Dedemsvaart: Toen en Nu

Vechtdal / Reestdal

Wandelen
9 km

Geschiedenis saai? Niet op deze prachtige cultuurhistorische gezinsroute door het veendorp Dedemsvaart. Een wandeling langs kalkovens/gashouder, kinderboerderij, waterwegen, tuinen Mien Ruys, Kotermeerstal en het Tijdpad (oranje lijn) in Zuiderbos. Onderweg veel speelmogelijkheden voor de jeugd.

Toegankelijkheid

De wandeling voert over (half)verharde voet (gras)paden en is voor 90% gemarkeerd (pijl: paars). In de verlenging: een vlindertuin en gemeentepark.

Startpunt

Startpunt (1): parkeerplaats HVA, Langewijk 166, 7701 AK Dedemsvaart (naast school De Zeven Linden). Startpunt (2): P zwembad De Kiefer, Nieuwewijk 14, 7701 PZ Dedemsvaart. Startpunt (3): OV reiziger, Nieuwewijk. Stap uit bij halte Haitjema. Horeca: meerdere gelegenheden in de Julianastraat (winkelstraat). Ander startpunt (2 of 3) en/of verlenging: Let op de instructies voor de juiste looprichting. Bezoek vlindertuin (gratis), mei t/m oktober.

Highlights op deze route:

  • Parkeerplaats HVA - Langewijk

    Verlaat parkeerplaats HVA naar rechts en loop het gritpad op. Steek gras/weg over, rechts het witte brugje/kalkovens. Kies het voetpad naar links tot B10, Volg de markering (pijl: paars) naar rechts tot Oude Zuidwolderstraat. Lees de instructie(s).

  • 1

    Toegang tot Streekmuseum

    Streekmuseum 'De Kalkovens'

    Vanaf het Startpunt Dedemsvaart (infobord wandelnetwerk) toegang naar het streekmuseum via het witte ophaalbrugje. Wandel over het gritpad langs de drie kalkovens naar de museum-ingang van de Historische Vereniging Avereest. Welkom, we laten jou/jullie graag zien wat we zoal te bieden hebben.

    Lees meer
  • 2

    Geschiedenis Dedemsvaart

    Turf

    In de omgeving van Dedemsvaart werd vroeger veel turf (gedroogd veen) gewonnen. De plaats is vernoemd naar Baron Van Dedem die een gelijknamig 40 km lang kanaal liet graven tussen Hasselt en Ane. Langs het kanaal ontstond tussen 1811 - 1820 een veenkolonie: het begin van het dorp Dedemsvaart.

    Hist. Vereniging Avereest

    Streekmuseum 'De Kalkovens'

    In Nederland waren begin 19e eeuw op ruim 100 locaties schelpkalkovens in gebruik. Na WOII ging het slechter met de ovens. Belangrijkste oorzaak was de toenemende import van goedkopere kalk uit steengroeven en de opkomst van de cementindustrie. Tegenwoordig is de kalkoven in Dedemsvaart een museum.

    Telescopische Gashouder

    De gashouder van Dedemsvaart, een zogenaamde natte telescopische gashouder, werd in 1932 gebouwd en deed dienst tot 1987. Gashouders zijn reservoirs waarin gas werd opgeslagen om later naar particulieren en bedrijven te worden getransporteerd. De gashouder doet nu dienst als Vestzaktheater.

    Streek Avereest

    Dedemsvaart behoort tot de streek Avereest, waar ook Balkbrug en Oud Avereest bij horen. Sinds de gemeentelijke fusie van 2001 hoort Avereest bij de gemeente Hardenberg.

    Historie gemeentegrenzen

    Startpunt Monumenten wandelpad

    De Historische Vereniging Avereest heeft een paar jaar geleden met een aantal HVA vrijwilligers de papieren versie van het Monumenten wandelpad Dedemsvaart / Dedemsvaart: Toen & Nu in een digitaal jasje gestoken. Het bordje op het terrein Streekmuseum De Kalkovens is hiervan nog een stille getuige.

  • Wandelkeuzepunt B10

  • Ommerkanaal - Langewijk

    Sla rechtsaf. Ga voor het Ommerkanaal links het schelpenpad op. Bij de doorsteek naar parkeerplaats De Citadel, linksaf en rechtuit langs 't hekwerk kinderboerderij tot Langewijk. Vervolg naar rechts het wandelnetwerk (pijl: paars) tot kort voor B10.

  • 3

    Historie Ommerkanaal

    Aanleg Ommerkanaal

    Rond 1865 werd het Ommerkanaal aangelegd als zijkanaal van de Dedemsvaart. Het kanaal werd geschikt gemaakt voor vaartuigen zoals de zomp (platbodem) en de praam (foto). Eind 19e eeuw werd het kanaal verbreed voor schepen tot 80 ton.

    Gebruik Ommerkanaal

    In de periode 1920-1925 nam het gebruik van het Ommerkanaal flink af: in de zomermaanden was het kanaal ondiep en daardoor slecht te bevaren. Daarom werd het kanaal in de jaren '50 uitgebaggerd. Uiteindelijk is het Ommerkanaal sinds 1964 gesloten voor scheepvaart.

    Lees meer over de scheepvaart
  • 4

    Kinderboerderij Dekibo

    Kinderboerderij Dekibo

    Als u met de kinderen bent, dan kunt u even een pauze nemen bij deze kinderboerderij. Meer informatie en de openingstijden, zie onderstaande link.

    Lees meer...

    Scheepvaart op de Langewijk

    Druk scheepvaartverkeer was er op de Langewijk tot de jaren '70 richting de plaats Ane. Op de foto: links de Kalkwieke richting Kalkovens, kwekerij Ramaker, een pand met de zeven linden en op de achtergrond de RK Kerk St. Vitus nabij het bruggetje.

    Lees meer
  • 5

    Historie Langewijk

    Langewijk

    Baron Van Dedem startte in 1812 met het graven van een dwarswijk; het kreeg de naam Lange Wijk. (Foto: bij brug zijwaarts naar Rollepaal.) Hiermee gaf Baron Van Dedem een belangrijke impuls aan de plaatselijke economie van 't veendorp Dedemsvaart. De huidige Langewijk werd gedempt rond 1970.

    Lees meer...
  • Wandelkeuzepunt B12

  • 6

    Stuw de Glashutte

    Stuw de Glashutte

    De Dedemsvaartse stuw, op de kruising met de Hoofdvaart, is in 1984 door waterschap Ommerkanaal - een voorloper van Waterschap Velt en Vecht dat in 2000 uit fusies is ontstaan - aangepast en groter gemaakt (foto). Stuw de Glashutte is in 1963 geplaatst door waterschap het Ommerkanaal.

  • De vlindertuin bezoeken?

    Met 1km verlenging (oranje lijn) kun je de vlindertuin van de tuinvereniging Avereest bezoeken. Dit is mogelijk van mei tot oktober. Lees bij de toegang vlindertuin de instructie voor de juiste looprichting. Keer terug naar de hoofdroute.

  • Looprichting 'vlindertuin'

    Ga na het woonhuis, tussen bosrand, het smalle pad op. Loop direct links over het houtsnipperpad langs oude fruitbomen tot na het bordje 'vlindertuin Dedemsvaart' (foto). Loop een rondje vlindertuin over het complex volkstuin Avereest en keer terug.

  • 7

    Vlindertuin (zomers bezoeken)

    Ontwikkeling Vlindertuin

    De aanleg van de vlindertuin binnen het complex van de volkstuinvereniging Avereest werd vanaf het jaar 2016 bijzonder veelzijdig, zo de oude rassen aan fruitbomen. Geniet ervan (gratis) tijdens de zomermaanden (mei tot oktober). Vriendelijk, doch dringend verzoek, blijf wel op de houtsnipperpaden!

    Tuinvereniging Dedemsvaart
  • Tijdpad Hist. Ver. Avereest

    Het wandelnetwerk Reestdal (pijl: paars) gaat rechtdoor. Verken het tijdpad Avereest (met speelmogelijkheden jeugd) door het zuiderpad naar links te volgen. Het fietspad buigt verderop af naar links; vervolg vanaf dit punt het wandelnetwerk.

  • 8

    Millenniumbos en Tijdpad

    Millenniumbos en Tijdpad

    De Overijsselse gemeente Avereest, waaronder het veendorp Dedemsvaart valt, heeft in het millenniumjaar 2000 een bos met een 'Tijdpad' aangelegd. Het tijdpad in het zuiderbos verbeeldt de geschiedenis van Avereest met o.a. speelobjecten en informatiepunten.

    Spelmogelijkheden zuiderpad

    Een van de speelobjecten is een herinnering aan de winnaar van de extreem barre Elfstedentocht van 1963, Reinier Paping (1931), de man die oorspronkelijk uit Dedemsvaart kwam.

  • Tijdpad: vervolg wandelnetwerk

    Gemarkeerde wandeling door het Zuiderbos gemaakt? (Ver)Volg het fietspad richting Nieuwewijk.

  • Startpunt (2): De Kiefer

    Het is ook mogelijk om 'Dedemsvaart: Toen en Nu' te starten bij zwembad De Kiefer (volg de oranje lijn). Dan kun je, bij belangstelling, afsluiten in het overdekte zwembad. Verschillende horecagelegenheden in Julianastraat (winkelstraat).

  • 9

    Zwembad De Kiefer en kunstwerk

    Zwembad De Kiefer

    Na het wandelen/fietsen nog even zwemmen? Dat kan bij zwembad De Kiefer, zie link voor openingstijden. NB: het bad is rolstoel-toegankelijk en er is een invalidentoilet. Klik op de link voor de recente openingstijden.

    Zwembad De Kiefer

    Kunstwerk en insectenhotel

    Links van De Kiefer zie je waterplas Kotermeer, met het stalen kunstwerk van Chris Weijenberg. Ook interessant is het insectenhotel: een project van Hillie Waning-Vos in samenwerking met schooljeugd.

    Kunst in Hardenberg
  • Naar keuzepunt B13

    Gestart vanaf zwembad De Kiefer? Loop naar links rond de recreatieplas Kotermeerstal (pijl: paars) tot keuzepunt B13, richting B10 tot Hortensiastraat. Daarna, vanaf startpunt HVA parkeerplaats; lees de instructies tot 't eindpunt zwembad De Kiefer.

  • 10

    Kotermeerstal & kunstwerk

    C I Love You (Het Konijn)

    Een kunstwerk van Albert Dedden en Paul Keizer. Dit kunstwerk van brons kent vele betekenissen en verwijzingen, onder andere naar de afgegraven turf. Op het omheinde terrein rond het kunstwerk lopen schapen.

    C I Love You - (Het Konijn)

    Zandwinningsplas

    Waar ooit de volkstuinen lagen aan de Zaaimanswijk, verscheen ruim voor het millenniumjaar 2000 een grote zandwinningsplas ten noorden van de Oostwijk (foto 1995) van ongeveer 13 ha., later Kotermeerstal genaamd. Ook op de foto: de Nieuwe Wijk met links de bebouwing Dedemsvaart Zuid.

    Recreatieplas Kotermeerstal

    Inmiddels is Kotermeerstal een fijne recreatieplas, voor o.a. zwemmen, voetballen, zeilen en picknicken met ruime speel- en zonneweiden en een breed strand. Voor de sportievelingen, een prachtig trimparcours. Te volgen via de markeringspalen.

  • 11

    Weidevogelbescherming Avereest

    Weidevogelbescherning Avereest

    De vrijwilligers zijn actief in de regio Hardenberg, Dalfsen, Staphorst en Ommen. Ook zijn er gebieden die de Overijsselse provinciegrens overschrijden naar Drenthe. Dit heeft ertoe geleid dat er vanaf 2005 samenwerking tot stand is gekomen met Landschapsbeheer Drenthe. Bekijk ook het infobord.

    Lees meer
  • Gemeentepark bezoeken? (11 km)

    In de routeverlenging (oranje lijn) nog meer monumenten richting het gemeentepark, achter lunchroom Dina's Fellows. Wandel aan de noordzijde van het kanaal terug. Je komt langs de Tuinen van Mien Ruys, pak daarna de hoofdroute weer op (pijl: paars).

  • 12

    Monumenten Moerheimstraat (2)

    Kanaal De Dedemsvaart

    Moerheimstraat noordzijde langs kanaal de Dedemsvaart, kent meerdere Rijksmonumenten waaronder Frisia State (nr 96), gebouwd in 1853. Het bouwjaar is te zien in de stenen naast de voordeur. Het huis is prachtig gerenoveerd, inclusief de oude kerkbel. Villa Agathe Adriana (nr 90) dateert uit 1906.

    Moerheimstraat 86

    De nu witgepleisterde villa Arriërend kent een lange geschiedenis. Het is één van de oudste huizen van Dedemsvaart en stond al in 1832, bij de invoering van het kadaster, op de kaarten ingetekend. In 1879 ging dit huis over naar Berend Berends, de grootste vervener van Dedemsvaart.

  • 13

    Monumenten Moerheimstraat (1)

    Monumenten aan De Dedemsvaart

    Aan de Moerheimstraat zijn unieke 'vervenerswoningen' langs het kanaal De Dedemsvaart. Het huis op nummer 89 is ontworpen door de lokale architect Jacob Drenth. Een goed voorbeeld van een 'woonhuis' uit de jaren dertig. Meer info over deze woningen in het boek 'Monumenten in de Gemeente Hardenberg'.

  • 14

    Sluizen, Wijken en Bruggen

    Historie smeedijzeren bruggen

    De twee bruggen aan de Moerheimstraat en Hoofdvaart, herinneren aan het historische belang van de Dedemsvaart. Het zijn zeldzame voorbeelden van smeedijzeren draaibruggen in een veenkoloniaal dorp. Beiden waren oorspronkelijk draaibruggen. Meer info in het boekje ‘Wijkend Verleden’ van HVA.

    Sluizen en wijken

    Het beeld van het dorp Dedemsvaart werd voor een groot deel bepaald door het kanaal de Dedemsvaart, dat over een lengte van ruim 17 km door de gemeente liep. Het kanaal had 100 'zijwieken' en vier sluizen. Bij deze sluizen vestigden zich o.a. winkeliers.

    Huize Humoza

    Aan de noordzijde van kanaal Dedemsvaart staat aan de Moerheimstraat een groot huis (nr 154). Van deze voormalige boerderij is het bouwjaar onbekend. In de documentatie wordt de naam 'Humoza' al sinds 1858 genoemd. Nu is het een monument: Hoeve Humosa.

    Groninger boerderijen

    Aan de Moerheimstraat komt u langs een aantal zogeheten Groninger 'stijlboerderijen', een herinnering uit de tijd van de veenontginning en het graven van het kanaal vanaf Hasselt. Foto: Ook op de eerste brugkruising, Van Haeringenstraat 2, stond zo'n stijlboerderij.

    Ontstaan van het kanaal
  • 15

    Gemeentehuis (2e) Avereest

    Oorsprong Villa Dina

    De kapitale villa werd in opdracht van de vervener B. Berends gebouwd. De eerste steen werd gelegd op 4 april 1877 (nog zichtbaar bij de oorspronkelijke hoofdingang). Het bouwplan wordt toegeschreven aan Jacobus Moll, gemeentearchitect in Hengelo.

    Een sprong verder ...

    De eerste eigenaren verkochten de imposante villa in 1896 aan Albert Brans en zijn vrouw Teunissien Dina Borgman. In de volksmond werd het al snel 'Villa Dina'. Op 3 oktober 1917 werd de eerste veiling gehouden tot verkoop van de villa met park. In 1918 volgde de verkoop aan de gemeente Avereest.

    Gemeentehuis

    Villa Dina diende 80 jaar als (tweede) gemeentehuis, maar werd in 2001 overbodig toen Avereest ging behoren bij de gemeente Hardenberg. In 2004 werd de villa een gemeentelijk monument. Een deel werd tot 2013 verhuurd aan de Rabobank. Sinds 2015 wordt de villa gebruikt door Fellowship of Acoustics.

    The Fellowship of Acoustics Lunchroom Dina's Fellows
  • Lunchroom Dina's Fellows

    Lunchroom Dina’s Fellows is een 'bijzondere lunchroom' die gevestigd is binnen the Fellowship of Acoustics te Dedemsvaart in het voormalige, markante gemeentehuis Avereest. Voor een kop koffie of thee met o.a. huisgemaakt appelgebak en arretjescake, maar ook een uitgebreide lunch of een goed gevulde picknickmand. Geopend van maandag t/m zaterdag tussen 10 en 17 uur. Mindervalidentoilet is aanwezig.

    Lunchroom Dina's Fellows
  • Wandelkeuzepunt B13

  • 16

    Monumenten aan het kanaal

    Villa Arriërend

    Aan het kanaal de Dedemsvaart staan meerdere monumenten, maar de nu witgepleisterde villa Arriërend is één van de oudste huizen van het veendorp Dedemsvaart en stond al, bij de invoering van het kadaster, op de kaarten ingetekend. Op de voorgevel, een heel bijzondere zonnewijzer.

    Lees meer
  • Bezoek speelmogelijkheden

    De speelmogelijkheden aan de Diepenbrockstraat ontdekken? Loop Catherina van Renessestraat in. Vervolg weer het wandelnetwerk langs het kanaal De Dedemsvaart.

  • 17

    Speeltuin Diepenbrockstraat

    Speeltuin!

    Rond het Millenniumjaar kreeg de Componistenbuurt in samenwerking met de gemeente Avereest, woningcoöperatie en de buurtvereniging, een prachtige speeltuin van de grond op locatie Diepenbrockstraat. Geniet van de speeltuin met kabelbaan, schommels en glijbaan!

  • Bezoek Tuinen Mien Ruys

    Tuinen van Mien Ruys bezoeken? Loop na 't t brugje rechtsaf tot Moerheimstraat 84. Bent u minder mobiel? Ga dan via het fietspad. Vanaf de parkeerplaats toegang tot het Theehuis en de monumentale tuinen Mien Ruys.

  • 18

    Tuinen Mien Ruys

    Tuinen van Mien Ruys, nr. 84

    In 1888 startte Bonne Ruys in Dedemsvaart een kwekerij. Bonne’s dochter, Mien, was al jong geïnteresseerd in het ontwerpen en beplanten van tuinen met vaste planten. Tien van de dertig tuinen, aangelegd door Mien Ruys, zijn nu aangewezen als beschermd monument.

    Tuinen Mien Ruys

    Rijksmonument

    In tal van boeken beschreef Mien Ruys haar opvattingen over het ontwerpen, beplanten en onderhouden van tuinen. In een periode van ruim 70 jaar nam ze proeven die steeds weer nieuwe en interessante tuinen opleverden. Heel bekend is bijvoorbeeld het gebruik van spoorbielzen in tuinen.

  • Startpunt OV-reiziger & horeca

    Startpunt OV-reiziger: Nieuwewijk. Steek kanaal over, ga linksaf. Volg de markering (pijl: paars) naar rechts. Je passeert Grandcafé 't Dorp (vanaf 10 uur geopend) en andere horeca. Lees de instructies voor de juiste looprichting.

  • Grandcafé 't Dorp

    Eigentijdse en sfeervolle horeca. Er is geen mindervalidentoilet aanwezig. Op alle dagen van de week vanaf 10 uur geopend.

    Grand Café 't Dorp
  • 19

    Wisseling & Scheepswerf Peters

    Oorsprong Wisseling

    De karakteristieke noordzijde van de Wisseling uit 1857 is nog altijd goed herkenbaar, alhoewel de brug (recht t.o. het hoekhuis) is verdwenen. Recht t.o. de Kalkwijk, nu Julianastraat, werd een zogeheten 'wisseling' (verbreding van een kanaal) aangelegd zodat schepen elkaar konden passeren.

    Wijkend Verleden: uitgave HVA

    Scheepswerf Peters

    Tegenover de gedenknaald Baron van Dedem was ooit een scheeps(timmer)werf. In 1896 deed scheepstimmerman Hermanus Weener de werf over aan scheepsbouwmeester Johannes Gerhardus Peters. Peters was actief tot in 1965. Bij het dempen van de wijk werd de werf overgeplaatst naar Kampen.

  • Wandelkeuzepunt B11

  • Hortensiastraat - Langewijk

    Wandel naar rechts, Hortensiastraat. Aan het einde linksaf Asterstraat in. Steek Langewijk over. Naar links passeert u de St. Vituskerk. Bij de HVA/Zeven Linden parkeerplaats het eindpunt. Gestart vanaf zwembad De Kiefer, vervolg de rondwandeling.

  • 20

    De Kalkwijk: nu Julianastraat

    Infobord Julianastraat 42

    Julianastraat 42 diende vroeger als VVV-kantoor binnen de gemeente Avereest. Op het bord van de Historische Vereniging Avereest vind je informatie over de vroegere 'Kalkwieke' (de huidige Julianastraat).

    Hist. Vereniging Avereest
  • MFC De Baron Dedemsvaart

    Horeca en MFC de Baron in Dedemsvaart, ook toegankelijk voor mindervaliden. De toegang tot het gebouw is aan Prins Bernardstraat. Klik op de link voor de recente openingstijden.

    MFC de Baron Dedemsvaart
  • 21

    Zwierstraat en kalkovens

    Kalkovens Dedemsvaart

    1820: Turf rond het veendorp Dedemsvaart werd naar het westen van ons land verscheept. De reis ging via De Dedemsvaart en het Zwarte Water over de Zuiderzee naar Enkhuizen en verder. Op de terugreis namen de schippers schelpen uit de Waddenzee mee. Deze schelpen werden verbrand in de HVA kalkovens.

    1953: Het veendorp Dedemsvaart kende ook andere kalkovens, maar dan van verschillende eigenaren. Mr. J.A. van Roijen, advocaat en notaris te Zwolle, had recht achter Huize Arriërend twee kalkovens en een 'leshuus'. Arend Berends bouwde in 1853 ook kalkovens: aan de Samenwijk en aan de Zwierstraat.

    Kalkovens Zwierswijk

    De huidige Zwierstraat, de voormalige Zwierswijk, is vernoemd naar vervener Egbert Zwiers. Zwiers (1825-1884) was ook een bekende aannemer in veenkanalisatie en kalkbrander. Hij werkte in deze bedrijfstakken samen met zijn zwager Arend Berends. Al in 1859 waren er drie ovens bij de steenbranderij.

  • 22

    St. Vitus kerk

    RK kerk St. Vitus

    1820: De houten kerk werd in 1875 vervangen door een stenen. Architect Alfred Tepe. 1928: kerk uitgebreid met het huidige voorgedeelte In de kerk, boven het balkon, bevindt zich een Maarschalkerweerdorgel (1881); in 2015 volledig gerestaureerd. De RK kerk is van mei t/m oktober dagelijks geopend.

    St. Vituskerk Dedemsvaart

    Maarschalkerweerd orgel

    Orgelmaker Michaël Maarschalkerweerd (in 1915 overleden) speelde een grote rol in de Nederlandse orgelbouw rond 1900. Onder de naam Maarschalkerweerd & Zoon werden kwalitatief hoogwaardige orgels gemaakt, merendeels voor katholieke opdrachtgevers, waaronder ook de RK St. Vituskerk.

    Het Angelus kleppen

    De Angelusklok, die in de toren van de St.Vitus kerk op 19 september werd opgehangen, is in 1936 door klokkengieterij Koninklijke Eijsbouts gegoten voor de Koptische kerk in De Haag. De klok draagt het opschrift Jacobus. De Angelusklok wordt in diverse plaatsen gebruikt, nu dus ook in Dedemsvaart.

    Het luiden van het Angelus

    Begraafplaats RK kerk

    Op deze begraafplaats zijn ruim 800 namen te vinden op de grafstenen. De oudst bewaarde grafsteen is van de eerste pastoor van de kerk, B.L. Nieuwentap, en dateert uit 1841. Bij de ingang bevinden zich twee oorlogsgraven. Zie link.

    Oorlogsgraven Stichting
  • Parkeerplaats HVA, Langewijk.

Colofon: Groep Reestdal i.s.m. Historische Vereniging Avereest (HVA) en Landschap Overijssel.
Deel deze pagina

Steun onze Regge actie!

Met de aanleg van kruidige kernen stimuleren we de biodiversiteit in het Reggedal én wordt het gebied door alle kleurrijke bloemen een lust voor het oog.