HVA: van Schans tot Reest

Vechtdal / Reestdal

Fietsen
21 km

'Boeren, Burgers en Buitenlui' was het thema van één van de afgelopen Open Monumentendagen. Dat is mooi zichtbaar bij deze route langs karakteristieke boerderijen en monumenten in het 200 jaar oude Avereest. Archieffoto's: privé en beeldbank Historische Vereniging Avereest.

Toegankelijkheid

Goed begaanbare verharde (fiets)wegen & bos/zandpaden. Zoveel mogelijk via fietsroutenetwerk Overijssel/Drenthe.

Startpunt

Startpunt: De Wheem, Oud Avereest 22, 7707 PN Balkbrug. U kunt op elke locatie starten tussen Oud Avereest en Ommerschans. Route volgt voor 90% het fietsroutenetwerk Overijssel/Drenthe. Let op de instructies voor de juiste rijrichting.

Highlights op deze route:

  • HVA: van Schans tot Reest

    Verlaat P De Wheem. TIP: voor goed zicht op de historische begraafplaats en Reestkerk steekt u de verkeersweg over (volg oranje lijn op mobiel). Via bordjes volgt u het fietsroutenetwerk Overijssel/Drenthe. Wijkt het af, bekijk de instructies.

  • Bezoekerscentrum De Wheem

    Bezoekerscentrum De Wheem van Landschap Overijssel: Een prima startpunt voor een middagje wandelen. Bepaal bij de TOP (Toeristisch Overstap Punt) het aantal kilometers via het wandelnetwerk Reestdal. Recente openingstijden; zie link.

    Bezoekerscentrum De Wheem
  • 1

    Oud Avereest & De Wheem

    De Weeme

    Toen monniken het kerkje in Oud Avereest stichtten, kreeg de pastoor een boerderij met grond erbij. Dit erf werd 'De Weeme' genoemd. In de 18e/19de eeuw was De Weeme in gebruik als boerderij en herberg. Op zondag werden hier na kerktijd de laatste nieuwtjes uitgewisseld in de gelagkamer.

    De Wheem

    Sinds het jaar 1979 is Landschap Overijssel de beheerder van de monumentale boerderij (De Weeme) De Wheem. Dit boerderijtype is een zogeheten 'Hallenhuis'. Wanneer De Wheem geopend is, bekijk ook even de constructie van de gebinten, de gelagkamer van toen en de toga van de dominee.

    Lees meer...

    Betekenis levensboom

    Heb je al de 'levensboom' boven de voordeuren in Oud Avereest gezien? Deze witte boom, gemaakt van gietijzer, heeft een symbolische functie. Met zijn wortels in de bodem en takken gericht naar boven, kan hij worden gezien als een verbinding tussen hemel en aarde; het geeft geluk.

  • 2

    Begraafplaats Oud Avereest

    De oudste begraafplaats

    In Oud Avereest ligt veruit de oudste begraafplaats van de voormalige gemeente Avereest. In de dertiende eeuw stond er al een kerkje. De bewoners uit de omgeving werden in- of in de directe omgeving van het kerkje begraven. Achter het smeedijzeren hek, op het hoogste gedeelte, stond de houten kerk.

    Militair Erehof Oud Avereest

    Aan de Meppelerweg het informatiebord over het Miliair Erefhof Oud Avereest. Om er veilig naar toe te lopen, kun je het beste toegang nemen via het smeedijzeren hek. Achter dit hek stond in de tijd van 'Toen' een baarhuisje. Op de historische begraafplaats Achterveld nog te zien.

  • 3

    Oud Avereest & Reestkerk

    Geschiedenis Oud Avereest

    De kerk van het buurtschap (gehucht, streekdorp) Avereest kent een lange geschiedenis. Het is in de 12e eeuw ontstaan op een hoge zandrug door ontginningen van de woeste gronden langs het riviertje de Reest. Tegenwoordig hoort Oud Avereest bij de gemeente Hardenberg.

    Rond 1800 stond er een klokkenstoel naast het houten kerkje. Het kwam in de 19e eeuw in verval en rond 1851 was er nieuwbouw op de huidige plek (foto HVA). De Reestkerk van nu kreeg in 1852 een torentje. Het kerkorgel kwam later, in 1866. De boer van De Weeme was toen tevens de dominee.

    Lees meer...

    De Reestkamer

    In 2015 is de Reestkerk grondig gerestaureerd en uitgebreid met de Reestkarmer. Nu functioneert de kerk, naast de kerkdiensten, begrafenissen en trouwerijen, ook als cultureel centrum waar o.a. concerten worden gehouden. In de Reestkamer zijn, in de weekenden, regelmatig exposities te zien.

  • 4

    Boerderijen en schooltje

    Boerderijen in Oud Avereest

    Als je vanaf het fietspad naar de boerderij op Oud Avereest 1 kijkt, zie je o.a. een gebruikerstuin, een levensboom boven de voordeur, een bakhuisje en een boerin die 'onder de pannen' zit. Het grote verschil met de andere boerderijen in Oud Avereest? Deze boerderij (foto) heeft een siergevel.

    Bakhuisje naast de boerderij

    Sommige boerderijen hebben een klein stenen schuurtje, een zogeheten bakhuisje (foto). Wanneer er brandhout nodig was om in zo'n bakhuisje de oven op te stoken (voor o.a. brood en koeken bakken), tja, dan moest de boer een (beuken)boom kappen en daarna het hout drogen. Dus werk aan de winkel.

    Schooltje Oud Avereest

    De school van Oud-Avereest was tot in de 19e eeuw de enige school van Avereest, en haar geschiedenis is nauw verbonden met die van de naburige kerk. De huidige Reestkerk. Tot aan de Franse Revolutie was het geven van onderwijs in de Nederlanden immers een taak van de kerk.

    Lees meer...
  • Oud Avereest - Meppelerweg

    Bij Nieuwe Dijk rechtsaf. Linksaf, De Haar op. Bij Si-Es-An linksaf. Op Meppelerweg, rechts tot instructie Eerste Schansweg.

  • 5

    De Haar - Toen en Nu

    Camping 't Reestdal

    De Haar en Westerhuizingerveld waren vroeger uitgestrekte, woeste gronden. Na verloop van tijd vestigden zich boeren in het gebied. Ze ontgonnen het land en er kwamen kleine boerenbedrijven. Aan De Haar 5 nu Camping 't Reestdal en Outdoor Reestdal. Recreatief en Actief.

    Camping 't Reestdal

    Camping Si-Es-An

    Vroeger zag dit gebied er heel anders uit. De schaapherder doolde vanaf buurtschap Den Huizen - op het erf zie je nog een monumentale schaapskooi - over de Haardennen tot in het Westerhuizingerveld. Tegenwoordig vormt Camping Si-Es-An een leuke uitvalbasis voor allerlei activiteiten. Wees welkom!

    Camping Si-Es-An
  • 6

    Entree Heuveltjesbosbad

    Mooiste openluchtbad Nederland

    Het zwembad bestaat sinds 1937. Schitterend gelegen in een bosrijke omgeving en voorzien van alle attributen om u een heerlijke zwemdag te bezorgen. Dit prachtig gerenoveerde zwembad is in 2015 verkozen tot het mooiste openluchtbad in Nederland.

  • Heuveltjesbosbad

    Volg (op het mobiel) de oranje lijn tot ingang Heuveltjesbosbad.

  • Lunchroom bakkerij Oegema

    In 2018 werd de lunchroom bakkerij Oegema Balkbrug feestelijk geopend. Van harte welkom op het terras of binnen in de sfeervolle lunchroom (voor koffie, thee, gebak en/of eenvoudige lunch). Openingstijden: ma t/m vrijdag: 8 u tot 18 u. Op zaterdag: 8 u tot 16 uur.

    Lees meer...
  • 7

    Geschiedenis Balkbrug

    Negentiende eeuw en verder

    Vroeger was dit een onafzienbare vlakte, bedekt met heide en in de lagere delen veenplassen, lag open voor turfwinning. Wijken (waterwegen in het veengebied) werden gegraven om het veen te ontwateren en gestoken turf af te voeren. Er ontstond bebouwing langs De Dedemsvaart.

    Balkbrug, een speciale functie

    Eén van de drie belangrijke wegen die van het zuiden naar het noorden van ons land liep, moest vanwege de aanleg van kanaal De Dedemsvaart van een brug voorzien worden. De brug kreeg een speciale functie, namelijk een beweegbare balk; 'de balkbrug'. Zo komt het dorp aan zijn historische naam.

  • 8

    Rijksmonumenten in Balkbrug

    Historie Limiethuisjes

    Boslaan 92 laat het laatste zogeheten Limiethuisje van de kolonie Ommerschans zien, een Rijksmonument. 17 huisjes, bewoond door bewakers en hun gezinnen, die moesten voorkomen dat kolonisten konden ontsnappen. De Limiethuisjes stonden op strategische plekken( grens) in het 700 ha grote gebied.

    Rijksmonument Boslaan/Ommerweg

    Aan de Boslaan 13-35 en Ommerweg 7-17 en 10-28 staat nog een aantal zogeheten dienstwoningen, rond 1910 ontworpen door gevangenisarchitect Metzelaar voor medewerkers van Rijksopvoedingsgesticht Veldzicht.

    Dronkemanslaantje

    Deze naam stamt uit de periode van de Maatschappij van Weldadigheid. Langs deze afgelegen weg gingen dronken kolonisten, na bezoek aan het café, terug naar de kolonie. Ondanks koloniegeld, alleen te gebruiken in de Ommerschans, lukte het sommigen toch om elders aan geld te komen voor drank.

  • Eerste Schansweg - Ommerschans

    Verlaat fietspad Boslaan naar links. Rij Eerste Schansweg uit. Sla linksaf naar KP13. Ga linksaf. Volg door de Ommerschans de bordjes fietsroutenetwerk tot instructie Acacialaan. Stap in Ommerschans even af om de historie te bekijken/beluisteren!

  • 9

    Voormalige Koloniehoeves

    Bedelaarskolonie Ommerschans

    In 1819 gaf Koning Willem I het vruchtgebruik van de oude Ommerschans, gelegen even ten zuiden van het dorp Balkbrug en ten noorden van de gemeente Ommen, aan de Maatschappij van Weldadigheid. Die had het jaar ervoor haar eerste kolonie (Frederiksoord) nabij het Drentse Vledder ingericht.

    Aannemer Eltje Nuis bouwde op de binnenplaats van de voormalige schans een enorm gebouw; circa 100 x 100 meter en 2 verdiepingen hoog. Dat bood plaats aan duizend bedelaars, die te werk werden gesteld op een van de werkplaatsen op het terrein of op een van de 21 hoeves.

    Historie 21 hoeves...

    Het werk in de kolonie Ommerschans bestond uit veld-en fabrieksarbeid. Het hoofddoel was echter veldwerk. Hiervoor werden 21 hoeves gebouwd, ieder met 35 ha grond. Verdeeld over het 700 ha groot gebied en aangelegd volgens een vast patroon van paden en lanen, orthogonaal.

    De hoeves werden bewoond door gezinnen uit de vrije koloniën van de Maatschappij van Weldadigheid. Zij waren door hun goede inzet, gedrag en opbrengst beloond en bevorderd tot heenvaar op een van de hoeves in de Ommerschans. De bedelaars waren werkzaam op de hoeves.

    Hoe het verder ging...

    Ten oosten van de Ommerschans ontstond een heuse veenkolonie, waarbij kanaal De Dedemsvaart (tussen Hasselt en Ane) werd gebruikt voor het afvoeren van turf uit de nieuwe veenderijen. Tevens ook voor het aanvoeren van veroordeelde bedelaars en mest- en bouwstoffen voor de bedelaarskolonie.

  • 10

    Hoeve No 4 in Ommerschans

    Historie Hoeve No 4

    Dit is één van de 21 hoeves uit de voormalige kolonie Ommerschans. Na sluiting van de kolonie, werd de boerderij als zuivelhoeve in gebruik genomen voor jongens van Rijksopvoedingsgesticht Veldzicht (1894-1930). Nu is het eigendom van familie Hiemstra. Zij runnen een biologisch melkveebedrijf.

    Lees meer...

    Smederij Bart Hiemstra

    Pal naast de historische kolonieboerderij bevindt zich smederij Hiemstra. De jonge Bart Hiemstra is zeer gedreven om het oude smedenambacht in ere te houden. Het bijwonen daarvan is een belevenis!

    Smederij Hiemstra
  • 11

    Hist begraafplaats Ommerschans

    Historische begraafplaats

    De begraafplaats van bedelaarskolonie Ommerschans is in 1821 in gebruik genomen. Het voorste gedeelte is de laatste rustplaats van de ambtenaren van de kolonie, het achterste gedeelte was voor de kolonisten. De witte kruizen zijn geplaatst op de graven van overledenen van kliniek Veldzicht.

    Informatiehut Ommerschans

    Op het fundament van het voormalige baarhuisje is een smeedijzeren hekwerk en een informatiehut geplaatst door stichting participatieproject De Ommerschans.

  • 12

    Beleef oude vesting

    Historie verdedigingsschans

    Wat begon als een geheel omsloten aarden veldschans, werd later uitgebreid met bastions, ravelijnen en bijbehorende grachten. Een deel van het verdedigingswerk is op deze plek opnieuw aangelegd. Rond 1819 is op het middenterrein het grote bedelaarsgesticht gebouwd met binnenterrein in carré-vorm.

  • Acacialaan-Molenweg-De Omloop

    Sla rechtsaf, rij Acacialaan uit. Stuur naar links. Volg de KP-bordjes (18) over Molenweg-De Omloop tot instructie Coevorderweg (na molen de Star).

  • 13

    Korenmolen de Star

    Historie Molen de Star

    De molen aan de Koloniewijk (foto) is gebouwd in 1848. Vanaf de kruising Balkbrug had je zicht op de molen en het magazijn (foto). Om graan te lossen kon men met een puntertje tot in de molen varen. In 1974 is de molen verplaatst naar de huidige locatie en in 2002 het Magazijn..

    De achtkantige Korenmolen De Star staat circa 100m buiten het dorp zodat hij veel wind kan vangen voor het malen van het graan. Op de begane grond is een stukje geschiedenis van de Star en Het Magazijn. Beiden zijn industriële monumenten. Het winkeltje met bakproducten is gehuisvest in Het Magazijn.

    Lees meer over de Star
  • Coevorderweg-Den Kaat

    Ga op ventweg linksaf. Fiets RD tot stoplicht. Steek rechts N377 over. Volg de bordjes van het fietsroutenetwerk vanaf KP15 (bij Lunchroom Bakkerij Oegema) richting KP16 tot het eindpunt De Wheem.

  • 14

    Esgehuchten & Den Kaat

    Ontstaan esgehuchten

    Pas in de loop van de middeleeuwen ontstonden op de zandkoppen aan de rand van het dal de esgehuchten. De agrarische methoden werden beter en ook de werktuigen bleken steeds meer geschikt om delen van het ruige veen te ontwateren en af te graven. Langzaamaan veroverde de mens een eigen plek.

    Boerderijen van het Reestdal

    Zandwegen als verbinding

    Tussen Den Kaat - Rabbinge- Den Huizen-Wildenberg stonden de boerderijen door zandwegen met elkaar in verbinding. Ook ging men over deze paden naar de kerk in Oud Avereest. Sommige boerderijen stonden in groepjes, zoals Den Kaat en Den Huizen. Andere waren een eenmanses zoals de Wildenberg.

    Buurtschap Den Kaat

    Buurtschap Den Kaat bestaat uit drie boerderijen. Waarschijnlijk is het in de late middeleeuwen waarschijnlijk ook als eenmanses begonnen. In 1384 wordt ten Coete genoemd in schattingslijsten van het Bisdom Utrecht. Uit onderzoek blijkt dat het gebint van Den Kaat 2 is opgericht rond 1660,

  • 15

    Takkenhoogte

    Familie

    De Takkenhoogte vormt een met eikenbos begroeide verhoging in het landschap. Deze verhoging is ontstaan als een rivierduin in de warme periode voor de laatste ijstijd. De Takkenhoogte is vernoemd naar de boerenfamilie Takken die in de negentiende eeuw op de boerderij De Wildenberg woonde.

    Over het mysterie Takkenhoogte

    Soortenrijk

    De vennen en de nieuwe waterpartijen in het gebied worden bewoond door groene en bruine kikkers, heikikkers en kleine watersalamanders.

    Regelmatig broeden hier grauwe ganzen, wintertalingen, dodaarzen, wilde eenden, rietgorzen roodborsttapuiten en grauwe klauwieren. Ook is het gebied van groot belang voor allerlei soorten doortrekkende vogels.

    Bij de inrichting van het natuurgebied, enkele jaren geleden, vestigde zich een grote kolonie oeverzwaluwen in een zandhoop. Om de oeverzwaluwen in het gebied te houden is een deel van die hoop omgevormd tot een permanente zwaluwenwand.

    Er is in het heideveld van Takkenhoogte een zeer gevarieerde plantengroei tot ontwikkeling gekomen. De laatste jaren zijn hier veel nieuwe soorten opgedoken zoals: grote wolfklauw en heidekartelblad. Ook komen in het gebied paddestoelen voor die karakteristiek zijn voor schrale bodems.

    Lees meer...
  • Stap af, loop naar Kijkheuvel

    Stap af bij de toegang naar parkeerplaats Takkenhoogte/Meeuwenveen. Het bord informeert je over dit prachtige natuurgebied. Voor het bezoek Kijkheuvel Takkenhoogte: wandel dan na de afsluitboom circa 300 meter. Het klimmetje word riant beloond.

  • 16

    Top Takkenhoogte

    Top Takkenhoogte

    Wanneer je even afstapt bij de parkeerplaats Takkenhoogte / Meeuwenveen en naar de top van Kijkheuvel Takkenhoogte loopt, word je beloond met een prachtig uitzicht over het natuurgebied. Zo kun je de zwaluwwand zien als je naar rechts kijkt richting het woonhuis.

    De grazers op de Takkenhoogte

    Natuurbeheer Drents Landschap

    Het Drents Landschap zet voor het beheer van grote natuurgebieden grazers in, waaronder Schotse Hooglanders. Tijdens een rondwandeling in de zomermaanden, kun je ze ontmoeten op de Takkenhoogte. Houd voldoende afstand, vooral als ze kleine kalfjes hebben.

    De naam Takkenhoogte

    Mysterie Takkenhoogte

    Op het informatiebord bij parkeerplaats Takkenhoogte lees je alles over deze omgeving. Zo ook over de naam 'Takkenhoogte', één van de vele 'mysteries' van het Reestdal. Voor meer informatie over de naam 'Takkenhoogte'; klik op de link.

  • 17

    Beheerboerderij De Pieperij

    Wat is een Potstal?

    Stap even af om de potstal beter te bekijken. Op beheerboerderij De Pieperij worden Limousinrunderen ingezet bij het beheer van de natuurgebieden. Zij dragen bij aan het herstel en behoud van het oude cultuurlandschap in het Dal van de Reest. 's Zomers graast het vee op de weilanden en hooilanden.

    De eeuwenoude kringloop...

    In de winter staan de koeien in de potstal op stro, afkomstig van de akkers. De stalmest wordt verdeeld over de essen waarop graan wordt verbouwd. Het graan wordt in de winter, samen met hooi afkomstig van de beekdalen, gevoerd aan het vee: een eeuwenoude kringloop van voedingsstoffen.

    Rustpunt De Pieperij

    Even pauzeren bij de karakteristieke beheerboerderij van Het Drentse Landschap? Van harte welkom op het bankje of treed de staldeur binnen om u in het halletje te voorzien van een warme of koude consumptie. Prijslijst is aanwezig, helaas geen toilet.

  • 18

    Oude Trambaan

    Aanleg Trambaan in 1886

    Ja heus, vroeger reed hier een tram. In 1884 vroeg J.D. Ruys een vergunning aan bij de provincie Overijssel voor de aanleg en exploitatie van een stoomtramlijn langs het kanaal de Dedemsvaart, dat van Hasselt naar de Overijsselse Vecht bij Gramsbergen liep. In 1886 werd de eerste tramlijn aangelegd.

    Trambaan ter ziele in 1948

    Vanaf 1924 begon de DSM met het inzetten van bussen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog kwam het personenvervoer per stoomtram weer op gang, maar dat was een tijdelijke opleving. Uiteindelijk sloot DSM in 1948.

  • HVA: van Schans tot Reest

Colofon: Groep HVA Schans-Reest: Tineke Poortman, Hist. Ver. Avereest (HVA) en de Reestkerk in samenwerking met Landschap Overijssel.
Deel deze pagina