Textielroute Almelo - Rijssen

Noord Twente

Fietsen
39 km

De textielindustrie heeft Twente gevormd tot de regio die het nu is. Van de huisnijverheid in de 16e eeuw tot en met de grote textielfabrieken van de 19e eeuw; textiel zit in het ‘Twentse DNA’. Deze route langs installaties, musea en landgoederen staat in het teken van Textiel Festival Twente.

Toegankelijkheid

Route deels over onverharde paden. NB I.v.m. corona zijn de musea op de route op dit moment helaas gesloten.

Startpunt

Startpunt: NS Station Almelo

Highlights op deze route:

  • 1

    Villa Kloosteres

    Textielfamilie

    De familie Doedes Breuning ten Cate speelde een belangrijke rol bij de ontwikkeling van de textielindustrie in Almelo. Hendrik Gerritsz ten Cate (1669-1719) was als linnenreder en fabriqueur de eerste uit de familie die zich met textiel bezighield.

    Koninklijke Ten Cate

    Zijn kleinzoon Hendrik ten Cate (1758-1817) was oprichter van de firma H. ten Cate Hzn., textielfabrikanten, en grondlegger van Koninklijke Ten Cate. Nakomelingen bleven tot ver in de 20e eeuw aan deze firma en de textielindustrie verbonden.

    Villa kloosteres

    Doedes Breuning ten Cate (1875-1965) schonk deze 'Villa Kloosteres' - zijn voormalige woonhuis - in 1947 aan de Gemeente Almelo, onder voorwaarde dat het een sociale bestemming zou krijgen. De laatste jaren is Tactus er gevestigd, een instelling voor verslavingszorg.

  • 2

    Stoomspinnerij Twenthe

    Twentheplein 3

    Het monumentale Twenthe Centrum is een van de meest in het oog springende herinneringen aan de periode dat Almelo nog een belangrijke textielstad was. De uit 1915 stammende stoomspinnerij is een ontwerp van architect Arend G. Beltman. In de jaren '70 sloot de textielfabriek zijn deuren.

    Tegenwoordig in gebruik als bedrijfsverzamelgebouw.

  • 3

    Oude plek Textielfabriek

    Textielfabriek Van Heek

    Op deze plek stond ooit de textielfabriek van Van Heek Scholco. In de jaren '70 kwam de textielindustrie in zwaar weer terecht en ook deze fabriek moest de poorten sluiten. Tijdens de sloop in 1989 bleven alleen de fabriekspijp en de portiersloge staan. In het pand is nu restaurant Kreta gevestigd.

  • 4

    Wevershuisje

    Kerkengang 5

    Als je op het kerkplein staat met je rug naar de kerk gekeerd, zie je recht voor je een smal straatje. In deze Kerkengang bevindt zich het Wevershuisje, waarin tegenwoordig een klein museum is gevestigd waar aandacht wordt besteed aan oude handwerktechnieken zoals weven en kantklossen.

  • 5

    Huize Almelo

    Huize Almelo

    Een van Almelo's belangrijkste monumenten is Huize Almelo. Nadat de oude waterbucht van de Heren van Almelo diverse malen door oorlog werd beschadigd, bouwde Zeger van Rechteren in 1662 het huidige kasteel. Het huis wordt nog steeds bewoond door de grafelijk familie Van Rechteren Limpurg.

  • 6

    Rogmanspark

    Hofstraat

    Dit stadspark grenst aan de Gravenallee en is vernoemd naar P.M. Rogmans, de vroegere rentmeester van Huize Almelo. Het park ligt op een historische locatie; vroeger lagen hier de bleekvelden. Het park heeft tegenwoordig een ruime vijver waar eenden, zwanen en ganzen hun thuis hebben.

  • 7

    Kunstwerk op De Bleek

    Kunstenaar Jan Gierveld

    Op 10 april 2010 werd het bronzen drieluik aan de zijgevel van stadskerk De Bleek onthuld. Het werk 'De Barmhartige Samaritaan' van de Almelose kunstenaar Jan Gierveld is jarenlang bij de ambulancedienst aan de Henri Dunantstraat te bewonderen geweest. Bij de verhuizing, verhuisde het drieluik mee.

    Bleekweide

    In de volksmond staat de kerk bekend als 'De Bleek'. De naam is afkomstig van de bleekweide, die hier in de buurt heeft gelegen; een kort gemaaide grasweide die ervoor diende om linnen te bleken. Tot in de 20e eeuw werden bleekweiden gebruikt in de textielindustrie.

  • 8

    Stadsmuseum Almelo

    Stadsmuseum Almelo

    Almelo speelde een belangrijke rol in de Twentse textielindustrie. In het Stadsmuseum kom je alles te weten over het textielverleden van Almelo, met o.a. verhalen over Almelose textielbedrijven Van Heek Scholco, Koninklijke Ten Cate en Bendien & Zn., een van de grootste confectiefabrieken ooit.

    Textielindustrie

    In 2021 werpt een tentoonstelling 'Een doekje open over Textiel' een blik op de gevolgen die de textielindustrie heeft gehad voor de ontwikkeling van de stad Almelo. Niet alleen sociaal-maatschappelijke aspecten komen aan bod, maar ook de stedelijke en infrastructurele ontwikkelingen.

    Greenwashing

    De expositie kijkt ook naar de toekomst, waarbij begrippen als duurzaamheid, recycling, vintage en greenwashing centraal staan. Het museum maakt bezoekers bewust van de invloed van textiel en mode op onze samenleving.

    Sneaky shoes

    Gedurende het hele jaar zijn er textielgerelateerde tentoonstellingen en activiteiten in het Stadsmuseum en in Almelo zoals de expositie 'Sneaky shoes', van sportschoen naar hightech en mode. Benieuwd? Check de agenda:

    www.stadsmuseumalmelo.nl
  • 9

    Rijssens Museum

    Rijssens Museum

    In het Rijssens Museum vind je een permanente tentoonstelling over het ontstaan van juteproductie, het imperium van jutefabriek Ter Horst (met zo'n 1200 werknemers in de hoogtijdagen) en de gevolgen daarvan voor de ontwikkeling van de stad Rijssen.

    Jutefabriek Ter Horst

    Marin G. van Heel was een van de firmanten van jutefabriek Ter Horst en heeft zijn kunstverzameling met o.a. oude Hollandse meesters, Delfts aardewerk, uurwerken en zilveren miniaturen nagelaten aan het museum.

    Workshops jute

    Tijdens Textiel Festival Twente kun je in het museum o.a. meedoen met jute-workshops (bijvoorbeeld: hoeden maken of een hoed decoreren met jute). Benieuwd naar alle activiteiten? Check de agenda:

    www.rijssensmuseum.nl
  • 10

    Rijssen Vooruit

    Voetbalclub

    Jutefabriek Ter Horst zorgde goed voor haar arbeiders. Naast een Volkspark met parkgebouw, een muziekvereniging en een school, kwam ook voetbalclub Rijssen Vooruit voort uit het jute-imperium. Na een bestaan van ruim een eeuw is de club in 2020 opgegaan in de nieuwe voetbalvereniging SV Rijssen.

    Engelse tribune herbouwd

    Op sportpark Het Opbroek wordt de originele Engelse tribune van Rijssen Vooruit herbouwd met steun van de provincie Overijssel. Rijssen Vooruit was de voetbalclub die voortkwam uit het jute-imperium van Ter Horst.

  • 11

    Volkspark & Parkgebouw

    Ter ontspanning van arbeiders

    Het Volkspark (rijksmonument) is een typisch landschapspark uit de jaren '20, ontworpen door Leonard Springer, "ter bevordering van ontspanning voor de arbeidende klasse". In het park staat een granieten gedenknaald en een bronzen hert; jubileumgeschenken van de arbeiders aan de Ter Horst-directie.

    Muziekvereniging

    In 1898 richtte het bedrijf de Muziekvereniging Wilhelmina op, die nog steeds bestaat. De houten voorganger van de huidige muziekkoepel in het park was bedoeld voor buitenoptredens door het muziekkorps van Ter Horst.

    Parkgebouw

    Het Parkgebouw, ontworpen door architect Muller (nu theater-congrescentrum), is gebouwd als activiteitengebouw voor de arbeiders in de jute industrie; een plek voor biljart en toneelvoorstellingen. De arbeiders konden er terecht op vertoon van de zogenaamde TOVA-kaart: Tot Ontspanning Van Arbeiders.

  • 12

    Ter Horst monument

    Ter Horst-monument

    Dit mozaïek zat ooit in de gevel van het Ter Horst-badhuis, waar arbeiders en hun gezinnen tegen een kleine vergoeding konden baden en douchen. In dit mozaïek zijn allerlei Ter Horst-symbolen verwerkt, zoals het anker, mensen uit werelddelen waar de jute vandaan kwam en rollen textiel.

    Vroegere fabriekscomplex

    Op het achterliggende terrein tussen de Boomkamp, Stationsdwarsweg, Molendijk-Wierdensestraat en Watermolen (waar je nu de kerk en de jumbo vindt), één groot fabriekscomplex

  • 13

    De Bekke: bedrijfsschool

    Bedrijfsschool Ter Horst

    Dit was begin 20e eeuw de bedrijfsschool en huishoudschool voor het personeel van Ter Horst. Op de plaquette aan de voorkant dit voormalige schoolgebouw staat dat de school is gesticht door M.G. Van Heel van de firma Ter Horst (1926).

    Onderricht fabrieksarbeidsters

    Bij de Rijssense bevolking staat het pand bekend als de Huishoudschool waar fabrieksarbeidsters onderricht kregen in huishoudelijke taken. Het gebouw heet nu ' De Bekke' en is in gebruik als woonvoorziening van de Baalderborg voor mensen met een beperking.

  • 14

    Regge: aanvoer jute

    Jutespinnerij Ter Horst

    Koninklijke Jutespinnerij en Weverij ter Horst & Co werd in 1835 opgericht als linnenweverij door Gerrit Hendrik ter Horst. Vanaf 1850 produceerde Ter Horst juten koffiezakken voor de Nederlandsche Handel Maatschappij. Het vervoer van jute (ingevoerd vanuit oa India) ging oa per schip via de Regge.

    1500 arbeiders in 1949

    Rond 1910 was Ter Horst de grootste jutespinnerij van Nederland. Na de crisis van de jaren '30 herstelde de firma en in 1949 werkten er 1500 mensen. Daarna ging het geleidelijk slechter, net als in andere sectoren van de textielindustrie. In 1980 werden 200 van de 400 resterende arbeiders ontslagen.

    Failliet

    In 1982 werd Ter Horst overgenomen door de Nederlandse Jute Industrie Groep, die jute produceerde voor de auto- en tapijtindustrie. Ter Horst was niet langer een familiebedrijf. In de jaren '90 werden de fabrieksgebouwen aan de Wierdensestraat gesloopt en in 2003 ging het bedrijf failliet.

  • 15

    Huis Bellinckhof

    Huis Bellinckhof

    In 1913 kocht textielfabrikant Johannes ten Cate (1875-1953) de gronden aan de Wierdensestraat om er een landhuis te bouwen. Net als veel andere fabrikanten wilde ook hij zich met zijn gezin buiten de stad vestigen. In 1917 gaf hij architect Karel Muller opdracht dit landhuis te ontwerpen.

    Landschapspark

    Landschapsarchitect Leonard Springer ontwierp het omringende park. Direct achter het huis kwam een geometrische tuin met rozenperken en loodrecht op het huis aanlopende paden. Verderop koos hij voor de Engelse landschapsstijl: een landschapspark met slingerende paden, boomgroepen en waterpartijen.

    Springer & Muller

    De keuze voor Springer als landschapsarchitect lag voor de hand omdat hij goed bevriend was met architect Muller. Beiden waren verwant met textielfamilie Gelderman uit OldenzaaI, misschien speelde ook dat een rol; in Twente zijn er verschillende Springer-parken die de landhuizen van Muller omringen.

    Vereenvoudigd

    De parkaanleg van de Bellinckhof in de loop der jaren sterk vereenvoudigd. Zo werden de rozenperken met de omringende paden vervangen door gazon. Toch vormt het park nog steeds een fraai geheel met het huis.

  • 16

    Beeklustpark

    Beeklustpark

    Het Beeklustpark is een stadspark met een rijke historie. In de achttiende eeuw stond hier de inmiddels verdwenen villa van de Almelose fabrikantenfamilie Coster. Het park is nu volledig gerestaureerd naar ontwerp van een tekening uit 1772.

Colofon: Route gemaakt i.h.k.v. Textiel Festival Twente
Deel deze pagina

Steun Landschap Overijssel

Overijssel is een schitterende en afwisselende provincie. Van de natuur kun je altijd genieten. Zelfs als je in de stad woont is natuur dichtbij. Dat is niet vanzelfsprekend, daar werken duizenden mensen hard aan, vaak met onze hulp. Samen maken we Overijssel mooier. Help je ons mee?