

Natura 2000 is de naam van een Europees netwerk van leefgebieden voor (zeldzame) planten, vogels en andere dieren. In deze gebieden werken overheden, waterschappen en natuur- en belangenorganisaties samen om - op basis van Europese natuurdoelen - verdere achteruitgang van de gewenste diversiteit aan planten en dieren te voorkomen. Om deze doelen te halen, moeten er soms ook maatregelen worden genomen in omliggende gebieden. Er zijn in Nederland in totaal ruim 160 Natura 2000-gebieden. Hiervan liggen er 24 in Overijssel.

Wat is het doel van Natura 2000?

Het doel van Natura 2000 is de kwaliteit en oppervlakte van beschermde typen natuur te behouden en waar mogelijk te verbeteren. In gebieden kunnen economische en ecologische belangen op gespannen voet (komen te) staan. In zogeheten beheerplannen leggen de rijksoverheid en provincies vast wat er op welke wijze mogelijk is. Uitgangspunt is steeds het realiseren van ecologische doelen met respect voor - en in een zorgvuldige balans met - wat particulieren en ondernemers willen. De plannen worden daarom in goed overleg opgesteld met alle direct betrokkenen, zoals beheerders, gebruikers, omwonenden, gemeenten, natuurorganisaties en waterschappen.

Wat doet Nederland met Natura 2000?

In een dichtbevolkt land als Nederland heeft de natuur onze zorg hard nodig. Er zijn in ons land ruim 160 Natura 2000-gebieden aangewezen. Hiervan liggen er 24 geheel of gedeeltelijk in Overijssel. Voor álle gebieden wordt een beheerplan gemaakt dat aangeeft hoe ‘beleven, gebruiken en beschermen’ er op een evenwichtige manier samen kunnen gaan. Het streven is overal om bestaande activiteiten zo min mogelijk te beperken. Tegelijkertijd is duidelijk dat ‘niet alles kan’ in Natura 2000-gebieden.

Wie maakt het beheerplan voor een Natura 200-gebied?

De provincie (en in sommige gevallen het Rijk) neemt het initiatief om het beheerplan op te stellen. Ze wijst vervolgens voor ieder Natura 2000-gebied een ‘trekker’ aan die het plan feitelijk maakt, in nauw overleg met eigenaren, gebruikers, gemeenten, waterschappen en (andere) provincies. Vaak is de trekker de (belangen)organisatie met de meeste grond in eigendom in een gebied.

Wat staat er in het beheerplan?

In het beheerplan staat wat er moet gebeuren om de natuurdoelen in een gebied (welke planten en dieren wáár en in welke mate beschermd moeten worden) te halen. Ook staat er in het beheerplan wie de maatregelen uitvoert en monitort.

Wat is PAS?

In veel Natura 2000-gebieden is de neerslag van stikstof een van de belangrijkste belemmeringen om de natuurdoelen te halen. De Nederlandse overheid heeft daarom het Programma Aanpak Stikstof (PAS) ontwikkeld, met aanvullende ecologische herstelmaatregelen om de neerslag te verminderen. Wat er lokaal precies aan extra maatregelen nodig is, maakt een zogeheten PAS-gebiedsanalyse duidelijk.

Waar staat Samen werkt beter! Voor?

Onder de noemer Samen werkt beter! (SWB) werken in Overijssel 14 partijen die bij Natura 2000 en PAS betrokken zijn, de komende jaren samen aan het behoud en herstel van kwetsbare natuur. Hiermee realiseren ze tegelijkertijd nieuwe kansen voor de economie omdat ontwikkelingen in de industrie, verkeer en landbouw nu vaak beperkt worden om de natuur niet verder te belasten. De gedachte achter SWB is dat bewoners, belangenorganisaties en overheid een gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben om de kwaliteit van leefgebieden van planten dieren te verbeteren en de oorzaken van schadelijke effecten bij de bron aan te pakken. Grondeigenaren die te maken hebben met effecten op hun gronden, krijgen een passende oplossing aangeboden voor hun toekomst.

Vragen over Natuurherstel Beerze

Waarom zijn er natuurherstelmaatregelen nodig in Beerze?

Beerze staat onder druk. De kwaliteit van de natuur neemt af en tegelijkertijd nemen de invloeden van buitenaf toe. Denk aan de groeiende industrie en landbouw en het toenemende verkeer. Door het teveel aan stikstofuitstoot ontstaat een monocultuur die ten koste gaat van de biodiversiteit. Het is juist de variatie die zorgt voor gezonde natuur. Daarom gaan we Beerze versterken. We maken het gebied weerbaarder voor de toekomst zodat diverse kwetsbare planten en dieren er kunnen blijven leven en nieuwe soorten terugkeren.

Om welke natuurherstelmaatregelen gaat het in Beerze?

Voor het behoud van het hoogveen en de vochtige heide moeten we verdroging tegengaan. Daarom nemen we maatregelen voor de waterhuishouding in het gebied. Daarnaast breiden we de zandverstuiving uit, zodat de kans op windwerking toeneemt en effectiever wordt.
Het gaat daarbij om de volgende maatregelen:

  • Omvormen van bos naar heide en stuifzand ten noorden van Beerzerveld en in Beerzerveld zelf
  • Dempen van sloten en greppels ten noorden van Beerzerveld
  • Drainerend effect van de afgegraven percelen in het Beerzerveld verminderen en stimulering van veenvorming
  • Mariënbergerdijk ophogen/slecht doorlatend maken
Waarom is hoogveen belangrijk om te behouden?

Hoogveen is een bijzonder veentype. Het heeft soms wel een dikte van vijf meter, dat in duizenden jaren is ontstaan. Er komen bijzondere plantensoorten voor, zoals lavendelheide, klein blaasjeskruid en bultvormige veenmossen.

Het landschap wordt niet alleen natter maar ook opener. Wat betekent dit voor de diersoorten?

We verwachten dat er vogels terugkeren, zoals de nachtzwaluw en de boomleeuwerik. En ook de adder zal zich hier nog meer thuis gaan voelen.

Er komt meer natte én droge heide?

Ja, de nu nog geïsoleerde heideterreintjes worden met elkaar verbonden. Er komt meer dopheide, ook wel vochtige heide genoemd. Die profiteert van de vernatting. Hij gaat beter groeien en bloeien. De droge heide, struikheide, heeft voordeel bij de verdwijning van de bomen op de hogere randen van het landschap. Daar waar de grond dus droger is.

Wat gaat er gebeuren met de zandverstuiving?

De zandverstuiving wordt uitgebreid, zodat de kans op windwerking toeneemt en effectiever is. Het is een soort woestijn, met grote temperatuurverschillen, waar de zandhagedis, mierenleeuw en zandoorworm, maar ook vogels als de tapuit en boompieper kunnen leven. Er komt een wandelpad doorheen, zodat bezoekers hier nog meer van kunnen genieten.

Waarom en hoeveel van het bos wordt gekapt?

Het omvormen van bos naar heide en stuifzand is een maatregel om kwetsbare natuur te beschermen zodat deze tegen een stootje kan. De van oudsher aanwezige heide is sterk uitgedund en op veel plekken veranderd in bos. Naaldbomen
In totaal wordt ongeveer 55 hectare bos gekapt. Dat is 11% van het bos op het totale natuurterrein. Kenmerkende bomen laten we staan.

Hoe bepaalt Landschap Overijssel welke bomen er gekapt gaan worden?

Op basis van veldonderzoek wordt bepaald welke bomen weg moeten om de verdamping tegen te gaan. Voor het behoud van de jeneverbes is er geen onderzoek nodig. Het is duidelijk dat alle bomen bij de jeneverbesstruwelen weg moeten, om de jeneverbes ruimte te geven.

Bomen zijn toch ook natuur?

Dat klopt. Bossen zijn een waardevol onderdeel van de natuur in Overijssel. Op veel plekken wordt daarom gewerkt aan behoud en versterking van bossen. Op andere plekken krijgt kwetsbare natuur zoals heide of hoogveen meer ruimte om te overleven. Per gebied wordt zorgvuldig bekeken wat er precies nodig is om bijzondere natuur te versterken en te beschermen.

Bomen zijn toch waardevol omdat ze CO2 opnemen? Hoe zit dat met klimaatverandering?

In Nederland liggen er meerdere uitdagingen op het gebied van natuur. Het beschermen en versterken van bijzondere natuur is zo’n onderwerp, maar ook klimaatverandering en CO2. Door tussen overheden onderling goede afspraken te maken, worden verschillende belangen tegen elkaar afgewogen om per geval de juiste maatregelen te treffen. Lokaal kan dit soms een tegenstrijdig beeld geven. Juist het vinden van een balans tussen de verschillende doelen en belangen is een van de redenen waarom in Overijssel gemeenten, waterschappen, natuurorganisaties, economische belangenorganisaties en de toeristische sector nauw samenwerken.

Waarom moet ik als particulier wel iets doen aan compensatie als ik een boom kap en jullie niet?

De regels voor herplanten van bomen verschillen per gemeente. De herplantplicht is bedoeld om te voorkomen dat natuur ‘zomaar’ kan verdwijnen. Natura 2000 heeft een breder perspectief waarin bomenkap soms juist kan bijdragen aan het versterken van de natuur. Voor natuurgebieden in Nederland geldt dat alle maatregelen worden beschreven in een beheerplan. In dat plan staan de afspraken en normen waaraan de natuurbeheerder zich moet houden. Dit voorkomt dat organisaties voor elke beheeractiviteit een aparte vergunning moet aanvragen en verplicht ze gedegen onderzoek te doen naar de gevolgen. De herplantplicht bij het kappen van bomen is hierdoor vervallen. Er zijn ook gebieden waar natuurbeheerorganisaties en overheden afspreken om meer bos te realiseren. Dit is echter geen gevolg van het kappen van bomen in andere gebieden.

Wie betaalt de herstelmaatregelen? En wordt er geld verdiend aan het kappen van bomen?

De provincie Overijssel stelt geld beschikbaar voor het uitvoeren van de herstelmaatregelen. Als bomenkap daar onderdeel van uitmaakt, kiezen organisaties als Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en Landschap Overijssel er veelal voor om dit in eigen beheer uit te voeren. Zij vragen hiervoor dan geen subsidie aan. Dit is gelijk aan de wijze waarop zij normaalgesproken ook aan bosbouw doen. Ze hebben dus geen extra voordeel van de herstelmaatregelen. Na de kap ontvangen ze wel subsidie voor het omzetten van het gekapte bos naar heide. Dit is namelijk een andere activiteit dan reguliere bosbouw. Eventueel structureel inkomensverlies door afwaardering van grond, wordt door (rentmeesters van) de provincie gecompenseerd op basis van marktwaarde. Dit is gelijk aan het systeem voor het omvormen van landbouwgrond naar natuur.

Vragen over de uitvoering van werkzaamheden

Wanneer starten de werkzaamheden?

Vanaf 15 oktober 2018 starten we met de eerste 40 hectare. Tot 15 maart 2019. We kappen buiten het broedseizoen. Na half juli 2019 wordt de rest van de bomen gekapt.

Houden jullie rekening met het broedseizoen?

Jazeker! Het broedseizoen is in Nederland van 15 maart tot 15 juli. En we houden niet alleen rekening met broedende vogels, maar ook met kwetsbare planten, holle bomen, vossen- en dassenburchten en roofvogelnesten. Er vindt, voordat we aan de slag gaan, een uitgebreide inventarisatie plaats.

Waar gaat het hout heen?

Het hout gaat naar papierfabrieken en kwalitatief minder goed hout wordt verkocht aan spaanplaatfabrieken. Het mooie hout gaat naar houtzagerijen om er bouwhout van te maken en takafval wordt versnipperd voor energieopwekking.

Wat merkt de bezoeker van het natuurgebied van de houtkap?

De bezoeker van Beerze kan wat hinder ondervinden van het geluid dat de machines produceren of omdat deze over wandelpaden rijden. Verder ziet de wandelaar houtstapels langs de paden en hier en daar hopen takafval die liggen te wachten op versnippering. En het kan zijn dat voor de veiligheid enkele paden tijdelijk worden afgesloten, maar dat proberen we te voorkomen.
We rekenen daarbij op ieders begrip, want we voeren deze maatregelen uit om in de toekomst nog meer van dit prachtige natuurgebied te kunnen genieten. De bezoeker zal er nieuwe planten en dieren aantreffen en door het opener landschap meer (uit)zicht krijgen.

Toegang en contact/vragen

Is het natuurgebied Beerze tijdens het natuurherstel gewoon toegankelijk?

Ja. Soms kan het zijn dat er voor de veiligheid tijdelijk een pad is afgesloten. Dit wordt ter plekke aangegeven en er wordt voor een omleiding gezorgd. We proberen dit wel zoveel mogelijk te voorkomen.

Wie kan ik bellen met vragen of opmerkingen?

Heeft u vragen, opmerkingen of problemen door of over de werkzaamheden, dan kunt u contact opnemen met Evert Dijk, terreinbeheerder Landschap Overijssel, tel: 06 20 95 26 46. Of met projectleider Marten Meyling, tel: 06 11 88 30 57. Op www.landschapoverijssel.nl/Beerze vindt u steeds de meest actuele informatie.

Toekomst

Wie controleert of de natuurherstelmaatregelen straks het gewenste effect hebben? En hoe gebeurt dat?

De provincie Overijssel monitort het effect van de herstelmaatregelen per (door Natura 2000-regelgeving) te beschermen, te behouden en/of te versterken natuursoort in het Lonnekermeer. Men bekijkt op verschillende manieren of de effecten voldoende positief zijn, onder meer door met peilbuizen de grondwaterstand in de gaten te houden. Zijn de effecten onvoldoende, dan treft de provincie in de volgende Natura 2000-beheerplanperiode aanvullende maatregelen. Naast de provincie houdt ook Landschap Overijssel een oogje in het zeil door regelmatig te bekijken in welke mate de natuur in het gebied profiteert van de aanpassingen.