De staat van ons landschap

Door Eibert Jongsma

Houtwal bij Beckum, foto Nico Kloek

Dalfsen, 2 juli 2018

Om iets over de staat van ons landschap te zeggen, moet je weten wat landschap is. Als ik het over ons landschap heb, bedoel ik het resultaat van natuur en cultuur in een bepaald gebied. En elk gebied heeft zijn eigen specifieke kenmerkende elementen en patronen, zoals de elzensingels bij Rouveen en kronkelende houtwallen rond de essen in Noordoost Twente. Die eigenheid maakt dat elk landschap een eigen ‘identiteit’ heeft.

Ik heb het hier niet over een statische identiteit, een soort museum landschap, maar ik bedoel juist die dynamische, groeiende identiteit. Eentje die voortbouwt op het verleden.

De laatste tijd zien we de onrust bij mensen toenemen als we het hebben over hun landschap. Ik zie het ook steeds meer gebeuren. Al die oorspronkelijke landschappen met zijn eigen aardigheden beginnen op elkaar te lijken. Tuurlijk, de zandlandschappen zijn nog steeds wezenlijk anders dan de veenlandschappen.

Maar zien we die kleine verschillen nog tussen regio’s en zelfs buurtschappen? Als fanatiek wielrenner en landschapsliefhebber, heb ik een tijd terug het boek ‘Bicycle Landscape’ gekocht; gemaakt door Yorit Kluitman. Hij fietste hiervoor alle gemeenten van Nederland door en fotografeerde de landschappen onderweg zonder mensen of bebouwing: een dwarsdoorsnede van het geordende Nederland. Een schokkende dwarsdoorsnede.

Ik heb meermalen de test gedaan of ik de plekken van de foto’s kon herkennen. En ik zat de meeste tijd mis. Het heidelandschap op de Holterberg heb ik herkend (gelukkig). Maar de agrarische landschappen of bosranden had ik eigenlijk standaard fout. Meestal had ik zelfs de provincie niet correct.

Conclusie: het Nederlandse landschap vervlakt! Het kenmerkende landschap verdwijnt. En dat is volgens mij iets om ons ernstig zorgen om te maken. Want juist die verschillen in onze agrarische landschappen zijn de basis voor de diversiteit van culturen, dialecten, dieren en planten die we hebben. Kortom de identiteit van ons landschap. En dat is precies de reden dat het belangrijk is dat wij ons zorgen moeten maken om de Staat van ons landschap. De komende tijd zal ik jullie wijzen op de schoonheid en vervlakking van ons landschap.

Weiland met wilgenroosjes op de voorgrond bij Vriezenveen, Edwin van der Kaap