Dedemsvaart: Toen en Nu

Vechtdal / Reestdal

Wandelen
9 km

Geschiedenis saai? Niet op deze prachtige cultuurhistorische gezinsroute door het veendorp Dedemsvaart. Een wandeling langs kalkovens/gashouder, kinderboerderij, waterwegen, tuinen Mien Ruys, Kotermeerstal en het Tijdpad (oranje lijn) in Zuiderbos. Onderweg veel speelmogelijkheden voor de jeugd.

Toegankelijkheid

De rondwandeling voert over (half)verharde voet (gras)paden en wegen door het veenkoloniaal dorp Dedemsvaart. Route voor 90% gemarkeerd (pijl: paars).

Startpunt

Startpunt (1): parkeerplaats HVA, Langewijk 166, 7701 AK Dedemsvaart (naast school Zeven Linden). Startpunt (2): parkeerplaats zwembad De Kiefer, Nieuwewijk 14, 7701 PZ Dedemsvaart. Startpunt (3): OV reiziger. Nieuwewijk. Stap uit bij Halte Haitjema. Instructie OV-reiziger & Horeca. Horeca: meerdere gelegenheden in de Julianastraat (winkelstraat). Ander startpunt (2 of 3): Let op de instructies voor de juiste looprichting.

Highlights op deze route:

  • Parkeerplaats HVA - Langewijk

    Verlaat parkeerplaats HVA naar rechts en loop het gritpad op. Steek gras/weg over, rechts het witte brugje/kalkovens. Kies het voetpad naar links tot B10, Volg de markering (pijl: paars) naar rechts tot Oude Zuidwolderstraat. Lees de instructie(s).

  • 1

    Toegang tot Streekmuseum

    Streekmuseum 'De Kalkovens'

    Vanaf het Startpunt Dedemsvaart (infobord wandelnetwerk) toegang naar het streekmuseum via het witte ophaalbrugje. Wandel over het gritpad langs de drie kalkovens naar de museum-ingang van de Historische Vereniging Avereest. Welkom, we laten jou/jullie graag zien wat we zoal te bieden hebben.

    Lees meer
  • 2

    Geschiedenis Dedemsvaart

    Turf

    In de omgeving van Dedemsvaart werd vroeger veel turf (gedroogd veen) gewonnen. De plaats is vernoemd naar Baron Van Dedem die een gelijknamig 40 km lang kanaal liet graven tussen Hasselt en Ane. Langs het kanaal ontstond tussen 1811 - 1820 een veenkolonie: het begin van het dorp Dedemsvaart.

    Hist. Vereniging Avereest

    Streekmuseum 'De Kalkovens'

    In Nederland waren begin 19e eeuw op ruim 100 locaties schelpkalkovens in gebruik. Na WOII ging het slechter met de ovens. Belangrijkste oorzaak was de toenemende import van goedkopere kalk uit steengroeven en de opkomst van de cementindustrie. Tegenwoordig is de kalkoven in Dedemsvaart een museum.

    Telescopische Gashouder

    De gashouder van Dedemsvaart, een zogenaamde natte telescopische gashouder, werd in 1932 gebouwd en deed dienst tot 1987. Gashouders zijn reservoirs waarin gas werd opgeslagen om later naar particulieren en bedrijven te worden getransporteerd. De gashouder doet nu dienst als Vestzaktheater.

    Streek Avereest

    Dedemsvaart behoort tot de streek Avereest, waar ook Balkbrug en Oud Avereest bij horen. Sinds de gemeentelijke fusie van 2001 hoort Avereest bij de gemeente Hardenberg.

  • Wandelkeuzepunt B10

  • Ommerkanaal - Langewijk

    Naar rechts tot vlak voor het Ommerkanaal. Ga links het schelpenpad op. Bij de doorsteek naar parkeerplaats De Citadel, linksaf langs hekwerk kinderboerderij tot Langewijk. Vervolg naar rechts het wandelnetwerk (pijl: paars) tot kort voor B10.

  • 3

    Historie Ommerkanaal

    Aanleg Ommerkanaal

    Rond 1865 werd het Ommerkanaal aangelegd als zijkanaal van de Dedemsvaart. Het kanaal werd geschikt gemaakt voor vaartuigen zoals de zomp (platbodem) en de praam (foto). Eind 19e eeuw werd het kanaal verbreed voor schepen tot 80 ton.

    Gebruik Ommerkanaal

    In de periode 1920-1925 nam het gebruik van het Ommerkanaal flink af: in de zomermaanden was het kanaal ondiep en daardoor slecht te bevaren. Daarom werd het kanaal in de jaren '50 uitgebaggerd. Uiteindelijk is het Ommerkanaal sinds 1964 gesloten voor scheepvaart.

    Lees meer over de scheepvaart
  • 4

    Kinderboerderij Dekibo

    Kinderboerderij Dekibo

    Als u met de kinderen bent, dan kunt u even een pauze nemen bij deze kinderboerderij. Meer informatie en de openingstijden, zie onderstaande link.

    Lees meer...

    Scheepvaart op de Langewijk

    Druk scheepvaartverkeer was er op de Langewijk tot de jaren '70 richting de plaats Ane. Op de foto: links de Kalkwieke richting Kalkovens, kwekerij Ramaker, een pand met de zeven linden en op de achtergrond de RK Kerk St. Vitus nabij het bruggetje.

    Lees meer
  • 5

    Historie Langewijk

    Langewijk

    Baron Van Dedem startte in 1812 met het graven van een dwarswijk; het kreeg de naam Lange Wijk. (Foto: bij brug zijwaarts naar Rollepaal.) Hiermee gaf Baron Van Dedem een belangrijke impuls aan de plaatselijke economie van 't veendorp Dedemsvaart. De huidige Langewijk werd gedempt rond 1970.

    Lees meer...
  • Wandelkeuzepunt B12

  • 6

    Stuw de Glashutte

    Stuw de Glashutte

    De Dedemsvaartse stuw, op de kruising met de Hoofdvaart, is in 1984 door waterschap Ommerkanaal - een voorloper van Waterschap Velt en Vecht dat in 2000 uit fusies is ontstaan - aangepast en groter gemaakt (foto). Stuw de Glashutte is in 1963 geplaatst door waterschap het Ommerkanaal.

  • Tijdpad Hist. Ver. Avereest

    Het Wandelnetwerk Reestdal (pijl: paars) gaat rechtdoor. Verken het Tijdpad Avereest (met speelmogelijkheden jeugd) door het Zuiderpad naar links te volgen. Het fietspad buigt verderop af naar links; vervolg vanaf dit punt het wandelnetwerk.

  • 7

    Millenniumbos en Tijdpad

    Millenniumbos en Tijdpad

    De Overijsselse gemeente Avereest, waaronder het veendorp Dedemsvaart valt, heeft in het millenniumjaar 2000 een bos met een 'Tijdpad' aangelegd. Het Tijdpad in het Zuiderbos verbeeldt de geschiedenis van Avereest met o.a. speelobjecten en informatiepunten.

    Spelmogelijkheden Zuiderpad

    Een van de speelobjecten is een herinnering aan de winnaar van de extreem barre Elfstedentocht van 1963, Reinier Paping (1931), de man die oorspronkelijk uit Dedemsvaart kwam.

  • Tijdpad: vervolg wandelnetwerk

    Gemarkeerde wandeling door het Zuiderbos gemaakt? Volg nu schuin naar links het fietspad richting Nieuwewijk.

  • Startpunt (2): De Kiefer

    Het is ook mogelijk om 'Dedemsvaart: Toen en Nu' te starten bij zwembad De Kiefer (volg de oranje lijn). Dan kun je, bij belangstelling, afsluiten in het overdekte zwembad. Verschillende horecagelegenheden in Julianastraat (winkelstraat).

  • 8

    Zwembad De Kiefer en Kunstwerk

    Zwembad De Kiefer

    Na het wandelen/fietsen nog even zwemmen? Dat kan bij zwembad De Kiefer, zie link voor openingstijden. NB: het bad is rolstoel-toegankelijk en er is een invalidentoilet. Ook een consumptie is mogelijk.

    Zwembad De Kiefer

    Kunstwerk en insectenhotel

    Links van De Kiefer zie je waterplas Kotermeer, met het stalen kunstwerk van Chris Weijenberg. Ook interessant is het insectenhotel: een project van Hillie Waning-Vos in samenwerking met schooljeugd.

    Kunst in Hardenberg
  • Naar keuzepunt B13

    Gestart vanaf zwembad De Kiefer? Loop naar links rond de recreatieplas Kotermeerstal (pijl: paars) tot keuzepunt B13, richting B10 tot Hortensiastraat. Daarna, vanaf startpunt HVA parkeerplaats; lees de instructies tot 't eindpunt zwembad De Kiefer.

  • 9

    Kotermeerstal & Kunstwerk

    C I Love You (Het Konijn)

    Een kunstwerk van Albert Dedden en Paul Keizer. Dit kunstwerk van brons kent vele betekenissen en verwijzingen, onder andere naar de afgegraven turf. Op het omheinde terrein rond het kunstwerk lopen schapen.

    C I Love You - (Het Konijn)

    Zandwinningsplas

    Waar ooit de volkstuinen lagen aan de Zaaimanswijk, verscheen ruim voor het millenniumjaar 2000 een grote zandwinningsplas ten noorden van de Oostwijk (foto 1995) van ongeveer 13 ha., later Kotermeerstal genaamd. Ook op de foto: de Nieuwe Wijk met links de bebouwing Dedemsvaart Zuid.

    Recreatieplas Kotermeerstal

    Inmiddels is Kotermeerstal een fijne recreatieplas, voor o.a. zwemmen, voetballen, zeilen en picknicken met ruime speel- en zonneweiden en een breed strand. Voor de sportievelingen, een prachtig trimparcours.

    Meer over Dedemsvaart e.o.
  • Wandelkeuzepunt B13

  • 10

    Monumenten aan het kanaal

    Villa Arriërend

    Aan het kanaal de Dedemsvaart staan meerdere monumenten, maar de nu witgepleisterde villa Arriërend is één van de oudste huizen van het veendorp Dedemsvaart en stond al, bij de invoering van het kadaster, op de kaarten ingetekend. Op de voorgevel, een heel bijzondere zonnewijzer.

    Lees meer
  • Bezoek speelmogelijkheden

    De speelmogelijkheden aan de Diepenbrockstraat ontdekken? Loop Catherina van Renessestraat in. Vervolg weer het wandelnetwerk langs het kanaal De Dedemsvaart.

  • 11

    Speeltuin Diepenbrockstraat

    Speeltuin!

    Rond het Millenniumjaar kreeg de Componistenbuurt in samenwerking met de gemeente Avereest, woningcoöperatie en de buurtvereniging, een prachtige speeltuin van de grond op locatie Diepenbrockstraat. Geniet van de speeltuin met kabelbaan, schommels en glijbaan!

  • Bezoek Tuinen Mien Ruys

    Bezoekt u de Tuinen van Mien Ruys? Loop na het brugje rechtsaf tot Moerheimstraat 84. Bent u minder mobiel? Ga dan via het fietspad. Vanaf de parkeerplaats toegang tot het Theehuis en de monumentale tuinen.

  • 12

    Tuinen Mien Ruys

    Tuinen van Mien Ruys, nr. 84

    In 1888 startte Bonne Ruys in Dedemsvaart een kwekerij. Bonne’s dochter, Mien, was al jong geïnteresseerd in het ontwerpen en beplanten van tuinen met vaste planten. Tien van de dertig tuinen, aangelegd door Mien Ruys, zijn nu aangewezen als beschermd monument.

    Tuinen Mien Ruys

    Rijksmonument

    In tal van boeken beschreef Mien Ruys haar opvattingen over het ontwerpen, beplanten en onderhouden van tuinen. In een periode van ruim 70 jaar nam ze proeven die steeds weer nieuwe en interessante tuinen opleverden. Heel bekend is bijvoorbeeld het gebruik van spoorbielzen in tuinen.

    Arrangement HVA - Mien Ruys

    De prachtige Tuinen van Mien Ruys zijn geopend voor bezoek van april tot oktober. Geïnteresseerd in een cultuurhistorisch wandelarrangement in samenwerking met de Tuinen van Mien Ruys en de Historische Vereniging Avereest? Informatie via HVA (zie onderstaande link).

    Arrangement Mien Ruys en HVA
  • Startpunt OV-reiziger & horeca

    Startpunt OV-reiziger: Nieuwewijk. Steek kanaal over, ga linksaf. Volg de markering (pijl: paars) naar rechts. Je passeert Grandcafé 't Dorp (vanaf 10 uur geopend) en andere horeca. Lees de instructies voor de juiste looprichting.

  • Grandcafé 't Dorp

    Eigentijdse en sfeervolle horeca. Op alle dagen van de week vanaf 10 uur geopend.

    Grand Café 't Dorp
  • 13

    Wisseling & Scheepswerf Peters

    Oorsprong Wisseling

    De karakteristieke noordzijde van de Wisseling uit 1857 is nog altijd goed herkenbaar, alhoewel de brug (recht t.o. het hoekhuis) is verdwenen. Recht t.o. de Kalkwijk, nu Julianastraat, werd een zogeheten 'wisseling' (verbreding van een kanaal) aangelegd zodat schepen elkaar konden passeren.

    Wijkend Verleden: uitgave HVA

    Scheepswerf Peters

    Tegenover de gedenknaald Baron van Dedem was ooit een scheeps(timmer)werf. In 1896 deed scheepstimmerman Hermanus Weener de werf over aan scheepsbouwmeester Johannes Gerhardus Peters. Peters was actief tot in 1965. Bij het dempen van de wijk werd de werf overgeplaatst naar Kampen.

  • Wandelkeuzepunt B11

  • Hortensiastraat - Langewijk

    Wandel naar rechts, Hortensiastraat. Aan het einde linksaf Asterstraat in. Steek Langewijk over. Naar links passeert u de St. Vituskerk. Bij de HVA/Zeven Linden parkeerplaats het eindpunt. Gestart vanaf zwembad De Kiefer, vervolg de rondwandeling.

  • 14

    De Kalkwijk: nu Julianastraat

    Infobord Julianastraat 42

    Julianastraat 42 diende vroeger als VVV-kantoor binnen de gemeente Avereest. Op het bord van de Historische Vereniging Avereest vind je informatie over de vroegere 'Kalkwieke' (de huidige Julianastraat). Op huisnummer 40 zie je de naam 'Huize Kalkwieke' nog op de voorgevel staan.

    Hist. Vereniging Avereest
  • 15

    Zwierstraat en Kalkovens

    Kalkovens Dedemsvaart

    1820: Turf rond het veendorp Dedemsvaart werd naar het westen van ons land verscheept. De reis ging via De Dedemsvaart en het Zwarte Water over de Zuiderzee naar Enkhuizen en verder. Op de terugreis namen de schippers schelpen uit de Waddenzee mee. Deze schelpen werden verbrand in de HVA kalkovens.

    1953: Het veendorp Dedemsvaart kende ook andere kalkovens, maar dan van verschillende eigenaren. Mr. J.A. van Roijen, advocaat en notaris te Zwolle, had recht achter Huize Arriërend twee kalkovens en een 'leshuus'. Arend Berends bouwde in 1853 ook kalkovens: aan de Samenwijk en aan de Zwierstraat.

    Kalkovens Zwierswijk

    De huidige Zwierstraat, de voormalige Zwierswijk, is vernoemd naar vervener Egbert Zwiers. Zwiers (1825-1884) was ook een bekende aannemer in veenkanalisatie en kalkbrander. Hij werkte in deze bedrijfstakken samen met zijn zwager Arend Berends. Al in 1859 waren er drie ovens bij de steenbranderij.

  • 16

    St. Vitus kerk

    RK kerk St. Vitus

    1820: De houten kerk werd in 1875 vervangen door een stenen. Architect Alfred Tepe. 1928: kerk uitgebreid met het huidige voorgedeelte In de kerk, boven het balkon, bevindt zich een Maarschalkerweerdorgel (1881); in 2015 volledig gerestaureerd. De RK kerk is van mei t/m oktober dagelijks geopend.

    Maarschalkerweerd orgel

    Orgelmaker Michaël Maarschalkerweerd (in 1915 overleden) speelde een grote rol in de Nederlandse orgelbouw rond 1900. Onder de naam Maarschalkerweerd & Zoon werden kwalitatief hoogwaardige orgels gemaakt, merendeels voor katholieke opdrachtgevers, waaronder ook de RK St. Vituskerk.

    Het Angelus kleppen

    De Angelusklok, die in de toren van de St.Vitus kerk op 19 september werd opgehangen, is in 1936 door klokkengieterij Koninklijke Eijsbouts gegoten voor de Koptische kerk in De Haag. De klok draagt het opschrift Jacobus. De Angelusklok wordt in diverse plaatsen gebruikt, nu dus ook in Dedemsvaart.

    Het luiden van het Angelus

    Begraafplaats RK kerk

    Op deze begraafplaats zijn ruim 800 namen te vinden op de grafstenen. De oudst bewaarde grafsteen is van de eerste pastoor van de kerk, B.L. Nieuwentap, en dateert uit 1841. Bij de ingang bevinden zich twee oorlogsgraven. Zie link.

    Oorlogsgraven Stichting
  • Parkeerplaats HVA, Langewijk.

Colofon: Groep Reestdal / Vechtdal in samenwerking met Historische Vereniging Avereest (HVA) en Landschap Overijssel.
Deel deze pagina