Pilots Langjarig Beheer

In de zeven gebieden Wierden (Notter Zuna), Hof van Twente (Markelo), Staphorst, Salland (Lettele, Heino Raalte, Olst Zuid, en omgeving Lierderholthuis), Enschede, IJsseldelta en Steenwijkerland (Willemsoord) in Overijssel wordt er de komende maanden gewerkt aan plannen om het beheer van landschapselementen langjarig te borgen.

In de zeven gebieden Wierden (Notter Zuna), Hof van Twente (Markelo), Staphorst, Salland (Lettele, Heino Raalte, Olst Zuid, en omgeving Lierderholthuis), Enschede, IJsseldelta en Steenwijkerland (Willemsoord) in Overijssel wordt er de komende maanden gewerkt aan plannen om het beheer van landschapselementen langjarig te borgen. Hierbij kun je denken aan het beheer van bijvoorbeeld houtwallen, knotbomen, meidoornhagen, poelen, singels en bosjes of bijvoorbeeld het stimuleren van nieuwe gewassen.

Van 2008 tot 2015 was de regeling Groene en Blauwe Diensten van kracht. Een regeling waarbij vanuit provincie en gemeenten geld beschikbaar werd gesteld voor langjarige beheercontracten van landschapselementen (20 tot 30 jaar). Met het koersdocument ‘Natuur voor elkaar’ dat in 2017 gezamenlijk is opgesteld door partners onder regie van de provincie Overijssel, is voor het beheer van landschap een andere koers ingeslagen. De gedachte achter deze vernieuwde koers is dat het in stand houden van landschap een gezamenlijke verantwoordelijkheid is. Landschap voelt vaak ‘eigen’, maar veel mensen voelen zich geen ‘eigenaren’. Er is een grote groep genieters maar de lasten drukken op de schouders van een kleine groep beheerders en eigenaren. Dat maakt het behoud en de ontwikkeling van het landschap kwetsbaar.

De pilots zijn uitgedaagd om na te denken over een aanpak die past bij hun eigen gebied. De eerste mijlpaal is bereikt: de uitwerking van bidbooks. In dit plan staat beschreven hoe er uitvoering kan worden gegeven aan het langjarig beheer van landschapselementen zoals houtwallen, houtsingels, knotwilgen, meidoornhagen, struwelen, kleine bosjes, sloten en poelen . Centraal staat het versterken van de verbinding tussen mens en landschap. Onderstaand lees je meer over de aanpak per pilot.

Onderstaand vind je meer informatie over de pilots per regio

Salland

Deze pilot is geïnitieerd vanuit de Sallanddeal. Een netwerkorganisatie die werkt aan een vitaal platteland, actief op het gebied van landbouw, natuur, landschap en water en klimaat van Salland. Stichting kostbaar Salland is, vanuit de Salland deal, de trekker van deze pilot. In deze pilot is gericht gezocht naar locaties waar al mensen actief zijn op het gebied van natuur en landschap. Na deze inventarisatie is besloten vier deelgebieden nader uit te werken. Te weten: Lettele, Heino Raalte, Olst Zuid, en omgeving Lierderholthuis. De insteek van de verschillende deelgebieden is zeer divers. De komende maanden worden benut om nieuwe coalities te vormen, verbanden te leggen met niet-traditionele landschappelijke organisaties, zoals binnen de zorg, sport, consument en educatie. Hiermee wordt de relatie tussen mens en landschap versterkt. In de pilot mondt deze relatie uit in een grote mate van betrokkenheid en verantwoordelijkheid bij de burgers.

Hof van Twente

Initiatiefnemer van deze pilot is de coöperatie Markelokaal. Het effect van de werkwijze van Markelokaal gaat verder dan alleen het praktisch uitvoeren van het beheer van het landschap. De aanpak heeft als doel om ook veranderingen in de samenleving en het milieu teweeg te brengen. Er is een model uitgewerkt waarin het niet alleen gaat over het landschap in relatie tot euro’s. Ook op sociaal en ecologisch vlak worden namelijk waarden ontwikkeld. Die waarden zijn niet altijd in geld uit te drukken en krijgen daardoor vaak onvoldoende of geen aandacht. Er is gezocht naar een manier om de mens en de ecologie (weer) onderdeel uit te laten maken van het economisch systeem. Deze aanpak is anders dan de huidige aanpak van de overheid. De inbreng (feitelijke kosten als ook bijdragen vanuit de samenleving) worden binnen deze pilot gewaardeerd in de vorm van een lokale munt: de Markelokaal. Een ruilmiddel voor producten of diensten binnen de gemeenschap. Een pilot met een interessant en innovatief gedachtengoed.

Wierden

Deze pilot is geïnitieerd door de coöperatie Notter-Zuna. De coöperatie stelt zich tot doel de leefbaarheid van de buurtschappen Notter en Zuna generatiebestendig te bevorderen. Zij houdt zich bezig met thema’s als wonen, landschap, zorg voor jong en oud en duurzame voorzieningen. De coöperatie streeft er naar om alle (groepen van) bewoners als coöperatieleden te committeren aan een gezamenlijke ambitie voor onder andere het landschap. Binnen deze pilot hebben zij verschillende bijeenkomsten georganiseerd. Hierbij is kennis overgedragen over het landschap, is geïnventariseerd wat er leeft onder de bewoners en welke wensen er zijn in relatie tot natuur en landschap. Dit heeft geleid tot concrete inrichtingsprojecten voor het versterken en uitbreiden landschapselementen en tot landschapsbeheer dat wordt gedragen door een betrokken buurtschap. Daarnaast is binnen deze pilot uitgebreid stilgestaan bij de organisatiestructuur en financieringsmethoden voor het toekomstbestendig beheer, behoud en versterking van het landschap. Door de integrale- en ontwikkelgerichte benadering van de financiering wil de coöperatie op middel lange termijn selfsupporting zijn.

Steenwijkerland

Deze pilot is geïnitieerd door de gemeente Steenwijkerland. Voor deze pilot is gekozen voor het dorp Willemsoord en omgeving. Een dorp met een bijzondere geschiedenis, opgericht als één van de zeven koloniën van Weldadigheid. Willemsoord is een actief buurtschap, maar op het gebied van natuur en landschap is er nog niet veel georganiseerd. Tijdens een fietstocht met de bewoners is bekeken en besproken wat de kenmerken zijn van het cultuurhistorische dorpslandschap en is besproken op welke wijze dit verbeterd kan worden. Dit was de eerste stap naar het vergroten van de betrokkenheid van bewoners. Het gezamenlijke doel is om de landschappelijke kenmerken die karakteristiek zijn voor Willemsoord te behouden en te versterken door afspraken te maken over het beheer van deze elementen. De werkgroep heeft de plannen verder uitgewerkt. Een glossy magazine neemt de bewoners en betrokkenen mee in het bijzondere landschap en de bijzondere geschiedenis van Willemsoord. Dit magazine vormt de opstap naar de vergroting van de betrokkenheid van de bewoners bij hun leefomgeving. De pilot legt koppelingen met andere ontwikkelingen en onderwerpen om het landschapsbeheer mogelijk te maken. Met deze integrale aanpak willen zij het landschap beheren, versterken, financieren en organiseren, gedragen door haar bewoners.

Staphorst

Deze pilot is geïnitieerd door de gemeente Staphorst. Ook in dit pilotgebied was er, in tegenstelling tot andere pilots, nog geen coöperatie of werkgroep actief op het gebied van landschap. Via de gemeente is een begeleidingsgroep samengesteld. In de begeleidingsgroep zaten vertegenwoordigers van Stichting Historieherstel Staphorst 2017, LTO Noord afdeling West Overijssel, Stichting Landbouw Contact Commissie, Landschap Overijssel en Gemeente Staphorst. De keuze voor het pilotgebied houdt verband met de inzet van Stichting Historieherstel Staphorst in het gebied voor de herinrichting van drie kerkheuvels en de reconstructie van een historische klokkenstoel. In het verlengde hiervan zet de Stichting Historieherstel Staphorst zich ook in voor de toegankelijkheid en beleefbaarheid van het gebied evenals herstel en beheer van het karakteristieke landschap. Een andere reden is dat in dit gebied slechts een beperkt deel van de landschapselementen onder contract is gebracht bij de Stichting Groene en Blauwe Diensten Overijssel (SGBDO). De Stichting Historieherstel Staphorst neemt het onderhoud van de geriefhoutbosjes, de kerkebosjes en het wandelpad voor eigen rekening. Eigenaren van de grond waarop de elzensingels staan, worden ingeschakeld voor het onderhoud. Er worden contracten afgesloten waarin de vergoeding voor landschapsonderhoud is vastgelegd.

IJsseldelta

De IJsseldelta is een landschap om trots op te zijn. Erkenning als Nationaal Landschap en het daaruit voortvloeiende beleid leveren daar een bijdrage aan. Bestuurders, inwoners en ondernemers zijn overtuigd geraakt van de bijzondere waarde van dit landschap en van de mogelijkheden die dit biedt. Maar daarmee is het beheer van landschapselementen nog niet georganiseerd. De Gebiedscoöperatie IJsseldelta en de Stichting Particuliere Landschapsdiensten IJsseldelta+ zetten zich in voor het landschapsbeheer. Om dit te organiseren en financieren, hebben zij verschillende instrumenten gebruikt. De campagne ‘Hart voor de IJsseldelta’ is geïntroduceerd om mensen aan te zetten mee te doen met landschapsbeheer. Ieder op zijn eigen manier. Daarnaast is het verhaal van de landschappelijke kwaliteiten en diversiteit aan landschapstypen middels een landschapsbiografie voor het voetlicht gebracht. De verhalen van de deelgebieden Mandjeswaard, Veldiger Binnenlanden en het rivierengebied zijn in deze pilot uitgewerkt. Hiermee wordt aan inwoners, ondernemers, overheden en andere partijen de pracht van het landschap getoond en daarmee de bereidheid aangeboord om er gezamenlijk in te investeren.

Enschede

Het Wageler is een landschapspark waar veel partijen actief zijn. De vele deelbelangen maken het organiseren van het beheer een complexe opgave. Partijen zijn het er over eens dat in dit gebied kansen liggen op het gebied van biodiversiteit, landschap, recreatie en educatie als de samenwerking structureler wordt. Hiermee kan het een grotere bijdrage leveren op het gebied van duurzaamheid, sociale binding, innovatie en gezondheid. Partijen zijn door de gemeente Enschede bij elkaar gebracht om te praten over de gezamenlijke visie en ambitie. Als eerste is een inventarisatie uitgevoerd naar alle (groene) landschapselementen in het plangebied. Dit vormt de basis om gezamenlijk het beheer van deze elementen op te pakken. De pilot is ervan overtuigd dat de gezamenlijke doelen behaald worden door er niet alleen over te praten, maar door simpelweg ook te doen! Hiervoor zijn 7 projectvoorstellen uitgewerkt. Daarnaast is het participatietraject vormgegeven door een stakeholdersanalyse uit te voeren. Hiermee is inzicht gekregen in welke rol, invloed, ambitie en belangen de gebiedspartijen hebben en wat zij kunnen inzetten in de samenwerking. Er zijn afspraken gemaakt over wie verantwoordelijk is voor welke landschapselementen en hoe het beheer hiervan is geborgd. Voor het langjarig beheer van Het Wageler is als organisatievorm voor een vereniging gekozen om de continuïteit voor de toekomst te borgen. Het verenigingsbestuur ziet toe op de uitvoering van het beheer en projecten, het aanvragen van subsidies en genereren van overige inkomsten, beheren van budgetten organiseren van activiteiten en afstemming tussen de gebiedsparters en coördinatie van vrijwilligers in het gebied.