Mander: langs watermolens & es

Noord Twente

Wandelen
3 km

Een korte, maar prachtige wandeling langs watermolens en over de Twentse es.

Toegankelijkheid

Deze route gaat over zandwegen en kleinere oneffen paden

Startpunt

Startpunt: bezoekerscentrum IJs en Es, Bergweg 9, 7663 TB Mander. De route volgt een gemarkeerd pad met rode pijltjes. Parkeergelegenheid aanwezig.

Highlights op deze route:

  • Startpunt

  • 1

    Bezoekerscentrum 'IJs en Es'

    IJs en Es

    Het onbemande bezoekerscentrum van Landschap Overijssel dat in juni 2014 geopend is. Het bezoekerscentrum vertelt op beeldende wijze het verhaal van de ontstaansgeschiedenis van het Dal van de Mosbeek. 


    IJstijd

    Tijdens de voorlaatste ijstijd werd de noordelijke helft van Nederland bedekt met landijs. Het ijs kwam in de vorm van gletsjertongen ons land binnen vanuit het noorden. De gletsjers schoven als een bulldozer allerlei materialen voor zich uit en en stuwden het op naar voren en opzij: de stuwwal.

    Kracht

    De vorm van het bezoekerscentrum beeld de kracht van het ijs uit. Binnen krijgt u informatie over het ontstaan en de vroege bewoning van het gebied waar vele prehistorische vondsten zijn gedaan.

  • 2

    Molen van Bels

    De watermolen van Bels

    De watermolen van Bels is een van de drie watermolens die vroeger langs de Mosbeek stonden. Tegenwoordig kun je hier lekker eten (oa pannenkoeken) en drinken in het restaurant. Bij mooi weer genieten van het terras aan de molenkolk. In een bijgebouw kunt u een tentoonstelling over Overijsselse molens bekijken.

    Papier

    In 1725 is de watermolen, een zogenaamde bovenslagmolen op de Mosbeek gebouwd. Oorspronkelijk was het een papiermolen. Oude lompen werden er fijngestampt in bakken water. Vijf hamers sloegen op de in water gedrenkte lompen. Het vieze water werd afgevoerd, en schoon water werd in de bakken gelaten. Zodra de stof schoon was, werd de watertoevoer gestopt en werd de witte vezelpap tot papier verwerkt. De papierenvellen werden gedroogd op de droogzolder.

    Cichorei

    Vanaf het midden van de 19e eeuw bracht het papier niet meer voldoende geld op. Handelsoorlogen en -embargo's zorgden ervoor dat de import van koffie stil kwam te liggen, echte koffie was nauwelijks verkrijgbaar en hartstikke duur. De Duitse arts Werlhoff had echter cichorei als koffiesurrogaat ontdekt en van deze oplossing werd ook in Twente veelvuldig gebruik gemaakt. Aan de rechteroever van de Mosbeek werd een nieuw molengebouw gebouwd tegenover de bestaande papiermolen, met het doel om cichorei te malen.

    Graan

    In 1860 werd de papiermolen opgeheven en een korenmolen gebouwd. Nog altijd kunt u op de derde zondag van de maand met eigen ogen zien hoe de molen werkt, tijdens de maalzondag.

  • 3

    Molen van Frans

    De watermolen van Frans

    In 1711 is de watermolen van Frans gebouwd als papiermolen. De onderslagmolen klopte (of sloeg) met hamers tot 1870 lompen en linnen tot pulp. Van de vezelpap werd papier gemaakt. Met de hand werden vellen papier geschept en op de droogzolder gedroogd. 


    Opa Frans

    In 1870 werd de molen verkocht aan boer Bernard Frans, ook wel opa Frans genoemd, die er de eerste honderd jaar geen papier meer mocht maken. Hij verbouwde de molen tot korenmolen. Om het rendement van de molen te vergroten werd de molen tot bovenslagmolen verbouwd en is de molenkolk aangelegd.

    Bakker

    In 1911 werd de molen uitgebreid met een bakkerij. De kleinzoon van Opa, Gerrit Frans, buitte de aandrijvende kracht van de molen ten volle uit. Hij liet er een slijpsteen, een cirkelzaag, een gierpomp, een jakobsladder, een dorsmachine, een deegmachine en de wasmachine van zijn vrouw op draaien.

    Automatische wiegenschudder

    Hoewel het een prachtig verhaal is, liet hij er de wieg van zijn kind niet op schommelen, vertelt zijn schoondochter. Gerrit zei ooit dat ook dit te realiseren was en dat praatje is blijven hangen. Gerrit kon het onderhoud niet meer aan en verkocht de molen in 1962 aan Landschap Overijssel.

    Oogstdag

    De molen is gerestaureerd en elke derde zondag van de maand zijn er maaldemonstraties. Regelmatig vinden er leuke activiteiten voor jong en oud bij de molen plaats zoals in de zomer de oogstdag, waar je van dichtbij mee kan maken hoe de rogge geoogst, gedorst en gemalen wordt. Een gezellig feest!

  • 4

    Mosbeek

    Nat

    Dit beekje is de naamgever van het gebied. Het Dal van de Mosbeek is van oorsprong een nat gebied. Dit komt door de bijzondere gelaagdheid en de samenstelling van de bodem. Deze bestaat uit een afwisseling van zand, grind en leem.

    Stroompjes en bronnen

    Op veel plekken op en rond de heuvels komt spontaan water uit de bodem opwellen. Dit kwelwater kan moeilijk wegzakken door de lemige bodem en vormt daardoor kleine stroompjes. Op sommige heuvels is het natter dan in de dalen.

    Gele kwikstaart

    Uiteindelijk zakt dit water, vaak in minibeekjes, af naar de laagst gelegen delen, waar het uitkomt in de Mosbeek. Een bijzondere verschijning langs de Mosbeek is de grote gele kwikstaart. Deze opvallende knalgele vogel pikt insecten langs de beek weg.

    Dotterbloem

    In het voorjaar bloeien hier de opvallende dotterbloemen met hun prachtige gele schoteltjes. Langs de houtwallen vind je bosanemonen die witte tapijtjes vormen. In dezelfde periode begint ook het goudveil te bloeien.

    Goudveil

    Goudveil is een zeldzame plant. Het groeit langs natte beekoevers en zompige bronbossen. Plantenkenners knielen er graag voor neer, want in Nederland is het een zeldzaamheid. Daar waar het groeit kan het flinke oppervlakten bedekken.

  • 5

    Hezingen

    Erve Scholte, Schaapskooi

    Een bijzonder gebouw aan de Hezingeres is de schaapskooi van Erve Scholte. Het is een monument en is een vakwerkgebouw met deels baksteen- deels leemvulling. De topgevels zijn met stro bekleed.

    Het uitzicht dat je op dit deel van de wandeling hebt is kenmerkend voor het Dal van de Mosbeek. Een prachtig beeld van Michiel Pothoff verscheen in het boek De Landschappen van Overijssel.

  • 6

    Landschapsstal

    Paarden en pony's

    Hier ziet u paarden in de wei. En dat is best bijzonder, want het zijn paarden uit het rusthuis. Jaren geleden had de familie op deze plek een intensieve varkenshouderij, nu vinden bejaarde paarden en pony’s er een prachtige plek met goede verzorging. De stal werkt met respect voor natuur en landschap.

  • 7

    'n Dokter

    'n Dokter

    Lang geleden, zo rond het jaar 1700 kwam ’n Dokter hier in de buurt wonen. ’n Dokter kwam helemaal uit het Duitse Kloppenburg, maar hij leidde al jaren een zwervend bestaan. Uiteindelijk is hij in Mander neergestreken omdat aan de Mosbeek de perfecte kruiden groeiden die hij nodig had.

    Papieren

    ’n Dokter was een kwakzalver en had de nodige papieren van homeopathische arts niet. Vandaar dat ’n Dokter in de gevangenis belandde. Helemaal in Zwolle. Hoe het verder met hem afliep weten we niet, maar nog steeds kennen we hier ’n Dokter. Voor elk kwaaltje had hij een middeltje.

  • 8

    Bekkenscheid

    Bekkenscheid

    'Bekkenscheid' is een Twents woord voor het scheiden van beken. Bij het Bekkenscheid vindt u een fraai staaltje van bevloeiingstechniek. In de negentiende eeuw werd hier een kunstmatige beek gegraven die de droge delen van de marke Mander van water moest voorzien.

  • Eindpunt

  • 9

    Het landschap steunen?

    Landschap Overijssel

    Je bent op deze route te gast op terrein van Landschap Overijssel. Landschap Overijssel beschermt, beheert en ontwikkelt natuur & landschap met kwaliteit voor mens, plant en dier zodat het er goed leven is.

    Help mee!

    Help mee bij de bescherming en ontwikkeling van het landschap in Overijssel en het onderhoud van wandel- en fietsroutes, zodat je kunt blijven genieten van dit mooie, afwisselende Twentse landschap!

    sms & doneer eur 2,50

    Klik op de doneerknop en je steunt het landschap met eur 2,50. Het bedrag wordt eenmalig afgeschreven via je telefoonrekening. Alvast hartelijk dank voor de steun!

Colofon: Route gemaakt door Landschap Overijssel.
Deel deze pagina