Oude voetsporen in Ommerschans

Vechtdal / Reestdal

Wandelen
8 km

Cultuurhistorische wandeling door Ommerschans, dat in de 19e eeuw als één van de ‘onvrije’ koloniën onderdak bood aan 1200 bedelaars. Onderweg informatie over de geschiedenis van Ommerschans, van de vestingwerken t/m de roerige periode tijdens de Maatschappij van Weldadigheid.

Toegankelijkheid

Je volgt het regionale netwerk voor 98%. Markering (pijl: rood, geel, paars) vanaf U41. Alternatief pad (oranje lijn) met (i) instructie.

Startpunt

Startpunt: wandel vanaf de parkeerplaats Ommerschans aan Balkerweg, 7739 PT richting U41. Minihoreca (koffie/thee/fris) op 200 m afstand bij Rustpunt Boskerk. Alternatief startpunt (op zaterdag): streekwinkel molen De Star (koffie/thee en toilet) aan De Omloop 16 in Balkbrug. Startpunt OV-reizigers: Lijnbus 29/83 rijdt tussen NS station Zwolle en Coevorden. Stap uit bij halte Balkbrug centrum. Lijnbus 31 rijdt tussen NS station Hoogeveen en Ommen. Stap uit bij halte Ommerschans.

Highlights op deze route:

  • 1

    Geschiedenis over Ommerschans

    Geschiedenis Ommerschans

    Maar liefst drie cultuurhistorische tijdlagen brengen het (natuur) gebied 'De Ommerschans' als geschiedenis in beeld vanaf begin 17e eeuw tot heden. Na het openen van de linken, unieke verhalen....

    Ommerschans: Eerste tijdlaag

    'De Ommerschans' is rond 1625 gebouwd ter verdediging tegen de Spanjaarden en in de loop van de tijd uitgebreid met bastions en ravelijnen. Vanaf 1740 dient het terrein ook als munitieopslagplaats, 'Lands Magazijnen'. Eind 18e eeuw nam de militaire functie af, het terrein ligt er verlaten bij.

    Geschiedenis Ommerschans, link

    "Ze komen eraan!" Zo moet het in 1672 geklonken hebben op de schans van Ommen. In dat jaar viel de Munsterse bisschop Bernard van Galen, ook wel bekend als Bommen Berend, Overijssel binnen met een groot leger met 42.000 man voetvolk en 17.000 ruiters.

    Ommerschans: Tweede tijdlaag

    Ooit was hier de toegangspoort tot de onvrije kolonie Ommerschans (1818-1888). Hedendaags geïllustreerd op het punt waar een grote foto van 'De Ommerschans' staat. Beluister ook het verhaal Werelderfgoed 2018 of via de Verhalenpaal die op de parkeerplaats staat nabij de replica van het kanon.

    Video Werelderfgoed 2018

    Deze 'onvrije' kolonie was onderdeel van de Maatschappij van Weldadigheid, een maatschappelijk experiment bedacht door Johannes van den Bosch. Het gebouw, 100 x 100 vierkante meter in omtrek, bood plaats aan 1200 bedelaars.

    Ommerschans: Derde tijdlaag

    Eind 2007 is op initiatief van Staatsbosbeheer en de vereniging De Ommerschans het participatieproces ingezet. Deze samenwerking heeft geresulteerd in een visiedocument en werd opgesteld op 6 januari 2009. De derde tijdlaag: een balans om o.a. de cultuurhistorie en natuur te bewaren.

    Participatieproces Ommerschans Staatsbosbeheer Ommerschans

    Gidswandeling door Ommerschans

    Bij het 'kanon' staat ook een verhalenpaal. Trap rustig op het pedaal om het verhaal over dé Ommerschans met haar roerige tijden te beluisteren. Klik op de link voor nog meer verhalenpalen in het Vechtdal / Reestdal. Ook is het mogelijk tot een gidswandeling door 'De Ommerschans'.

    Gidswandeling door Ommerschans

    Wandelnetwerk & Verhalenpalen

    In het jaar 2010 was in Gramsbergen de aftrap van het regionale wandelnetwerk in het Vechtdal, provincie Overijssel. Met de markeringen in het veld (pijl in verschillende kleuren en van knooppunt naar knooppunt) stel je je eigen route samen. In het najaar van 2021 is het wandelnetwerk vernieuwd.

    Wandelnetwerk Vechtdal Verhalenpalen in het Vechtdal
  • Wandelkeuzepunt U41

  • 2

    Hist begraafplaats Ommerschans

    Historische begraafplaats

    De omheinde begraafplaats van bedelaarskolonie Ommerschans is in 1821 in gebruik genomen. Het voorste gedeelte is de laatste rustplaats van de ambtenaren van de kolonie, het achterste gedeelte was voor de kolonisten. De witte kruizen zijn geplaatst op de graven van overledenen van kliniek Veldzicht.

    Lees meer over Dodenakkers

    Informatiehut Ommerschans

    Op het fundament van het voormalige baarhuisje is een Informatiehut geplaatst door stichting participatieproject 'De Ommerschans' met een robuuste houten bank (voor de wandelaar(s).

  • Wandelkeuzepunt U46

  • 3

    Hoeve nr. 4 in Ommerschans

    Historie Hoeve Nr 4

    Dit is één van de 21 hoeves uit de voormalige kolonie Ommerschans. Na sluiting van de kolonie, werd de boerderij als zuivelhoeve in gebruik genomen voor jongens van rijksopvoedingsgesticht Veldzicht (1894-1930). Nu is het eigendom van familie Hiemstra. Zij runnen een biologisch melkveebedrijf.

    Hoeve No 4

    Plattegrond Ommerschans, circa 700 hectare groot (rond 1818) met limiethuisjes (rode blokjes) op strategische punten (bewaking)en circa 20 hoeve's (lichtbruine blokjes), waarvan er nu nog een aantal zijn, zoals deze hoeve Nr.4 aan Balkerweg 72. Bron: RAAP-Rapport 2216, 2010.

    Smederij Bart Hiemstra

    Pal naast de historische kolonieboerderij bevindt zich smederij Hiemstra. De jonge Bart Hiemstra is zeer gedreven om het oude smedenambacht in ere te houden.

    Lees meer
  • Wandelkeuzepunt U49

  • 4

    Canadabos en houtwal

    De naam 'Canadabos'

    De naam 'Canadabos' was al ver voor de tweede wereldoorlog bekend. Men vermoedt dat de naam 'Canadabos' ontleend is aan de arbeiders die hier te werk werden gesteld. Gezien de lange weg naar dit ondoordringbare dennenbos, werd al gauw gezegd: ''t is net de weg naar Canada'. Maar wat is het?

    Lees snel verder ...

    Houtwal

    Een houtwal werd aangelegd om vee en wild te keren en als eigendomsgrens voor de boer. Zo'n houtwal wordt ook wel wildwal of eswal genoemd, of 'oude veedrift'; een zandweg die tussen dorpen en heidevelden of graslanden in lagere delen van een gebied liep, zoals 'Ommermoer'. Klik op deze link.

    Landschapsgeschiedenis kolonie

    Deze houtwal, een verbindingspad door Ommerschans, valt onder het privéterrein van de fam. Hiemstra. Het is een gemarkeerd pad (pijl: geel) van het regionale wandelnetwerk waarop wandelaars van harte welkom zijn.

    Leestekens van het landschap
  • Wandelkeuzepunt U45

  • Alternatief wandelpad

    Bij het oranje bordje Vechtdal kun je naar links het alternatieve wandelpad volgen (oranje lijn). Staan de 'stapstenen' (foto) te ver onder water? Keer dan terug naar het brede zandpad en loop naar het knooppunt U43. Vervolg het regionale wandelnetwerk (pijl: paars) tot het (OV) start-/eindpunt.

  • 5

    Mysterie Ommerschans ontrafeld

    Mysterie Ommerschans ontrafeld

    Met het uitdiepen van grachten, herstel van het ravelijn, het plaatsen van verhaalpalen en 'stepping stones' in de gracht werd de rijke geschiedenis van de voormalige vesting de Ommerschans weer zichtbaar gemaakt. In de punt van het ravelijn is het verhaal te beluisteren.

  • 6

    Een ravelijn

    Oude ravelijn in ere hersteld

    In ere hersteld, de oude ravelijn uit de achttiende eeuw. Deze ravelijn, een driehoekig buitenwerk van de vesting, heeft een licht oplopend vlak waarachter de manschappen beschermd stonden opgesteld en is omgeven door een ravelijnsgracht. Trap op 't pedaal voor de geschiedenis 'Ommerschans'.

  • Wandelkeuzepunt U43

  • 7

    Oude Schansweg en Veldzicht

    Oude Schansweg

    Rond 1740 vond de uitbreiding plaats van de verdedigingsschans tot een van de grotere munitieopslagplaatsen van Nederland. De doorgaande route van het zuiden naar het noorden van Nederland liep om de schans heen. In 1832 was het (halfverharde) zandpad (wat nu Oude Schansweg is) de verbindingsweg.

    Tuinen Rijksopvoedingsgesticht

    Het enige overblijfsel van de voormalige tuin van het Rijksopvoedingsgesticht Veldzicht is de hedendaagse lange rode stenen muur waar de fruitbomen langs werden geleid. Fruit was vroeger een luxe product en kwajongens uit de buurt klommen daarom ook wel eens over deze muur om wat te jatten.

    Of het 'gestolen' goed ze ook smaakte? Waar de oude verbindingsweg naar rechts afbuigt, heb je goed zicht op de rode zuidmuur grenzend aan een groot grasland.

  • 8

    Koloniewijk en natuurbeheer

    Koloniewijk

    De naam herinnert aan de kolonie 'Ommerschans' van de 'Maatschappij van Weldadigheid'. Klik op de link om kennis te maken met alle zeven koloniën (Drenthe, Overijssel, België). De koloniewijk is nu een afwateringssloot.

    Maatschappij van Weldadigheid

    Natuurbeheer landschap

    Landschap Overijssel beheert de kleinschalige bosjes en graslanden (op de kaart geel gemarkeerd) rond de monumentale korenmolen De Star. Via de grondwaterstand, kunnen we op een positieve manier invloed uitoefenen op de natuur.

    Agrarisch natuurbeheer
  • Wandelkeuzepunt A12

  • 9

    Korenmolen De Star

    Historie molen de Star

    De molen aan de Koloniewijk, een zijwijk van kanaal de Dedemsvaart, is gebouwd in 1848. Vanaf de kruising Balkbrug had je toen zicht op de molen. Om graan te lossen kon men met een puntertje tot in de molen varen. In 1974 is de molen verplaatst naar de huidige locatie.

    Het Magazijn

    Het Magazijn is oorspronkelijk gebruikt als opslagplaats voor onderhoudsmaterialen voor kanaal de Dedemsvaart, en stond dichtbij de molen. Na het dempen van het kanaal is het Magazijn verplaatst naar de huidige locatie. Het Magazijn en korenmolen de Star zijn industriële monumenten.

    Hedendaagse bedrijvigheid...

    Vrijwilligers van molen de Star en hun vrienden houden de geschiedenis levend en organiseren regelmatig activiteiten, o.a. op Nationale Molendag (in mei), Open Monumentendag (in september) en tijdens plaatselijke wandel- en fiets-evenementen.

    Openingstijden molen

    Streekproducten molenwinkel

    In principe is molen de Star op elke zaterdag van 10 tot 16 uur geopend, zo ook het winkeltje in 'Het Magazijn' met streekproducten (meel / bakproducten, kaassoorten van 'De Weldaad' en droge worst van boerderij Uut 't Veld).

  • Boslaan: start-/eindpunt OV

    OV-reiziger: bewandel de Boslaan (oranje lijn) tot nr. 92 (wit huisje met rieten dak). Sla hier linksaf (pijl: paars tot U41 in Ommerschans) en vervolg het regionale wandelnetwerk (pijl: verschillende kleuren). Alternatief pad (oranje lijn).

  • Balkbrug centrum

    Nabij knooppunt 15, Lunchroom Bakkerij Oegema (eigen foto): voor de bakkerswinkel een zomerterras en bij minder goed weer welkom binnen in de sfeervol ingerichte lunchroom (op zondag gesloten).

    Bakkerij Oegema
  • 10

    Geschiedenis Balkbrug

    Negentiende eeuw en verder

    Vroeger was dit een onafzienbare vlakte met heide en in de lagere delen veenplassen. Voor de turfwinning werden in de 19e eeuw waterwegen gegraven- ook wel 'wijken' genoemd - om het veen te ontwateren en gestoken turf af te voeren. Er ontstond bebouwing langs De Dedemsvaart.

    Balkbrug, een speciale functie

    Eén van de drie belangrijke wegen die van het zuiden naar het noorden van ons land liep, moest vanwege de aanleg van kanaal De Dedemsvaart van een brug voorzien worden. De brug kreeg een speciale functie, namelijk een beweegbare balk; 'de balkbrug'. Zo komt het dorp aan zijn historische naam.

    Beeldbank Avereest (HVA) Beeldbank De Ommerschans
  • 11

    Rijksmonumenten in Balkbrug

    Rijksmonumenten in Balkbrug

    Boslaan 92 toont het laatste zogeheten Limiethuisje van kolonie Ommerschans, een Rijksmonument. Het werd bewoond door bewakers en hun gezinnen, die moesten voorkomen dat kolonisten konden ontsnappen. De Limiethuisjes stonden op strategische plekken (grens) in het 700 ha grote gebied.

    Rijksmonument Boslaan/Ommerweg

    Aan de Boslaan 13-35 en Ommerweg 7-17 en 10-28 staan nog een aantal zogeheten dienstwoningen, rond 1910 ontworpen door gevangenisarchitect Metzelaar voor medewerkers van rijksopvoedingsgesticht Veldzicht.

    Rijksmonumenten in Balkbrug

    Dronkemanslaantje

    Deze naam stamt uit de periode van de Maatschappij van Weldadigheid. Langs deze afgelegen weg gingen dronken kolonisten, na bezoek aan het café, terug naar de kolonie. Ondanks koloniegeld, alleen te gebruiken in de Ommerschans, lukte het sommigen toch om elders aan geld te komen voor drank.

    Lees meer
  • Wandelkeuzepunt U44

  • Thomashuis Balkbrug - Rustpunt

    Bij de voormalige kerk, nu het 'Thomashuis Balkbrug', een Rustpunt (minihoreca met selfservice). OPEN wanneer het hek ook geopend is. Bij het kraampje kun je iets (warms) nuttigen (prijslijst aanwezig). Dit Rustpunt is het hele jaar geopend.

    Thomashuis Balkbrug - Rustpunt
  • Wandelkeuzepunt U42

  • Wandelkeuzepunt U47

  • Wandelkeuzepunt U48

Colofon: Reestdalgroep i.s.m. Landschap Overijssel. Archieffoto's: vereniging de Ommerschans en historische vereniging Avereest (HVA).
Deel deze pagina

Steun Landschap Overijssel

Overijssel is een schitterende en afwisselende provincie. Van de natuur kun je altijd genieten. Zelfs als je in de stad woont is natuur dichtbij. Dat is niet vanzelfsprekend, daar werken duizenden mensen hard aan, vaak met onze hulp. Samen maken we Overijssel mooier. Help je ons mee?