Hoe is ons landschap ontstaan?

Uitgestrekte weides, lange banen asfalt, industrieterreinen en strakgetrokken akkers: het landschap in Overijssel is net als in heel Nederland bijna volledig door de mens gevormd. Toch zijn op veel plekken de sporen van de geweldige oerkrachten van de natuur nog zichtbaar. In Overijssel kun je acht landschapstypen ontdekken.

Beekdallandschap

Beken slingeren zich door het beekdal. Flauw aflopende, drassige oevers en hoge steilranden wisselen elkaar af in respectievelijk de binnen- en de buitenbocht van de beek. Deze afwisseling en overgangen zorgen voor plekken waar bijzondere natuur voorkomt. Beken hebben een kleine schaal. Daardoor is er in de beekdalen een kleinschalig cultuurlandschap ontstaan van verspreid liggende boerderijen of dorpjes op hogere gronden nabij de beek.

Ontdek dit landschap

Hoogveenlandschap

Na de laatste ijstijd, toen het klimaat warmer werd, is een groot deel van Nederland onder het veen bedekt geraakt. Eerst werd veen gevormd in de lagere delen van Nederland, waar onder invloed van de hogere grondwaterstanden veen kon ontstaan. Maar ook in het oosten van het land waar zich de hogere zandgronden bevinden, ontstonden in de loop van de eeuwen grote hoogveenmoerassen. Door de aanwezigheid van een ondoorlatende laag waar regenwater op bleef staan, konden kleine vennetjes zich ontwikkelen tot immense veengebieden.

Ontdek dit landschap
Foto: Studio Pothoff

IJstijdlandschap

In Overijssel bevinden zich hoge bulten die vaak plotseling oprijzen uit het landschap. Deze bulten worden stuwwallen genoemd, en hebben over het algemeen een noord-zuid ligging. Veel van deze stuwwallen zijn bebost waardoor ze niet alleen opvallen door hun omvang, maar ook door de grote aaneengesloten bossen. Op de overgang van de stuwwal naar de lager gelegen vruchtbare weidegronden liggen Middeleeuwse boerendorpen. Soms liggen verspreide boerderijen langs de beken die op de stuwwal ontstpringen.

Ontdek dit landschap

Jong ontginningslandschap

Het jonge ontginningslandschap kent twee gezichten. Aan de ene kant het boerenland met de lange rechte wegen in een schaakbordachtige structuur, de regelmatige, grote landbouwkavels en de regelmatige verspreide boerderijen. Het is een grootschalig landschap met over het algemeen weinig perceelrandbegroeiingen. Het andere gezicht zijn de dicht beplantte grote productiebossen, vaak bestaande uit dennen, die als grote groene vlekken in het landschap liggen.

Ontdek dit landschap

Laagveenlandschap

In het noordwesten van Overijssel zie je heel verschillende landschappen, allemaal ontstaan vanuit een ooit onbewoonbaar moeras. De mens heeft dit gebied langzamerhand in gebruik genomen en geschikt gemaakt voor gebruik en bewoning. Op sommige plekken is er sprake van een weids, vlak en grasgroen landschap waar het water hoog in lange en rechte sloten staat langs strookvormige kavels van soms kilometers lang.

Ontdek dit landschap

Oud zandlandschap

Het oude zandlandschap is echt boerenland. Akkers en weilanden wisselen elkaar af. Vanouds liggen de akkers op de hogere plekken in het landschap. Soms in grote open akkercomplexen waar alle akkers van één dorp bij elkaar liggen, ook wel een es genoemd. En soms zijn het verspreid liggende boerderijen met een eigen akker, ook wel een eenmanses of een kamp genoemd. De graslanden liggen op de lagere, nattere plekken in het landschap, vaak langs een beek. De vaak lange en smalle percelen worden afgescheiden door sloten en houtwallen.

Ontdek dit landschap
Foto: Studio Pothoff

Rivierenlandschap

Het landschap van de rivieren wordt in eerste instantie bepaald door de aanwezigheid en de dynamiek van het water. Het water kronkelt rustig door soms brede en soms smalle uiterwaarden waar koeien grazen en vaak bijzondere natuur voorkomt. De uiterwaarden worden begrensd door dijken. Achter deze dijken komt bewoning voor op door de rivier gevormde oeverwallen. Deze oeverwallen worden vanouds gebruikt voor de akkers. De lagere gronden achter de dijk zijn natter en zijn alleen geschikt als grasland. Vanwege de ontwatering zijn deze doorsneden door lange, rechte sloten.

Ontdek dit landschap

Zeekleilandschap

Hoewel het nu moeilijk voor te stellen is, kent Overijssel een landschap dat ontstaan is door de zee. De voormalige Zuiderzee heeft in het westen van Overijssel vruchtbare klei afgezet, waardoor er een open en weids landschap met voornamelijk graslanden is ontstaan. Van de strijd tegen het water getuigen de dijken en de bewoning op terpen, in deze streek ‘belten’ genoemd.

Ontdek dit landschap

Boek De Landschappen van Overijssel

Een prachtige uitgave waarin de acht landschapstypen uitgebreid worden beschreven en verbeeld.

Bestel het boek hier