Erfgoedtocht Windesheim

Steenfabriek Windesheim

In 1853 wordt de steenfabriek van Gerrit Dwars al genoemd. In die tijd was er 1 bakoven waar 45 mannen, vrouwen en kinderen het zware werk deden. In 1902 kreeg de steenoven de naam NV Waalsteenfabriek. Door de malaise van 1982 ging de fabriek failliet. In de ovens huist een vleermuizenkolonie.

Foto's NV Waalsteenfabriek

Visarend

Vanuit de hut kijk je op een plas die de Waarden heet met daarachter het Zandgat dat in open verbinding staat met de IJssel. Bij zomerdag lag in de jaren ´70 heel Windesheim aan het smalle strandje van deze plas. Nu is er een kijkhut waar je in het voor- of najaar de visarend kan zien op doortrek.

Volg de waarnemingen

Heel bijzonder is dat in dit gebied een koppel zeearenden een nest heeft. Vanaf de dijk kun je het stel regelmatig waarnemen. In de buitendijkse kolken is een beverburcht.

Steenfabriek Harculo

Aan het eind van deze afslag naar de IJssel lag de vlamsteenoven Alteveer die in bezit was van de familie te Siepe. Later stond deze familie aan het hoofd van een succesvolle wegenbouwmaatschappij die een belangrijke werkgever was in de omgeving. De plek is niet toegankelijk voor publiek.

Ons Windesheim: Te Siepe Steenfabriek Alteveer Harculo Steenfabriek Alteveer

Hoefslagpaal 46

Vroeger gaven hoefslagpalen aan welk deel van de dijk aan een hoeve waren toegewezen voor onderhoud. Deze arduinen paal in Harculo uit circa 1760 begrenst een vak van ongeveer 663 meter, R(oe) 148, V(oet) 6, D(uim) 6. De steen valt nu onder Monumentenzorg en is gerestaureerd.

Monument hoefslagpaal 46

Bosrijke Harculose Weerd

Buitendijks ligt het Natura 2000-gebied en bevindt zich een oude nevengeul van de IJssel die de Voskolk wordt genoemd. Binnendijks is er het Rabattenbos met zijn karakteristieke greppels en wallen waarop bomen zijn geplant.

Ruzie bisschop met leenmannen

In 1224 vond bij Harculo een veldslag plaats met boeren en ridders uit Salland die zich verzetten tegen de bisschop van Utrecht, Otto van Lippe. Deze slag werd gewonnen door de bisschop die als wraak de kastelen van de ridders brandschatte. Drie jaar later sneuvelde de bisschop in de Slag bij Ane.

https://sites.google.com/view/slag-bij-harculo/home

Openluchtbad in de jaren '30

Het was een prachtige plek daar bij de IJssel, een uitgestrekte kolk waar je in kristalhelder water kon zwemmen, vissen en varen. Jan van Dijk, de eigenaar wiens boerderij binnendijks lag, telde op hoogtijdagen meer dan 6000 bezoekers. Na de WO II was de loop eruit en werd het bad gesloten.

Huidig uitzicht Kristalbad

Het gebied zal ingrijpend veranderen. Er zijn plannen voor een nieuwe wijk onder de naam Nieuw Harculo. De koelwaterhal is door de kunstenaar Ronald Westerhuis omgevormd tot een fantastische werkplek voor zijn grootschalige sculpturen. Het biedt ruimte voor expositie en jong talent.

Het Kristalbad in Harculo

De IJsselcentrale

De Centrale Harculo, door bijna iedereen de IJsselcentrale genoemd, zorgde voor de elektriciteitsvoorziening van de omgeving. De kolos was door zijn stoere uiterlijk aan de prachtig gelegen plek aan de IJssel een vertrouwd silhouet in de IJsseldelta. In 2017 werd een begin gemaakt met de afbraak.

De bouw van de IJsselcentrale https://www.onswindesheim.nl/images/rsgallery/original/Harculo%20IJsselcentrale.pdf

Voetpad door de weilanden

Het begin van oude kerkenpad ligt achter de hertenweide in Harculo. Het pad liep dwars over de weilanden naar de kerk en de oude school van Windesheim. Er waren regelmatig klachten over de slecht begaanbare vonders en het hoge gras waardoor kinderen met kletsnatte voeten op school kwamen.

Landgoed Windesheim/Husly

In 1793 eeuw gaf barones Charlotte Plettenberg-Feith aan architect Husly opdracht om een ontwerp te maken voor een park. Het werd een Engelse landschapstuin met kronkelige paadjes, waterpartijen, bruggetjes en heuvels. Ook waren er bouwsels als een Chinese koepel en tuinvazen met bustes.

Landgoed Windesheim

Een uitkijkpunt in het bos

Op het noordelijk deel van het landgoed, grenzend aan een weiland is een 7 tot 8 meter hoge heuvel aangelegd. De functie was om kogels op te vangen bij schietoefeningen. Het adellijke jachtgezelschap bestond uit fervente jagers. Op het landgoed was een ijskelder om het voedsel te conserveren.

Herinneringen aan het verleden

Het landgoed Windesheim valt onder Monumentenzorg. De ruïne, de boerderijen, de tuinmanswoning maar ook de tuinvazen, zandstenen beelden, doopvont, hardstenen bank en een stenen bassin zijn op deze wijze beschermd.

Huidige herinneringen die nog zichtbaar zijn wanneer men in de tuin van het landgoed kijkt.

Overijsselse buitenplaats

De havezathe is eind 16e eeuw ontstaan als spijker van de familie Schaep. In de 18e eeuw waren het de families Benelle en van Plettenberg die hun stempel drukten op het gebouw en het landgoed. Vanaf 1813 was de familie de Vos van Steenwijk eigenaar/bewoner tot in 1944 het huis gebombardeerd werd.

Ons Windesheim: Paulus Benelle Foto's van de havezathe

Dierengraven

De familie de Vos van Steenwijk was gek op huisdieren. Hun honden en paarden werden begraven op het landgoed achter het huis. In de Bentheimer zandsteen werden de naam en het geboorte- en sterfjaar van het dier gebeiteld. De graven liggen verscholen onder begroeiing.

Afrikaanse bedienden

In 1786 kocht baron Joachim van Plettenberg met zijn vrouw Charlotte Feith de havezathe Windesheim. Hij was oud-gouverneur van Zuid-Afrika en had een mesties (halfbloed) meegenomen als 'lijvknegt' die hij in 1793 liet dopen onder de naam "Fleur van de Caap".

Onswindesheim: Fleur vd Caap

Gevonden in beerput

Gevonden tijdens de opgravingen in 1986. Het is Nederlands oudst bewaard gebleven knijpbril die dateert uit de periode rond 1400. Het Windesheimer klooster was erom bekend dat er veel boeken werden gelezen en overgeschreven. Voor een bijziende monnik zoals Gerardus Vellenho was een bril onmisbaar.

Familiegraf

Het graf uit 1834 van de fam. de Vos van Steenwijk, genaamd van Essen tot Windesheim, bestaat onder meer uit een gietijzeren monument. Het is gemaakt door de ijzergieterij Nering Bögel te Deventer. De grondstof ´oer´ werd gewonnen in Nederland en de gietijzeren elementen werden in zand gegoten.

Meer informatie over het graf Graf de Vos van Steenwijk

c. 1500 jaar voor Christus

Bij de opgravingen in 1986 naar het klooster Windesheim stuitte men in de buurt van de begraafplaats op sporen en verkleuringen die erop wezen dat hier in de Bronstijd een boerderij heeft gestaan. Het was een drieschepig woonstalhuis met een lengte van circa 18 m en een breedte van 4 tot 4.50 m.

Openbaar lager onderwijs

De oude school stond op het kerkplein, nu parkeerterrein. In 1816 werd begonnen met de bouw. Volgens een advertentie uit 1819 ontving de onderwijzer 65 gulden salaris per jaar, vrije inwoning, 3 koescharen (18 are) land die f 30 opbrachten en f 2,80 per scholier. Het ging om circa100 leerlingen.

Snelste vrouw op de 100 meter

Tollien (1913-1994), dochter van meester Schuurman, woonde vanaf haar 19e tot haar 25e jaar in de kosterswoning te Windesheim. Zij was van één van Nederlands grootste atletes en brak als eerste vrouw ter wereld op de 100 meter het record van 12 seconden. Ze nam deel aan de Olympische Spelen in 1932.

Haar ouders waren lid van de SDAP en thuis werd er veel gesproken over de politiek. Zij zag af van deelname aan de Olympische Spelen in Berlijn in 1936. Dat was een gedurfde daad! In de zomer van 1948 wist zij op een vakantie in Vlieland twee meisjes van een verdrinkingsdood te redden.

Tollien Schuurman

Centrum van de Moderne Devotie

Bij het beroemde moederklooster (1386-1572) waren c. 100 kloosters in binnen- en buitenland aangesloten. Van het kloostercomplex zijn slechts enkele kelders en de kerk bewaard gebleven. Belangrijke personen waren: Thomas à Kempis, Dirc van Herxen, Gerlach Peters, Geert Groote en Florens Radewijns.

Onswindesheim: Moderne Devotie Onswindesheim: Klooster

De kerk was oorspronkelijk de bierbrouwerij van het klooster wat goed is terug te zien in de architectuur. Onder het motto 'Leven in de brouwerij' hoopt de Windesheimse gemeenschap in 2026 weer nieuwe soorten aan de rijke Nederlandse biercultuur toe te voegen.

Eerste koning van Nederland

Op 4 maart 1809 houdt de koning van Holland Lodewijk Napoleon, broer van keizer Napoleon, een inspectiereis door Nederland en doet onderweg Windesheim aan. Hij treft de kerk in een zeer slechte staat aan en gelast zijn meegereisde 'Minister van den Eeredienst' deze te doen herstellen.

Achtkante bovenkruier

De in 1748 gebouwde molen is de opvolger van de oude standerdmolen die nog stamt uit de tijd van het klooster en die ooit op de plek van het dorpshuis 'De Molenkamp' stond. De molen met de laagste stelling van Nederland wordt wekelijks door vrijwilligers draaiend gehouden.

Molen Windesheim

In het voorjaar gaat de openingsklassieker voor neoprofs 'De Ster van Zwolle' langs Windesheim.

De Bethlehem

Op de hoek van de Dorpsstraat staat een blok van 5 huizen, vanouds bekend als "De Bethlehem". Deze woningen onder één dak dateren uit 1869 en werden gebouwd in opdracht van de hervormde diaconie. Arme mensen kregen hier onderdak. De Bethlehem staat sinds 1979 op de monumentenlijst.

De oude dorpspomp, die hier nog wel op de foto staat, is er intussen helaas niet meer.

Mandenmakerij

De omgeving van Windesheim en Herxen stond vroeger bekend om het vele twijg en de russen (biezen) die er werden geteeld. Naast het oogsten was er ook een nijverheid ontstaan, men vlocht er manden en matte er stoelen. Achter het vroegere café aan de Dorpsstraat 31 had Mans de Dekker zijn werkplaats.

Zuivelfabriek

In 1899 breidde Martin Hagen zijn roomboter- en kindermelkfabriek te Zoetermeer uit met een vestiging in Windesheim. In 1902 werd na een brand de fabriek gesloten. Tot 1970 werd de ruimte onder meer gebruikt als postkantoor, woonruimte, werkplaats en dorpshuis voor uitvoeringen en bijeenkomsten.

Ons Windesheim: Nutricia

Nutricia gaf in een tijd dat het niet zo gewoon was al veel geld uit aan reclame. De leuke vondst van Droste met de reclame die zich oneindig weerspiegeld in het cacaobusje en die het Droste effect wordt genoemd, is geïnspireerd of geplagieerd van de Nutricia.

Oudste boerderij van Salland

Het gebinte stamt uit 1502 en daarmee is dit de oudste boerderij in Salland. Deze boerderij is uniek omdat hij gebouwd is op delen van het oude klooster én omdat hier, na de reformatie, de Overijsselse steden Deventer, Zwolle en Kampen (de voorloper van onze Provinciale Staten) vergaderden.

Neergestort in 1944

Met 12 andere jachtbommenwerpers steeg hij vanuit Antwerpen op voor waarschijnlijk een routineklus. Piloot Turner bestuurde het eenmansvliegtuig Hawker Typhoon met 4 bommen aan boord met de opdracht de IJsselbruggen te vernietigen. Hij werd geraakt en stortte neer in een weiland aan de Veldweg.

Op de jaarlijkse dodenherdenking herdenkt Windesheim bij het graf van de Engelse piloot Donald James Stanley Turner de oorlogsslachtoffers. In Zwolle Zuid is er een oorlogsmonument opgericht en zijn er straten vernoemd naar omgekomen piloten. Zo is er ook een Turnerstraat.

Ons Windesheim: Piloot Turner

De nieuwe tijd dient zich aan

Station Windesheim (1866-1963) lag aan de lijn Arnhem-Leeuwarden. Het emplacement werd in loop der jaren uitgebreid met perrons, een goederenloods, een abri en een water- en steenkolenopslag. Het gebouw uit 1896 was van het type Visvliet waarvan er 6 in Nederland hebben gestaan.

Ons Windesheim: Station

Paknaald van Zwolle

In de patriottentijd had Windesheim een eigen vrijcorps, een leger met eigen uniformen en geweren die exercities hield in het dorp. Het corps eiste op hoge toon dat de prinsgezinde Paknaald, een vijand, die op dat moment bij de baron dineerde, aan hen moest worden uitgeleverd.

De baron weigerde. De spanning liep op! Uiteindelijk dreigde de baron dat hij uit Windesheim zou vertrekken. Zover kwam het niet. Wel werden de leiders vervolgd en vluchtten ze naar het buitenland.

Natuurreservaat

De Tichelgaten is een natuurreservaat van recente datum. De steenfabriek groef begin jaren '50 klei af om bakstenen (tichels) te kunnen bakken. Nu is het een prachtig natuurgebied dat bezocht wordt door de boomvalk, de visarend, de ijsvogel, de lepelaar, watervogels maar vooral de mens

Vogelkijkhut met waarnemingen

Rijk natuurgebied

Vanuit de hut kijk je op de Tichelgaten. Er is veel te zien: de altijd aanwezige watervogels of soms de ijsvogel die zijn bijnaam 'de blauwe flits' alle eer aandoet als hij in zijn felblauw pakje in een strakke vlucht voorbij vliegt of een vlucht boomvalken jagend op smaragdlibellen.

Hoogstammen herleven

Vroeger was de IJsselvallei rijk aan boomgaarden. De temperatuur van het IJsselwater zorgde dat er minder kans op nachtvorst was. In Harculo was er de kersenboomgaard van fam. van der Oord en in Herxen bezat de fam. Krommedijk een grote appelboomgaard waarvan het fruit in Wijhe geveild werd.

In 2012 staat Staatsbosbeheer dit stuk grond af voor de aanplant van de oude hoogstamrassen van pruimen, appels en peren. Verenigingen en alle groepen van de Florens Radewijnsschool adopteren de bomen. De schoolkinderen krijgen er jaarlijks een les natuuronderwijs.

Meer informatie buurtboomgaard

Moordenaar Albert Wetterman

Op deze plek in het boerderijtje 'Op de Uitermark' woonde Albert Wetterman met zijn gezin. Hij is de geschiedenis ingegaan als de laatst opgehangen moordenaar van Overijssel voor de moord op zijn ziekelijke vrouw Gerritdina. In 1837 werd het vonnis voltrokken in Zwolle

Albert Wetterman

Barthlehiembrug

De schaatsclub 'Trio Vooruit' die bijna 100 jaar bestaat, heeft als hommage aan de Elfstedentocht een alternatieve Barthlehiembrug gebouwd waar ooit de kiepkarren op het Muggenpaadje de klei naar de steenfabriek vervoerden.

Trio vooruit

Genoten van de wandeling?

Deze wandeling en het behoud van deze landschappen kan alleen met jouw hulp! Steun ons en word Vriend van Landschap Overijssel voor maar 2,50 euro per maand. Of geeft een gift aan het Overijssels Natuurfonds. Ontzettend bedankt!

Wordt nu vriend!