In gesprek met Harm Edens

Harm Edens - foto: Sigrid Westerbaan

Tekst en interview: Coen Seur

Harm Edens (Enschede, 1961), neerlandicus en dramaturg, is vooral bekend als spitse tvpresentator en radioman. Hij is ook ambassadeur van het Wereld Natuur Fonds en pleitbezorger van een samenleving die op duurzame wijze omgaat met natuur en milieu. We ontmoeten elkaar op een mooie plek langs de IJssel: de glazen serre van restaurant ’t Veerhuys in Olst, met een magnifiek uitzicht op de rivier, de oude veerpont en de uiterwaarden.

Een quote: ‘Harm is nieuwsgierig geboren en windt nergens doekjes om.’

Nieuwsgierig ben ik zeker. Mits een beetje goed uitgelegd vind ik heel veel dingen interessant. Altijd al gehad. Ik heb een grote verwondering over het leven. Waarom gaan dingen zoals ze gaan? Soms heb ik daar een uitgesproken mening bij – zeker wat betreft duurzaamheid en een meer circulaire economie. Maar uiteindelijk gaat het vaak om wat er tussen mensen gebeurt. Er samen over praten… en dan hopelijk samen de goeie kant op gaan.

Harm, de alleskunner - je bent tv-presentator, radiomaker, scenarioschrijver, dagvoorzitter, spreker… Is er een verbindende factor tussen al die activiteiten?

Ik ben een verbluffend slechte kunstschaatser. Eh… wat het verbindt is de mensen waarmee ik werk. Samen iets moois maken, samen de energie opwekken om dingen te veranderen. Vroeger ging een productie over het eindresultaat, nu vind ik de weg er naartoe minstens net zo belangrijk. Daarbij is iedereen even belangrijk. En ik sta dan wel vaak vooraan in de schijnwerpers, maar ik vind het heel belangrijk dat iedereen het naar z’n zin heeft.

Je staat bekend als behoorlijk geestig en gevat – welke rol speelt humor in jouw werk?

Ach, als je jarenlang captain bent van het satirische programma ‘Dit was het Nieuws’ en schrijver van komische hoorspelen en comedyseries dan is dat vaak het eerste dat mensen van je zien. Maar er zit ook een serieuze tegenkant aan hoor. Humor werkt wel vaak goed ook als je een minister stevig aan de tand moet voelen.

Om welke humor moet jij onbedaarlijk lachen?

De absurde humor van ‘Monty Python’ was voor mij als ontluikende puber een eye-opener. Mag dat ook? Dan wordt de wereld een stuk leuker. Aan French & Saunders heb ik ook veel gehad. Cheers niet te vergeten. Humor die spontaan en onbedoeld ontstaat is minstens net zo fijn, zoals in het programma ‘First Dates’: zo’n man die – na veel ongemakkelijk zwijgen en wegkijken – aan zijn tafeldame vraagt: ‘Heb jij énig idee waarom ze ons aan elkaar gekoppeld hebben?’ Heerlijk!

Wat zijn naast de duidelijke lol die jij in je werk hebt, zaken in Het Wereldje waaraan je je flink kunt ergeren?

Als je in de tv-wereld werkt moet je goed tegen grilligheid en opportunisme kunnen. Afspraken kunnen ineens niet doorgaan en dan plotseling weer wel. Je programma dat al jaren succesvol loopt kan telefonisch ineens beëindigd worden terwijl je - zoals in mijn geval – net op de Nijmeegse Vierdaagse tussen 200.000 mensen aan het werk bent! Van die dingen. Ik ben er aan gewend geraakt.

Je staat bekend als Mister Duurzaam. Vanwaar die geuzennaam?

Ik ben al 23 jaar ambassadeur van het Wereld Natuur Fonds, één van de grootste natuurbeschermingsorganisaties ter wereld. In 1999 stond ik met de band Bløf op Spitsbergen om het meest noordelijke popconcert aller tijden te geven - toen al waren de ijsmuren veel te zacht. Twintig jaar lang voelde ik me een roepende in de woestijn… de laatst jaren begint het besef te groeien dat we heeeel hard aan de slag moeten. Verder doe ik een radioprogramma over duurzaamheid, podcasts, denktanks en veel dagvoorzitterschappen met gevarieerde thema’s die allemaal kunnen bijdragen aan De Goede Zaak: over water, tech in de zorg, verantwoord bouwen, bewust beleggen, circulaire
landbouw en zo kan ik nog wel even doorgaan.

Je slaat een duidelijke brug tussen je visie en je daden…

Dat probeer ik wel, daar ben ik elke dag mee bezig - het is qua drive het belangrijkste in mijn leven! Geen vlees eten, niet vliegen als het niet echt nodig is etc. Ik heb een jas gemaakt van koffiedik! Daar word ik blij van.

Overijssel is - net als de andere provincies - door de Wet Natuurbescherming voortaan verantwoordelijk voor de actieve bescherming van soorten in het landschap, zoals de knoflookpad en de kamsalamander. Heb jij speciale ‘troeteldieren- of planten’?

Nou, dat vind ik moeilijk om te kiezen, ik bewonder zoveel wat dat betreft. Ik doe voor Omroep Gelderland het natuurprogramma ‘BuitenGewoon’ en kom daardoor op de mooiste plekjes. Zit ik zomaar ergens met een deskundige in een zandhoop en zie voor het eerst een lentevuurspin: een soort knalrood lieveheersbeestjes-achtig spinnetje, beeldschoon! Of weidebeekjuffers! Ik ben een echte bomenfetisjist. Zo’n monumentale eik alleen in een weiland. Een beukenlaan. Een gigantische linde. Ceders. Cipressen. Ronduit geweldig. Een bomenfluisteraar vertelde me een keer dat de eik een rustig aura heeft en dat er daarom in vroeger tijden recht onder gesproken werd. (En even onder ons: bomen moet je altijd even aanraken, de bast voelen, omarmen. Dat is vast ergens goed voor.) Nederland heeft per verspringende kilometer ongeveer de grootste natuurdiversiteit ter wereld! Je hebt hier water, rivierenlandschap, bossen, zand, veen, hei. Dat vind je in Amerika niet hoor! Wees zuinig op natuurparels als de Weerribben. Nieuwe megastallen, bedrijvenparken in weilanden – veel te schadelijk! Echt niet meer doen!

Er is één ding, dat ik nog heel graag zou willen doen, nl…

De Verenigde Naties toespreken hoe het anders moet en dat ze dat dan allemaal gaan doen. Lijkt me wel mooi…

Uiterwaarden IJssel bij Fortmond, foto: Nico Kloek