Werk aan de winkel

Natuurherstel Wierdense Veld

Landschap Overijssel heeft van de provincie Overijssel de opdracht gekregen om de starten met de natuurherstelmaatregelen binnen het Wierdense Veld. De belangrijkste opgave is om ervoor te zorgen dat het water langer in het gebied wordt vastgehouden. Dat is nodig voor het behoud en herstel van veenlandschap. En dit is in het belang van de biodiversiteit, want in een hoogveengebied leven tal van bijzondere en kwetsbare planten en dieren. Ook zijn de maatregelen passend bij de klimaatopgave die we met elkaar hebben. Veen legt namelijk erg veel CO2 vast. Bij uitdrogend en stervend hoogveen komt veel opgeslagen CO2 vrij. Met het natter maken van het Wierdense Veld werken we dan ook aan de biodiversiteitopgave én aan de klimaatopgave.

Wat gaan we doen

Het hoogveen bestaat uit veenmossen (sphagnum). Deze kunnen alleen groeien op een ondoorlatende gliedelaag (een laag van organisch materiaal), die het regenwater tegenhoudt. Hierdoor blijft het veenmos continu nat en zompig, en kan het aan debovenkant aangroeien. De onderste laag sterft af, maar verteert niet omdat het te zuur is en er geen zuurstof bijkomt. We spreken van levend hoogveen wanneer er aan de bovenkant meer veenmossen aangroeien dan er aan de onderkant afsterven. Het veenpakket wordt dan steeds dikker.

Doordat vroeger veen is afgegraven, zijn lekken in de gliedelaag ontstaan. Hierdoor zijn een soort afvoerputjes ontstaan waardoor het regenwater naar de zandondergrond wegloopt. Het gebied verdroogt en het hoogveen verteert en verdwijnt. Door de lekken te dichten, herstellen we het unieke hoogveen en behouden kwetsbare planten en dieren hun leefgebied.

In de gliedelaag, die oorspronkelijk zo’n 15 centimeter dik is, zijn ongeveer 150 lekken gevonden. Het merendeel van de lekken is zo’n 3 bij 5 meter groot, het grootste gat is 80 bij 30 meter. We gaan de lekken dichtmaken met leemhoudend materiaal van 40 centimeter dik. We verwachten ongeveer 95% van de lekken te kunnen dichten. We doen dit in een droge periode, van begin augustus tot eind oktober.

Door de lekken in de gliedelaag te dichten, wordt het Wierdense Veld natter en kan het veen weer water vasthouden en groeien. In combinatie met een natuurlijker grondwaterpeil zal dit er uiteindelijk voor zorgen dat het hoogveen weer gezond wordt en kan aangroeien en we het gebied beschermen en behouden voor de toekomst!

Wil je de nieuwsbrief ontvangen waarin we je informeren over de voortgang van het natuurherstel Wierdense Veld? Meld je dan aan door een mailtje te sturen naar Fleur de Graaff.

Waar staan we nu?

We zijn begonnen met de eerste werkzaamheden uit te voeren. Gerwers Tilligte BV doet dit voor ons. Het is een specialistische klus en zij hebben ervaring met dit soort werk. We verwachten dat Gerwers half oktober klaar is met het werk. Tijdens de werkzaamheden zijn de wegen en paden gewoon toegankelijk. Het kan zijn dat een deel van het pad tijdelijk wordt afgesloten omdat dit de aannemer veiliger lijkt, maar dan zorgen we voor een omleiding.

Vragen en antwoorden over het natuurherstel

Waarom is natuurherstel nodig in en om het Wierdense Veld?

Het Wierdense veld is een natuurgebied van 420 hectare. Het is een hoogveengebied dat afhankelijk is van water: het juiste grondwaterpeil en voldoende regenwater dat wordt vastgehouden. Dit soort veengebieden komen niet veel voor in Nederland. Veel van deze hoogveengebieden hebben te maken met verdroging, waardoor de kwaliteit van deze natuurgebieden achteruit gaat. Door maatregelen te treffen, zoals het dempen van greppels, sloten en andere watergangen in en om het gebied, wordt het Wierdense Veld weer natter (herstel waterhuishouding). En dat is nodig om het hoogveengebied duurzaam in stand te houden.

Vanwege de bijzondere natuurkwaliteiten van het Wierdense veld, heeft Nederland met de Europese Commissie afgesproken het gebied te beschermen. In de praktijk is de provincie Overijssel daarvoor verantwoordelijk. Het Wierdense Veld heeft de status van Natura 2000-gebied. In Overijssel liggen natuurgebieden die zo bijzonder zijn dat ze deze status hebben gekregen.

Welke maatregelen worden uitgevoerd in het Wierdense Veld?

Om de achteruitgang van de kwaliteit van het Wierdense Veld tegen te gaan, zijn door Landschap Overijssel maatregelen uitgewerkt die in het Wierdense Veld uitgevoerd gaan worden. Veen leeft op een ondoorlatende bodemlaag, ook wel de gliedelaag genoemd. Deze laag voorkomt dat het regenwater wegloopt de zandige ondergrond in. Door veenwinning in het verleden, is deze laag op wel 150 plekken in het Wierdense Veld lek geraakt. Het grootste natuurherstel is gericht op het dichten van deze lekken. Als gevolg hiervan kan het regenwater minder makkelijk naar de ondergrond wegstromen en blijft het langer in het veen. Dit is nodig voor het in stand houden van het huidige veen en is positief voor de ontwikkeling van nieuw veen.

Verder zijn in het Wierdense Veld her en der berken gaan groeien. Bomen, in dit geval de berken, verdampen veel water en geven schaduw. Dit is ongunstig voor de veenmossen. Het verwijderen van deze bomen en struiken zorgt ervoor dat er minder water verdampt en dat er, door bladval, minder voedingsstoffen aan het veen worden toegevoegd. Daarnaast dienen ook een aantal bomen verwijderd te worden ten behoeve van de aanleg van rijroutes in het Wierdense Veld. Deze rijroutes zijn nodig voor dichten van de lekken in het veen.

Wanneer worden de maatregelen uitgevoerd en door wie?

Het dichten van de lekken en het verwijderen van bomen en struiken wordt deze zomer / najaar uitgevoerd. Namelijk in de periode augustus tot en met oktober 2021. De maatregelen worden door het aannemersbedrijf Gerwers Tilligte BV uitgevoerd.

Hebben de eerder uitgevoerde vernattingsmaatregelen onvoldoende effect gehad?

In de jaren ‘80 en in 2011 zijn in het Wierdense Veld folieschermen geplaatst (Wulpenweg en Dwarsdijk). De schermen zorgen ervoor dat lokaal het water beter in het gebied wordt vastgehouden. Door deze maatregel is bijvoorbeeld het Huurnerveld natter geworden. Deze maatregelen hebben dus absoluut effect gehad. Afgelopen voorjaar hebben ook de ecologen van de bevoegd gezagen (ministerie LNV en de Provincie) de positieve effecten van deze maatregelen op het levend hoogveen geconstateerd. Door het natuurherstel jarenlang goed te volgen (monitoring) kon echter ook de conclusie worden getrokken dat de maatregelen niet voldoende waren om het hele verdrogingsprobleem weg te nemen. Daarom zijn aanvullende natuurherstelmaatregelen nodig.

Wie is verantwoordelijk voor het uitvoeren van de natuurherstelmaatregelen?

Landschap Overijssel is de eigenaar en beheerder van het Wierdense Veld. De provincie Overijssel is als bevoegd gezag formeel verantwoordelijk voor het uitvoeren van het natuurherstel. Landschap Overijssel voert als beheerder en eigenaar van het gebied de maatregelen binnen de grenzen van het gebied uit. Ook buiten het gebied zullen maatregelen getroffen moeten worden om de natuurdoelen te kunnen behalen, hiervoor is eveneens de provincie Overijssel verantwoordelijk.

Hoe moet het gebied eruit komen te zien?

De begrenzing van het Wierdense veld blijft zoals die is. Die wordt niet gewijzigd. Ook zal het gebied na uitvoeren van de maatregelen op het eerste gezicht niet drastisch veranderen. Hooguit valt het op dat kleine bosjes en bomen weg zijn. Dat is nodig om de verdamping te verminderen en de openheid van het gebied te behouden. Maar als je beter gaat kijken, zul je zien dat het gebied natter is geworden. Het regenwater dat valt, wordt beter vastgehouden en zakt niet meer weg naar de ondergrond. Dit effect is essentieel om het hoogveen te behouden. Uiteindelijk zal het hoogveen zich hierdoor kunnen uitbreiden, waardoor het gebied zijn oorspronkelijke karakter terugkrijgt.

Waar kan ik terecht voor meer informatie?

Meer informatie over de interne maatregelen in het Wierdense Veld vind je op deze website. Ook kun je je aanmelden voor de nieuwsbrief die we periodiek versturen om geïnteresseerden op de hoogte te houden. Dit doen we digitaal, maar we zorgen er ook voor dat de nieuwsbrieven op voor de hand liggende plekken geprint ligt (bijv. het Kulturhus Kruidenwijk en in het gemeentehuis Nijverdal). Aanmelden voor de digitale nieuwsbrief kan door een mail te sturen naar fleur.degraaff@landschapoverijssel.nl. Heb je nog vragen of opmerkingen over het interne natuurherstel Wierdense Veld? Dan kun je ook altijd contact opnemen met Evelyn Roskam via evelyn.roskam@tauw.com of telefonisch 06 – 535 619 09.

Hoe staat het met de externe maatregelen rond het Wierdense Veld?

Het externe gebiedsproces is in de zomer van 2019 door de provincie Overijssel stilgelegd. In het gebied ligt een spanningsveld tussen de doelstellingen voor het natuurgebied in het kader van Natura 2000, de waterwinning bij Wierden en het beslag wat deze activiteiten en maatregelen leggen op agrarische gebieden en inwoners. Uit het gebiedsproces kwam naar voren dat het lastig is natuurherstel en drinkwaterwinning te combineren. En dat de hiervoor benodigde maatregelen grotere gevolgen voor de landbouw hebben dan eerder voorzien.

De Provincie heeft eind april een brief gestuurd naar demissionair minister Schouten om meer duidelijkheid te vragen over de juridische en financiële kaders voor de ontwikkeling van het Wierdense Veld. Ondertussen gaat de Provincie met grondeigenaren in gesprek over de lokale situaties, wensen en mogelijkheden om binnenkort met het gebiedsproces verder te kunnen. Meer informatie staat op de website van provincie Overijssel: www.overijssel.nl/wierdenseveld.

Steun Landschap Overijssel

Overijssel is een schitterende en afwisselende provincie. Van de natuur kun je altijd genieten. Zelfs als je in de stad woont is natuur dichtbij. Dat is niet vanzelfsprekend, daar werken duizenden mensen hard aan, vaak met onze hulp. Samen maken we Overijssel mooier. Help je ons mee?