Cultuur snuiven rond Witharen

Vechtdal / Reestdal

Fietsen
30 km

De prachtige ingrediënten - kunst, cultuur, historie, natuur – maken deze (gezins)route tot een kleurrijk geheel. In de zuidelijke lus ligt het accent meer op de ateliers, de noordelijke lus kent nog vele koloniestructuur uit de periode Maatschappij van Weldadigheid (1818 - 1888).

Toegankelijkheid

Goede toegankelijke (half)verharde (fiets)wegen. Route volgt 80% het fietsroutenetwerk Overijssel. Let op de instructies m.b.t. de juiste rijrichting.

Startpunt

Startpunt: parkeerplaats gebouw Irene, Balkerweg 56, 7738 PB Witharen (of langs de weg parkeren). Alternatief startpunt (1): Atelier Witharen, Witharenweg 24, 7738 PG Witharen (mei t/m september: donderdag t/m zondag 11-17 uur), Dan ook welkom bij het Rustpunt. Horeca: bij het startpunt niet aanwezig, onderweg wel zogeheten Rustpunten. In het centrum van Balkbrug een lunchroom. Onderweg zijn er leuke uitstapjes! Een atelier, boerderij of wijngaard bezoeken, graag even vooraf bellen.

Highlights op deze route:

  • Balkerweg 56

    Vanaf het bord 'Startpunt Witharen' richting Ommen langs het kunstwerk 'De Druppel'. Volg de fietsbordjes 40 richting 9. Let op: Waar 9 van het fietsnetwerk linksaf gaat, rechtdoor Balkerweg volgen tot instructie knooppunt 47.

  • 1

    Het geheim van Witharen

    Het geheim van Witharen

    In het centrum Witharen staat het kunstwerk "De Druppel". Dit kunstwerk, gemaakt door Louis van Vilsteren en Thea Dijkema, is geïnspireerd op het feit dat Witharen midden in een waterwinningsgebied ligt. Uit de zandrillen van Witharen wordt al sinds 1932 grondwater gepompt, bedoeld als drinkwater.

    Historie Witharen & omgeving

    Het gebied ten noorden van Ommen is prachtig. De afwisseling van bos, uitgestrekte weilanden met dreven (kolonielanen), koeien en paarden, maakt het gebied uniek. Ontdek de vergeten geschiedenis van de Crueskuele, waar al vanaf 1418 werd door Ommenaren en Varsenaren gestreden werd om een grenspaal.

    De Ommerschans, één van de verdedigingswerken uit de Spaanse oorlog rond 1625 gebouwd. Later, begin 19e eeuw, werden de bedelaars uit het hele land hier naar toe gestuurd. Het (natuur)gebied kent anno 2018 ook vele creatieve mensen. die u graag willen ontvangen. Bel vooraf over de openingstijden.

    Historie Ommermoer

    Het huidige Ommerveld werd in de 19e eeuw rendabel gemaakt door in het hoogveen greppels te graven voor de ontwatering. De niet af te turen heidevelden werden in brand gestoken, daarna werd in de afgekoelde vruchtbare aarde boekweit gezaaid. Het zogeheten armeluisgraan in Ommermoer. Lees meer >>>

    Boekweit en haar historie...
  • 2

    Viltatelier Bodyflower

    Gerenoveerde boerderij

    In de voormalige deel van deze gerenoveerde boerderij, Balkerweg 37, is het viltatelier Bodyflower & blauwe bessen pluktuin van Ingeborg en Percy Honer-Marsch gevestigd. In de zomer is er doorlopende expositie. Vilt maken is een oeroude techniek.

    Viltatelier Bodyflower

    Blauwe bessen pluktuin

    Zomers lekker smullen van die heerlijke donkerblauwe bessen. Voor het plukken van de blauwe bessen kunt u hier, tegen betaling, komen plukken van half juli/eind augustus.

    Blauwe bessen pluktuin
  • Knooppunt 47, 64 tot 40

    Let op: Steek de weg over, volg het fietspad naar links. Kies eerste weg rechts, Emslandweg. Volg de fietsbordjes 47, 64 naar instructie knooppunt 40 in Witharen.

  • 3

    Wijngaard Varsenerhof

    Fruitbedrijf de Varsenerhof

    Wijngaard en fruitbedrijf de Varsenerhof, familie Grootens, Emslandweg 6 in Ommen. De wijngaard en fruittuin is ieder seizoen weer helemaal anders. Lente, zomer, herfst en winter hebben elk zo zijn eigen specialiteit. Van de vruchten wordt wijn, sapjes en jam gemaakt. Door de week kunt u wandelen.

    Wijngaard Varsenerhof
  • 4

    Het Varsenerveld & Rustpunt

    Het Varsenerveld

    Hier ligt een eeuwenoud stukje natte heide, een restant wat eens een onmetelijk veengebied was (toen begraasd door schapen). Het dreigde dicht te groeien tot bos en wordt door een groep vrijwilligers in samenwerking met de gemeente en de pachter beheerd.

    Boerderijcamping & Rustpunt

    Boerencamping Het Varsenerveld ligt middenin het prachtige Overijsselse Vechtdal. Een groene omgeving met het bos op loopafstand.

    Boerderijcamping & Rustpunt

    Kinderen vertrouwd laten worden met hun zoogkoeien d.m.v. het voeren van de 'ouderwetse' lijnzaadkoek.

  • 5

    Atelier Witharen & Rustpunt

    Beeldentuin Witharen

    Beeldentuin Witharen, Thea Dijkema en Louis van Vilsteren, Witharenweg 24 in Witharen. Hier vind u een fraaie Saksische boerderij met bijgebouwen. In de voormalige schaapskooi is nu een galerie waar schilderijen worden geëxposeerd en meubelmaker Louis zijn meubelontwerpen toont.

    In de voormalige hooiberg heeft Thea haar keramiekatelier en winkel. Rondom het erf is een beeldentuin van anderhalve ha waarin gedurende de zomermaanden ruim 100 beelden van 10-12 verschillende kunstenaars worden geëxposeerd. Geopend van mei t/m september, welkom op donderdag t/m zondag.

    Atelier Witharen

    Museum 'Het Bakhuis'

    De boerderij, één van de oudste aan de Witharenweg, werd tot 1990 bewoond door de familie, Borger. De expositie in het bakhuis vertelt u meer over de vroegere bewoners van dit erf ‘De gebroeders Borger’.

    Wat is een RUST.nu punt?

    Een rustpunt (herkenbaar aan het bord RUST.nu) tref je aan op een particulier erf, langs een wandel- of fietsroute en meestal in het buitengebied gelegen. Indien geopend kun je er pauzeren, iets drinken, naar het toilet en je elektrische fiets weer opladen of repareren.

    Rustpunt atelier Witharen
  • 6

    De boer als gastheer

    Melkveebedrijf Velshoeve

    Elk voorjaar is er opmelkveebedrijf Velshoeve 'een koe in de wei dag'. Dan kun je de dansende koeien zien springen en dartelen in de weide. Raadpleeg website/facebookpagina voor de datum. Daarbuiten ook van harte welkom. Volg de erfbordjes naar de verschillende (ontvangst)ruimtes.

    Melkveebedrijf Velshoeve
  • 7

    Verhalenpaal Crueskuele

    Wat is een Verhalenpaal

    Op 30 plekken in het Vechtdal zijn verhalen te beluisteren bij zogenaamde verhalenpunten. Het enige wat u hoeft te doen, is een paar keer 'rustig' trappen op een pedaal en een druk op de knop. Vervolgens kunt u luisteren naar een aan de omgeving gerelateerd verhaal.

    Oude tijden herleven....

    De kern van Witharen behoorde tot de vroegere marke van Ommen. Het westen van het buurtschap behoorde tot de marke Varsen. Op de grens van deze marken lag als herkennings teken de Crueskuele. Er was regelmatig twist over de grens omdat deze door zand was onder gestoven.

    Begrip 'Crueskuele'

    'Crueskuele', een woord voor 'Grensafscheiding' tussen de zogenaamde "Marken". Vanaf de middeleeuwen werden de gebieden onderverdeeld in Marken. Zo was het gebied dat nu Witharen heet onderverdeeld in de Marke Ommen en de Marke Varssen. Op de plek van Witharenweg 17 was zo’n grensafscheiding.

    Het waren a.h.w. twee greppels die elkaar kruisten. In het middel werd dan een grote stok, gezet. Op diverse plekken langs die grens zag je dus, als het goed was, die tekens, zodat de schaapherders van de marke Ommen wisten dat ze niet verder mochten anders kwamen ze op het gebied van Marke Varssen.

    Beeld 'Crueskuele'

    Zomer 2016: Als onderdeel van het project 'Erve Witharen' een beeld onthuld: "de Verbeelding" van de Crueskuele door keramiste Thea Dijkema. Het beeld is gegoten in Alluminiumcement, met daarin vermengd een emmertje zand, dat opgegraven is op de plek waar de Cruescule heeft gelegen. Het is ...

    ... geplaatst op een eiken stam, van een boom die voorjaar 2016 geveld is, en ook op dezelfde plek stond. Aangenomen kan worden dat die eik een nazaat is van de eiken die daar in de middeleeuwen stonden, en wie weet zijn het dezelfde korreltjes zand die er ten tijde van de grensgeschillen ook lagen.

  • Knooppunt 40 - Witharen 2e lus

    Het eerste kunstrondje ligt achter u. Beleef het tweede rondje (Ommerschans/Balkbrug) vanaf 40. Sla linksaf en stuur via Witharen naar Ommerschans via de fietsbordjes 12 en richting 34 tot de instructie 'bezoek Vinkenbuurt'.

  • Sjack's ambachten bezoeken?

    Rij de doodlopende weg in. Is het atelier gesloten, de moeite waard om toch even naar de voortuin te fietsen!

  • 8

    Atelier Sjack's ambachten

    Sjack's ambachten

    Bij atelier Sjack’s ambachten aan de Balkerweg 47 in Witharen treft u verschillende oude ambachten zoals stoelen matten, manden vlechten, glas in lood en het graveren van glas. Open als het bord buiten hangt.

    Sjacks ambachten
  • 9

    Tolhekke

    Historie Tolhuis

    De huidige Balkerweg (vroeger de Ommerdijk) was de enige begaanbare weg die door het moeras ‘Het Ommer Moer’ naar het Noorden liep. Midden 1800 werd de weg Ommen-Balkbrug verhard. Om de aanlegkosten te verhalen op de verbruikers werd Tol geheven.

    Rijksmonument

    Het Tolhuis aan de Balkerweg nr. 60 is nog een stille getuige hiervan en is nu een Rijksmonument. De tolgaarder had vanuit de kamer aan de voorkant van de boerderij aan beide kanten zicht op het verkeer. Voor paard en wagen moest 15 cent tol betaald worden en voor een motorfiets 7 cent.

    In 1926 werd de tolheffing opgeheven. Cees Zoon, de huidige eigenaar van het pand, ontvangt u graag als hij thuis is. U kunt dan een kijkje nemen in de vroeg 20ste eeuw stijlkamer van het pand. Open bij aanwezigheid en op afspraak tel:06 22 682040.

  • Bezoek Vinkenbuurt

    Naar links richting 34: Het kunstwerk "De Twee Vinkjes' en een informatiepaneel. Route gaat rechtsaf. Fiets tot 3e Schansweg. Sla linksaf en rij tot huisnr. 17. Lees instructie Oude Zwolseweg.

  • 10

    De Twee Vinkjes

    De Twee Vinken

    "Van woeste grond tot hechte buurtschap" - Historie over de Vinkenbuurt te lezen op het infopaneel, er staat ook een schuilhut. Kinderen van de basisschool hebben aan de hand van kunstwerken de agrarische achtergrond van deze buurtschap in beeld gebracht in de wandeling 'Rondje Vinkenbuurt'.

  • 11

    Melkveebedrijf Koonstra

    Zichtstal Koonstra

    In de nieuwe serrestal van melkveebedrijf Koonstra lopen de koeien vrij rond. U bent van harte welkom bij het bord 'open' (of vooraf even bellen) om een kijkje te nemen onder het genot van een kop koffie of thee.

    De boer als gastheer

    Wat is hier te beleven...

    De boerin geeft schets- en schilderworkshops. In de ontvangstruimte hangen schilderijen van de boerin; portretten en landschappen. De koeien in de natuur vormen een grote inspiratiebron. Workshops en rondleidingen op afspraak. T 0523 657909.

    Wat is hier te beleven...
  • Oude Zwolsweg

    Sla rechtsaf, de halfverharde (zand)weg langs het bedrijf Koonstra uitrijden. Naar links (1e Schansweg) volgen tot de kruising. Naar rechts het fietspad op, Boslaan. Volg de fietsbordjes 14 en richting 15 tot instructie Balkbrug centrum.

  • 12

    Voormalige Koloniehoeves

    Bedelaarskolonie Ommerschans

    In 1819 gaf Koning Willem I het vruchtgebruik van de oude Ommerschans, gelegen even ten zuiden van het dorp Balkbrug en ten noorden van de gemeente Ommen, aan de Maatschappij van Weldadigheid. Die had het jaar ervoor haar eerste kolonie (Frederiksoord) nabij het Drentse Vledder ingericht.

    Aannemer Eltje Nuis bouwde op de binnenplaats van de voormalige schans een enorm gebouw; circa 100 x 100 meter en 2 verdiepingen hoog. Dat bood plaats aan duizend bedelaars, die te werk werden gesteld op een van de werkplaatsen op het terrein of op een van de 21 hoeves.

    Historie 21 hoeves...

    Het werk in de kolonie Ommerschans bestond uit veld-en fabrieksarbeid. Het hoofddoel was echter veldwerk. Hiervoor werden 21 hoeves gebouwd, ieder met 35 ha grond. Verdeeld over het 700 ha groot gebied en aangelegd volgens een vast patroon van paden en lanen, orthogonaal (zie plattegrond).

    De hoeves werden bewoond door gezinnen uit de vrije koloniën van de Maatschappij van Weldadigheid. Zij waren door hun goede inzet, gedrag en opbrengst beloond en bevorderd tot heenvaar op een van de hoeves in de Ommerschans. De bedelaars waren werkzaam op de hoeves.

    Hoe het verder ging...

    Ten oosten van de Ommerschans ontstond een heuse veenkolonie, waarbij kanaal De Dedemsvaart (tussen Hasselt en Ane) werd gebruikt voor het afvoeren van turf uit de nieuwe veenderijen. Tevens ook voor het aanvoeren van veroordeelde bedelaars en mest- en bouwstoffen voor de bedelaarskolonie.

    Lees meer
  • 13

    Rijksmonumenten in Balkbrug

    Historie Limiethuisjes

    Boslaan 92 laat het laatste zogeheten Limiethuisje van de kolonie Ommerschans zien, een Rijksmonument. De 17 huisjes, bewoond door bewakers en hun gezinnen, die moesten voorkomen dat kolonisten konden ontsnappen. De Limiethuisjes stonden op strategische plekken (grens) in het 700 ha grote gebied.

    Rijksmonument Boslaan/Ommerweg

    Aan de Boslaan 13-35 en Ommerweg 7-17 en 10-28 staat nog een aantal zogeheten dienstwoningen, rond 1910 ontworpen door gevangenisarchitect Metzelaar voor medewerkers van Rijksopvoedingsgesticht Veldzicht.

    Dronkemanslaantje

    Deze naam stamt uit de periode van de Maatschappij van Weldadigheid. Langs deze afgelegen weg gingen dronken kolonisten, na bezoek aan het café, terug naar de kolonie. Ondanks koloniegeld, alleen te gebruiken in de Ommerschans, lukte het sommigen toch om elders aan geld te komen voor drank.

    Lees meer
  • 14

    Geschiedenis Balkbrug

    Negentiende eeuw en verder

    Vroeger was dit een onafzienbare vlakte, bedekt met heide en in de lagere delen veenplassen, lag open voor turfwinning. Wijken (waterwegen in het veengebied) werden gegraven om het veen te ontwateren en gestoken turf af te voeren. Er ontstond bebouwing langs De Dedemsvaart.

    Balkbrug, een speciale functie

    Eén van de drie belangrijke wegen die van het zuiden naar het noorden van ons land liep, moest vanwege de aanleg van kanaal De Dedemsvaart van een brug voorzien worden. De brug kreeg een speciale functie, namelijk een beweegbare balk; 'de balkbrug'. Zo komt het dorp aan zijn historische naam.

    Beeldbank Avereest (HVA) Beeldbank De Ommerschans
  • Balkbrug centrum

    Een horecagelegenheid richting 15. De route gaat, voor de N377, naar rechts. Volg circa 700m het fietspad langs de Coevorderweg tot het openstaande witte hek. Stuur rechts, Vanaf molen De Star de fietsbordjes 13 volgen tot instructie Schansweg.

  • Balkbrug centrum

    Aan Meppelerweg twee horeca's. Nabij knooppunt 15, Lunchroom Bakkerij Oegema (eigen foto): voor de bakkerswinkel een zomerterras en bij minder goed weer welkom binnen (op zondag gesloten). Nabij de verkeerslichten: welkom binnen in het café, aan de buitenzijde een ijssalon met zomerterras (openingstijden onbekend).

    Bakkerij Oegema
  • 15

    Korenmolen de Star

    Historie molen de Star

    De molen aan de Koloniewijk, een zijwijk van kanaal De Dedemsvaart, is gebouwd in 1848. Vanaf de kruising Balkbrug had je zicht op de molen. Om graan te lossen kon men met een puntertje tot in de molen varen. In 1974 is de molen verplaatst naar de huidige locatie.

    Het Magazijn

    Het Magazijn is oorspronkelijk gebruikt als opslagplaats voor onderhoudsmaterialen voor kanaal De Dedemsvaart, en stond dichtbij de molen. Na het dempen van het kanaal is het Magazijn verplaatst en in 2002 naar de huidige locatie. Het Magazijn en Korenmolen de Star zijn industriële monumenten.

    Hedendaagse bedrijvigheid ...

    Vrijwilligers van Molen de Star en hun vrienden houden de geschiedenis levend en organiseren regelmatig evenementen. O.a. tijdens de landelijke monumentendag en op het jaarlijkse Smaakmakersfestival (laatste weekend september) vinden hier activiteiten plaats.

    Korenmolen de Star
  • Schansweg

    Stuur voor het wit/rode hek rechtsaf, Schansweg. Volg de oude, onverharde verbindingsweg naar links tot de eerste afslag. Sla rechtsaf. Op het fietspad Balkerweg de bordjes naar knooppunt 13 en richting 12 volgen tot instructie Maatschappijwijk.

  • 16

    Oude verbindingsweg

    Oude Schansweg

    Rond 1740 vond de uitbreiding plaats van de verdedigingsschans tot een van de grotere munitieopslagplaatsen van Nederland. De doorgaande route van het zuiden naar het noorden van Nederland loopt nu om de schans heen. In 1832 was het zandpad (wat nu de Schansweg is) de verbindingsweg.

    Lees meer over dé Ommerschans
  • 17

    Historie Ommerschans

    Historie Ommerschans

    Ommerschans is rond 1625 gebouwd ter verdediging van de Spanjaarden en in de loop van de tijd uitgebreid met bastions en ravelijnen. Vanaf 1740 dient het terrein ook als munitieopslagplaats, 'Lands Magazijnen. Eind achttiende eeuw nam de militaire functie af en nu ligt het er verlaten bij.

    Hist. Vereniging Ommerschans

    Nieuw! Authentiek kanon

    "Ze komen eraan!" Zo moet het in 1672 geklonken hebben op de schans van Ommen. In dat jaar viel de Munsterse bisschop Bernard van Galen, ook wel bekend als Bommen Berend, Overijssel binnen met een groot leger met 42.000 man voetvolk en 17.000 ruiters. RTV oost was bij de onthulling van het kanon.

    Lees meer...

    Maatschappij van Weldadigheid

    Ooit was hier de toegangspoort tot de onvrije kolonie Ommerschans (1819-1890). Deze kolonie, bedoeld als straf-en bedelaarskolonie, was onderdeel van de Maatschappij van Weldadigheid, een maatschappelijk experiment bedacht door Johannes van den Bosch. Het hoofdgebouw bood plaats aan 1200 bedelaars;

    Op weg naar Werelderfgoed 2018
  • 18

    Hist begraafplaats Ommerschans

    Historische begraafplaats

    De begraafplaats van bedelaarskolonie Ommerschans is in 1821 in gebruik genomen. Het voorste gedeelte is de laatste rustplaats van de ambtenaren van de kolonie, het achterste gedeelte was voor de kolonisten. De witte kruizen zijn geplaatst op de graven van overledenen van kliniek Veldzicht.

    Informatiehut Ommerschans

    Op het fundament van het voormalige baarhuisje is een smeedijzeren hekwerk en een informatiehut geplaatst door stichting participatieproject De Ommerschans.

    Lees meer
  • 19

    Hoeve No 4 in Ommerschans

    Historie Hoeve No 4

    Dit is één van de 21 hoeves uit de voormalige kolonie Ommerschans. Na sluiting van de kolonie, werd de boerderij als zuivelhoeve in gebruik genomen voor jongens van Rijksopvoedingsgesticht Veldzicht (1894-1930). Nu is het eigendom van familie Hiemstra. Zij runnen een biologisch melkveebedrijf.

    Lees meer over Hoeve No 4

    Smederij Bart Hiemstra

    Pal naast de historische kolonieboerderij bevindt zich smederij Hiemstra. De jonge Bart Hiemstra is zeer gedreven om het oude smedenambacht in ere te houden. Het bijwonen daarvan is een belevenis!

    Smederij Hiemstra
  • Maatschappijwijk

    Rij rechtdoor tot de Maatschappijwijk. (Richting 12 gaat rechtsaf.) Sla linksaf. Verderop Keramiekatelier De Engel. Rij rechtdoor tot het bordje huisnr. 20-22, instructie 'Naar het eindpunt Witharen'.

  • 20

    Keramiek Atelier De Engel

    Keramiek en passie

    Monigue Meijer, Maatschappijwijk 4, Witharen is sinds 1990 bezig met het maken van keramiek. Haar werk is geïnspireerd op de mens. De beelden die ze maakt ontstaan vanuit het gevoel en ontstaan al werkende. De expositieruimte is gevestigd in het voormalig bakhuisje.

    Keramiek Atelier De Engel
  • Naar het eindpunt Witharen

    Ga na huisnr. 20-22 rechtsaf. Rij het fietspad uit. Sla rechtsaf. Aan het einde van de weg rechtsaf. Volg de fietsbordjes 40 en 12 om uit te komen bij het eindpunt in Witharen. We hopen dat u blij terug kunt kijken op een veelzijdigheid aan kunst.

  • 21

    Plantage Witharen

    Walnotenbomen en Hazelaars

    Plantage Oost; In 1998 hebben de eigenaars vijf hectare grond beplant met Hazelaars en Walnotenbomen. Hiermee is een mooie boomgaard gecreerd. Verschillende dieren voelen zich hier thuis, zoals reeen en dassen. Het schuin er tegenover gelegen huis, De Haar 1, is in gebruik als vakantiehuis.

    Plantage Witharen
  • Parkeerplaats gebouw Irene

Colofon: Groep Reestdal/Vechtdal in samenwerking met Thea Dijkema van Atelier Witharen (auteur boekje kunst en cultuur historische route).
Deel deze pagina