Heidekoeien nemen Manderheide te grazen

Heidekoe, Margot Schulte

December, 2021 | Tekst: Silvia Kooij

De Manderheide heeft sinds enkele maanden drie nieuwe bewoners: Ragnarsson, Lammegien en Grietje. Op het eerste gezicht lijken er ‘gewone’ zwart-witte Holstein koeien te grazen op de Manderheide, maar er zijn zeker verschillen. Heidekoeien zijn slechts 1.20 meter hoog en dus klein en licht. Ze hebben een oplopend staartbeen en mogen hun hoorns houden. Een verschil is ook dat ze houden van de voedselarme omstandigheden op de heide. Het zijn gemakkelijke en vredelievende dieren. Deze koeien behoren tot het unieke ras van de heidekoe en helpen met het beheer van de heide. Dankzij hun dikke winterjas kunnen ze het hele jaar buiten leven.

De oorspronkelijke heidekoe leek tot voor kort te verdwijnen uit Nederland. Roelof Brandsma van Vereniging De Heidekoe, is als voormalig herder één van de initiatiefnemers die het ras naar Nederland haalde. "In 2007 zijn er runderen van twee Deense kuddes naar Nederland gehaald en daarmee is een succesvol fokprogramma opgezet. Op dit moment lopen er weer 95 heidekoeien in Nederland, verdeeld over zeven plekken. Er zijn nog enkele kuddes in Denemarken, dat is het wel zo’n beetje. De heidekoe is unieker dan de reuzenpanda.”

Natuurlijke processen
De heidekoeien geven niet veel vlees en melk maar een heidelandschap beheren kunnen ze als de beste. Rick Staudt, terreinbeheerder van de Manderheide, is dan ook blij met de drie nieuwkomers: “Ze lopen het hele jaar in het gebied en bepalen zelf wat ze eten. Dit zorgt voor belangrijke natuurlijke processen. Ze zorgen lokaal voor bemesting, nemen zaden van planten mee in hun vacht en zorgen zo voor verspreiding van plantensoorten. Ook veranderen ze de begroeiing waar ze lopen. Langs de paadjes die ze maken, ontstaan groeimogelijkheden voor planten en zonplekjes voor de zandhagedis. En op hun mest komen andere insecten en vogels af dan op bijvoorbeeld schapenmest. Dat is goed voor de biodiversiteit. Ze voegen geen voedingstoffen toe aan het gebied, want we voeren ze niet bij. Ze vreten planten door het hele gebied en poepen dit op sommige plekken uit. Ze verplaatsen dus alleen wat er al is, via een proces van opname en afgifte. Net zoals de reeën en hazen die hier rondlopen.”

Heidekoeien grazen op de Manderheide, Margot Schulte

Grazen
Het is de bedoeling dat stier Ragnarsson en de beide koeien zich de komende jaren gaan vermeerderen. “Als dat gebeurt, gaan ze ook echt een belangrijke bijdrage leveren aan het beheer”, zegt Rick. “De schapen krijgen dan hulp bij het in toom houden van de jonge aanwas op de heide. De heidekoeien grazen op een andere manier dan schapen. Ze plukken door het hele gebied hier en daar wat weg, terwijl de herder de schapen op één plek houdt tot ze dat hebben kaalgevreten.” Roelof: “Koeien zijn ook meer gericht op lange begroeiing. Ze slaan hun tong eromheen en trekken het eruit. Zo eten ze jonge berken, pijpenstrootje en gras. Maar ook pitrus, waar schapen niet van houden.” Rick: “Samen met de schapen zorgen de koeien voor een mooi integraal graasbeeld. Daar kan geen maaimachine tegenop.”

Wat moet je doen als je de heidekoeien tegenkomt?

Rick: “Het zijn rustige en lieve dieren, maar er zijn wel spelregels. Als ze zich bedreigd voelen, kunnen ze onvoorspelbaar reageren en zullen ze hun hoorns gebruiken om zich te verdedigen. Houd de honden aan de lijn, zodat ze daar niet van schrikken. En blijf op minimaal 25 meter afstand zodat je niet stoort en deze mooie dieren rustig kan bewonderen.”

Steun Landschap Overijssel

Overijssel is een schitterende en afwisselende provincie. Van de natuur kun je altijd genieten. Zelfs als je in de stad woont is natuur dichtbij. Dat is niet vanzelfsprekend, daar werken duizenden mensen hard aan, vaak met onze hulp. Samen maken we Overijssel mooier. Help je ons mee?