Wat weet jij van boerderijen?

Vechtdal / Reestdal

Wandelen
5 km

Zijn je veters gestrikt en heb je je goede humeur meegenomen? Ga dan op ontdekkingsreis! Beleef het boerenleven in Oud Avereest en het Dal van de Reest met onderweg leuke opdrachten. Misschien spot je een ree of das?

Toegankelijkheid

Route grotendeels over (gras, zand, bos)paden, soms langs de weg (let goed op het verkeer!). Het terrein is niet geschikt voor een bosbuggy.

Startpunt

Startpunt: Bezoekerscentrum De Wheem, Oud Avereest 22, 7707 PN Balkbrug. Parkeren achter boerderij. Route volgt voor 90% het wandelnetwerk Reestdal. Let op de instructies voor de looprichting. In de poi's staan goede tips.

Highlights op deze route:

  • De Wheem

    Start bij De Wheem; loop naar rechts het fietspad op tot POI 1. In deze en de daarop volgende poi's staan leuke opdrachten. Steek voorbij de Reestkerk pas de weg over en ga er links voor langs. Let op de instructies voor de looprichting!

  • Wandelkeuzepunt A30

  • 1

    Boerderij De Wheem - Toen & Nu

    Boerderij De Wheem - Toen

    Vroeger, toen monniken het kerkje in Oud Avereest stichtten, kreeg de pastoor een boerderij met grond erbij. Dit erf werd 'De Weeme' genoemd. In de 18e/19de eeuw was De Weeme in gebruik als boerderij en herberg. Op zondag werden hier na kerktijd de laatste nieuwtjes uitgewisseld en mysteries.

    Mysterie van het zwarte paard

    De Wheem - Nu

    Boerderij De Wheem is nu ingericht als bezoekerscentrum van Landschap Overijssel. Het is een zogenaamd 'Hallenhuis'. Hij had vroeger een heel andere functie.

    Wat is een Hallenhuis?

    Bekijk je dit boerderijtype ‘Hallenhuis’ vanaf de voorkant naar achteren, dan zie je een lange zijgevel en een laag aflopend dak. Sta je binnen, dan zie je dikke balken (gebinten) op de grond staan die het dak op zijn plaats houden. Kun je ook zien of er spijkers in die balken gebruikt zijn?

    Wat betekent een Levensboom?

    Heb je al de 'levensboom' boven de voordeuren in Oud Avereest gezien? Deze witte boom, gemaakt van gietijzer, heeft een symbolische functie. Met zijn wortels in de bodem en takken gericht naar boven, kan hij worden gezien als een verbinding tussen hemel en aarde; het geeft geluk.

    Rijksmonument Oud Avereest 22

    Vroeger stonden er twee boerderijen naast elkaar, tegenover de kerk en de pastorie. De Wheem (nr 22) is nu een Rijksmonument. Voor zover bekend is deze boerderij bewoond geweest door een boerengezin tot 1967. Het pand naast de kerk was al die tijd pastorie.

  • 2

    Reestkerk

    Geschiedenis Oud-Avereest

    De kerk van het buurtschap (gehucht, streekdorp) Avereest kent een lange geschiedenis. Het is in de 12e eeuw ontstaan op een hoge zandrug door ontginningen van de woeste gronden langs het riviertje de Reest. Tegenwoordig hoort Oud Avereest bij de plaats Balkbrug, gemeente Hardenberg.

    Parochie Oud-Avereest

    De parochie Avereest omvatte buurtschappen aan beide zijden van de Reest, zowel in Drenthe als Overijssel. Aan het begin van de 17e eeuw werd de kerk protestants. Doordat de kerk o.a. onderdak bood aan soldaten, werd het gebouw er niet beter op. Het gebouw stortte in 1635 in, maar werd vernieuwd.

    Kerk Oud-Avereest 19e eeuw

    Na een periode van verval en veel gesteggel, werd rond 1851 uiteindelijk besloten tot nieuwbouw en wel op de huidige plek. De Reestkerk van nu kreeg in 1852 een torentje. Het kerkorgel kwam later, in 1866. De boer van De Weeme (daar hangt nu nog zijn kleding) was toen ook tevens de dominee.

    St. Vrienden van de Reestkerk

    Om de Reestkerk te behouden, is in het voorjaar van 2010 de stichting 'Vrienden van de Reestkerk' in het leven geroepen. De stichting heeft als voornaamste doel om de kerk, inmiddels een Rijksmonument, in stand te houden. In de kerk zijn van september-april ook concerten te horen.

    Concerten in de reestkerk
  • Wandelkeuzepunt A31

  • 3

    Dikke beuken

    Dikke beuken

    Zo dat hebben jullie snel gedaan! Eindelijk kunnen jullie mij dan in levende lijve ontmoeten. Haha, jullie zien mij niet hé! Ik jullie wel. Ik ben namelijk geen mens, maar een beukenboom. Welke? De mooiste natuurlijk, helemaal aan het begin van dit pad. Mijn naam is dan ook 'Meneer Beuk' .

    Hoe oud ben ik?

    Hoe oud ik ben? Ik ben de tel in de loop der jaren een beetje kwijtgeraakt. Helpen jullie mij op weg? Je kunt achter mijn leeftijd komen door de omtrek van mijn stam op te meten en dit getal te delen door 2,5. Dus pak een meetlint of..

    .. sla je armen om de boom heen! De spanwijdte van je armen is namelijk gelijk aan de lengte van jouzelf. Oké, begin maar, ik beloof dat ik stil zal blijven staan. Gelukt? Niet aan mij vertellen hoor, want dan schrik ik vast van mijn hoge leeftijd..

    Bomen met een gezicht?

    Er staan aan het pad, met links de glooiende es, nog meer beukenbomen (ooit aangeplant als een beukenhaag om deze boerderij). Maar weet je ook dat bomen een gezicht kunnen hebben? Ga op zoek en kijk welke figuren jij ziet..

  • 4

    Boerderij Het Reestdal

    Boerderij Het Reestdal

    Boerderij het Reestdal is een schitterende oude boerderij met een mooie, oude kapschuur. Aan de achterkant van de boerderij bevindt zich een 'baander'. Deze grote, hoge dubbele deur heeft toegang tot de bedrijfsruimte van de boerderij en zorgde ervoor dat paard en wagen...

    ... naar binnen konden om de oogst te laden en te lossen. De boerderij heeft een rieten dakbedekking en schuren met wanden van hout. Het Uilenbord op de nok van de boerderij gaf, zoals de naam al doet vermoeden, uilen toegang tot de boerderij.

    Uilenbord

    Diverse boerderijen in het Reestdal zijn in het bezit van een uilenbord. Dit is een klein driehoekje onder de nok, dat open is. Door dit 'gat' kunnen uilen de boerderij binnen en zich hier nestelen, met als tegenprestatie dat zij muizen en ander ongedierte uit het graan zouden weren.

    Den Westerhuis 1, monument

    'Het Reestdal': Deze naam staat boven de grote schuurdeur (baander) en is een gemeentelijk monument. Deze boerderij heeft eeuwen dienst gestaan als het erve 'den Westerhuis'. Nu, met een terugblik naar 1439, staan op dezelfde plek in buurtschap Den Westerhuis nog altijd drie boerderijen.

  • 5

    Grensriviertje de Reest

    Grensriviertje de Reest

    Onderweg kom je een paar keer over het grensriviertje de Reest, een hoogveenbeek. Dit riviertje, dat grotendeels nog zijn oorspronkelijke vorm heeft, vormt de grens tussen Overijssel en Drenthe. De eerste oversteek gaat richting boerderij De Wildenberg, erfgoedlogies van Het Drentse Landschap.

    Bladeren op reis

    Help jij mee onderzoeken? Laat een blaadje in het water vallen en begin in seconden te tellen. Loop ondertussen naar de andere rand van de brug. Wanneer het blaadje weer tevoorschijn komt, stop je met tellen. Hoe lang duurt het voordat het blaadje zijn bestemming heeft bereikt?

    Is dit 10 seconden, dan duurt het 23 uur voordat het blaadje in Meppel is. Is dit 15 seconden, dan duurt de reis van het blad 1,5 dag. Is dit 30 seconden, dan maakt het blaadje over het water een 3 daagse reis. 'Meneer Beuk' is reuze benieuwd of zijn bladeren ook aankomen in Meppel?

  • 6

    Boerderij De Wildenberg

    Boerderij de Wildenberg

    Al halverwege de veertiende eeuw wordt in de archieven van het klooster van Dickninge (De Wijk) melding gemaakt van 'De Wijldenbarghen', oftewel de woeste berg. Van oudsher werden vanuit de boerderijen in het gebied Wildenberg-Rabbinge de eenmansessen of kampen bewerkt.

    Van modern naar authentiek

    Boerderij De Wildenberg kent een roerige geschiedenis, die gekenmerkt wordt door een groot aantal verbouwingen. Je kunt je bijna niet voorstellen dat hier in de tweede helft van de twintigste eeuw grote mestsilo's, een loopstal voor honderden koeien en een moderne bungalow hebben gestaan. En NU?

    Erfgoedlogies De Wildenberg

    Teken van welvaart

    Beuken- en Kastanjebomen in de voortuin waren een teken van welvaart, maar boden ook de nodige beschutting tijdens een warme zomerdag. Weetje: Het bladerdak van de bomen vormen een natuurlijke parasol, handig toch? Vaak zie je bij een boerderij ook een bakhuisje.

  • Kerkenpad tot A38

    Ga bij boerderij De Wildenberg het graspad naar rechts op. Houdt het pad links aan en kruis een breed zandpad. Daarna op het smalle paadje rechtsaf, een kerkenpad (foto). Volg dit heuvelige bospaadje. Ga bij een poi naar links tot keuzepunt A38.

  • 7

    Kerkenpaden

    Wat is een Kerkenpad?

    Meneer Beuk vertelt: Kerkenpaden werden, zoals de naam al aangeeft, 's zondags gebruikt om naar de kerk te gaan, wanneer er geen gewone weg tussen de woonplek en de kerk aanwezig was. Veel kerkenpaden zijn in de afgelopen jaren verdwenen, maar soms zijn ze nog aanwezig, Ook in Oud Avereest ...

    ... het was niet altijd gemakkelijk om vanuit een verre buurtschap over een smal pad, soms met een vonder (eenvoudige houten brug over de Reest), naar de kerk te wandelen (de vrouwen hadden lange rokken aan). Toen er wegen werden aangelegd, ging men op de fiets ter kerke. Het Kerkenpad verdween.

    Het Kerkenpad 2000

    In het jaar 2000 heeft een werkgroep nog een oud kerkenpad hersteld. Kijk maar eens een andere keer achter de Reestkerk in Oud Avereest, nét over grensriviertje de Reest, naar dit informatiepaneel. Vóór 1853 stond de kerk op de hoogte van het Kerkhof. In het begin kwam daar je langs.

  • 8

    Spannende paadjes

    Ssssssst.......

    Vind je het hier ook stil? Meneer Beuk niet hoor! Nou ja, misschien een heel klein beetje? Je hoort hier inderdaad geen auto's langs zoeven en ook van harde discomuziek heb je geen last. Toch kun je veel verschillende geluiden horen. Hoe? Ga maar eens doodstil op dit paadje staan. Luister ...

    Bomen - Struiken - Planten

    Rechts zie je een heel breed zandpad door de bomen, maar het is natuurlijk leuker om, achter elkaar in ganzenpas, het gemarkeerde pad met paarse kop te volgen. Aan dit paadje vele boomsoorten en struiken. Weet jij ook de namen? In ieder seizoen is hier iets anders te zien. Wat zie je nog meer?

    Woeste gronden

    Dit paadje is soms heuvelachtig en weet je wel waarom? Je loopt hier over de zogeheten 'woeste gronden' zoals het ongeveer vanaf de middeleeuwen (zo'n 500 jaar terug) tot 1901 er uit heeft gezien. Denk NU even alle bomen weg en kijk als voorbeeld naar 't open stukje met Struikheide. Kaal?

  • Wandelkeuzepunt A38

  • 9

    Verborgen plekjes

    Wat is hier te zien

    Wanneer je goed om je heen kijkt, zie je vele omgevallen bomen liggen. Sommigen zijn al behoorlijk aan het rotten en lijken wel dood, maar het bruist nog van leven. Zelfs paddenstoelen voelen zich hier thuis. Turend door de bosrand kun je een aantal verscholen poelen zien. Op de app-kaart ook?

    Een vreemde poelgast

    De Boomkikker, gifgroen met zuignapjes aan zijn pootjes, is wel een heel vreemde gast. Wordt er een nieuwe poel aangelegd met braamstruiken er-om-heen (liefhebber van ruig) dan is ie er als de kippen bij. Veranderen de leefomstandigheden, dan gaat deze kikker er snel van door.

  • Wandelkeuzepunt A34

  • 10

    Buurtschap Den Kaat

    Buurtschap Den Kaat

    Linksaf gaat het gemarkeerde Kerkenpad 2000 naar buurtschap Den Kaat. Wij volgen de blauwe pijl naar rechts! Recht voor je in het weidse veld een hoge paal met daarop een ooievaarsnest. Die staat in het natuurreservaat van Stichting Het Drentse Landschap (niet toegankelijk).

    Lees meer...

    Ooievaars in het Reestdal

    Met een beetje geluk kun je bij het Keuzepunt A36 in het natuurreservaat ook foeragerende ooievaars spotten. De ooievaar komt begin maart op een ooievaarsnest en legt dan 3-5 eieren. Ze broeden om-de-beurt vanaf het tweede ei. Na 33 dagen komt het eerste ei uit. Geboortegewicht, 60 gram ...

    ... Ze zijn niet direct moeders mooiste. Dik, gedrongen en grijs. Maar daar komt spoedig verandering in! Naarmate ze groter groeien, krijgen ze de kleuren die je op de foto ziet. Na circa 2 maanden slaan ze hun vleugels uit. Voor de ouder-ooievaar komt een drukke tijd aan, veel voedsel zoeken!

    Lees meer...
  • 11

    Holtberg en Esgronden

    De Holtberg

    Voor de Holtberg en daarna, weids zicht op de esgronden richting buurtschap Den Huizen en Rabbinge. Zomers wordt het natuurgebied omringd door graanakkers waarin diversiteit aan veldbloemen. De naam Holtberg betekent 'Houtberg'. Deze plaatselijke 'berg' valt op door zijn bijzondere ligging.

    Zandpaden als verbinding

    Het waardevolle cultuurlandschap, gevormd door kleine akkers op de oeverwallen, mooie houtwalletjes en hakhoutbosjes, bewaren een herinnering aan de Middeleeuwen. Tussen de buurtschappen Den Kaat, Den Huizen en Rabbinge vormen zandpaden, als vanouds, de enige verbindingsweg richting De Wildenberg.

    Lees meer...
  • Wandelkeuzepunt A33

  • 12

    Buurtschap Rabbinge

    Beheerboerderij Rabbinge 4

    Het Drentse Landschap probeert de terreinen op een natuurlijke manier te beheren. Net als ‘heel lang geleden’ grazen er weer honderden runderen/schapen in de natuurgebieden, waaronder het Reestdal. Het beheer van deze gebieden wordt vanuit zogeheten beheerboerderijen gedaan.

    Beheer met eeuwenoude wetten

    Het vee graast op de weilanden in de beekdalen en op het veld. De wintervoorraad hooi komt van de nattere groenlanden. De mest wordt in de stal verzameld en later op de akkers ondergeploegd. Op de akkers wordt graan verbouwd, die vervolgens deels als krachtvervoer voor het vee wordt gebruikt.

    Het stro wordt weer in de potstal gebruikt. Als in het najaar een deel van de runderen naar de slager gaat, is de cirkel rond. Het woord 'potstal' is ontleend aan een opeenstapeling van stro en koeienpoep (oppotten van). Je ziet ook een kleinere 'potstal' onder de hooimijt, zogeheten 'Steltenberg'

    Rustpunt Rabbinge 4

    Bij sommige particulieren, vaak idyllisch gelegen in het Reestdal, kom je een bord tegen waarop RUST.NU. Je mag dan bij zo'n selfservice je eigen (warm)drinken maken en hiervoor geld in het potje doen. Soms is er ook een versnapering. De prijslijst staat in de 'koffiekast'.

  • Wandelkeuzepunt A32

  • 13

    Boerderij De Uilenburcht

    Wat weet jij van koeien?

    En wat vind je tot nu toe van de boerderijen? Mooi hé! Als je geluk hebt, zie je hier ook koeien in de wei. Niet altijd, want soms staan ze op stal. Weet je welke koeienrassen hier grazen? Ga naar de open stal; daar ligt in het bakje een opdrachtvel voor je klaar. Veel succes!

    Potstal

    De Uilenburcht op Rabbinge 7, is één van de beheerboerderijen van Het Drentse Landschap. De boer en boerin wonen en werken op deze boerderij en de koeien staan in de wintermaanden op stal, een zogeheten potstal. Na het kalven mogen ze weer de wei in.

    Dal van de Reest

    Wanneer je uitgekeken bent bij de potstal, loop je tussen de schuur en hooischuur terug naar het zandpad en ga je rechtsaf. Zoek het informatiebord bij de Uilenburcht (in de richting van rivier de Reest) en ontdek alles over het 'Dal van de Reest'.

    'Eenmanses'

    Het Reestdal kent geen dorpen, maar nederzettingen van een paar boerderijen; zogeheten buurtschappen of esgehuchten. Op de kleine akkers rond een boerderij werd vaak rogge verbouwd, net genoeg om met één gezin van te leven. Daarom word zo'n alleenstaande boerderij met akker 'eenmanses' genoemd.

  • 14

    Boerderij Oud Avereest nr. 1

    Oud Avereest nr. 1

    Als je vanaf het fietspad naar de boerderij op Oud Avereest 1 kijkt, zie je o.a. een gebruikerstuin, een levensboom boven de voordeur, een bakhuisje en een boerin die 'onder de pannen' zit. Het grote verschil met de andere boerderijen in Oud Avereest? Deze boerderij heeft een siergevel.

    W. ten Kate over boerderijen

    Functie van het Bakhuisje

    Sommige boerderijen hebben een klein stenen schuurtje, een zogeheten bakhuisje. Wanneer er brandhout nodig was om in zo'n bakhuisje de oven op te stoken (voor o.a. brood en koeken bakken), tja, dan moest de boer een (beuken)boom kappen en daarna het hout drogen.

    Bakoven

    Na het drogen kon het hout in de bakoven. Brood bakken was vroeger een vrouwentaak, daarom stonden de bakhuisjes vaak naast het woongedeelte. Meestal bevindt alleen de opening van de oven zich in het bakhuisje, de bakoven zelf stond buiten.

    Herken jij dit schapenras?

    Er zijn natuurlijk heel veel schapenrassen. De meest voorkomende schapen zijn de Drentse Heideschapen en de Schoonebekers. Deze laatsten grazen samen met de Schotse Hooglanders op De Wildenberg. Heb je gezien dat deze schapen een bijzondere kop hebben? Welk ras is dit? Klik op de link schapenrassen!

    Schapenrassen
  • Wandelkeuzepunt A29

  • 15

    Wat hoort er thuis in het bos?

    Herken jij deze planten?

    In de achterliggende wandeling heb je natuurlijk al vele verschillende bomen en struiken gezien. Weet jij welke boomsoorten en struiken bij deze dikke Drentse kei groeien? Kijk je nog wat verder bij het huis, dan zie je van dit soort nog grotere struiken. Komt deze plant ook in Nederland voor?

    Over Hommels en Bijen

    Op het eerste gezicht lijkt een hommel op een bij, maar de hommel is veel groter en zijn lichaam is bedekt met zwarte, gele of oranje haartjes. Hommels doen geen vlieg kwaad en vliegen rond met een bromgeluid. Ze verzamelen, net als bijen, stuifmeel. Bijen zijn wat kleiner dan hommels. ...

    ... En bijen hebben ook minder haar op hun lichaam. Bijen bouwen raten (dat doen hommels niet) en leggen een voorraad honing aan. Mensen houden ook bijen voor de honing. Even verderop kun je bij de aangelegde wal, bij mooi weer, hun gezoem horen. Heb je wel eens honing geproefd?

  • 16

    Speelnatuurpad De Wheem

    Speelnatuurpad Bas de Das

    Je volgt rechtsaf, in tegenovergestelde richting, de Dassenkop langs een speel-, ontdek- en belevingspad. Speciaal gemaakt voor de leeftijd 4 tot 12 jaar. Ben je klaar met het spelen? Loop dan na de parkeerplaats het pad Bas de Das uit. In boerderij De Wheem kun je nog verder spelen en kijken!

  • 17

    De Vlindermuur

    De Vlindermuur

    Na de greppeloversteek zie je links op de parkeerplaats een heel bijzondere muur staan. Op het bordje staat voor wie dit muurtje is gemaakt. Wanneer je richting de boerderij kijkt, zie je links ook het kleinste hotel staan. Mooi he?

  • Bezoekerscentrum De Wheem

Colofon: Groep Reestdal Mystiek: Hennie de Jong en Tineke Poortman.
Deel deze pagina