Hardenberg: stappen door tijd

Vechtdal / Reestdal

Wandelen
7 km

Een afwisselende, historische wandeling langs de Norden, Heemse en Rheeze. Op de route onder andere oude boerderijen, essen, bos, rivierarmen en vochtig weidegebied. En informatie over de geloofsgeschiedenis rond Hardenberg: stappen door de tijd.

Toegankelijkheid

Deze route gaat voor een deel over zand- en graspaden en volgt (vanaf het tunneltje) de blauwe paaltjes.

Startpunt

Startpunt: natuuractiviteitencentrum De Koppel, Vechtstraat 8,7772 AX Hardenberg. Met de auto: N34 vanuit Zwolle of Emmen, afslag Hardenberg Centrum. Twenteweg volgen tot rotonde. Rotonde 3 kwart, u komt dan op de Bruchterweg. Eerste weg links: Vechtstraat. Trein: 15 minuten lopen vanaf station Hardenberg. Vanaf station linksaf Burg. Schuitestraat. Bruchterweg oversteken en rechtdoor tot u niet verder kunt. Aan het eind linksaf de Stuwdijk op. U ziet aan het einde De Koppel.

Highlights op deze route:

  • Start route (blauw)

    Vanaf De Koppel steekt u de Vecht over en u gaat rechtdoor, door het tunneltje. U komt bij de blauwe wandelroute en u volgt de blauwe pijl rechtsaf. Blijf de blauwe route volgen.

  • 1

    Natuuractiviteitencentrum De Koppel

    Een goed vertrekpunt

    Natuuractiviteitencentrum De Koppel ligt aan de Vecht en biedt u een kijkje in de regionale natuur. Er zijn (wissel)exposities over dieren, planten en duurzaamheid, lezingen, kindermiddagen, speurtochten, spellen, films, je kunt uilenballen pluizen of microscopisch onderzoek doen.

    Belevingscentrum

    Sinds juni 2015 is natuuractiviteitencentrum een Anjerpunt, een van de vijf belevingscentra langs de Vecht. Vanaf De Koppel starten verschillende wandel-, kano- en fietsroutes en op het naastgelegen sluiseiland vindt u een Toeristische Overstap Punt. Entree is gratis en er is een kleine horecahoek.

    De Koppel, what's in a name...?

    Het centrum heet niet alleen 'de Koppel' omdat het een verbinding legt tussen stad en natuur, maar ook omdat dit een historische naam is. In het Oost-middelnederlands betekent 'coppel' gemeenschappelijke weide. Vaak vindt je het woord terug als 'koppel', zoals hier.

    De plek aan de uiterwaarden staat sinds mensenheugenis bekend als de Koppel. Ook de buurt naast het natuuractiviteitencentrum wordt de Koppel genoemd.

  • Anjerpunt

    Natuuractiviteitencentrum De Koppel is één van de vijf Anjerpunten in het Vechtdal. Het thema is hier 'de Vecht en natuur'. Niet alleen hoort bij het Anjerpunt een expositie, maar ook een koffiecorner in de serre, met een mooi uitzicht.

    Anjerpunten
  • 2

    Sluis

    Scheepvaart in de Vecht

    Vanaf 1908 werden er stuwen in de Vecht aangelegd. Scheepvaart werd daardoor onmogelijk. In 2013 is het eerste nieuwe sluisje in de Vecht gebouwd. De sluis bij de Haandrik wordt gerenoveerd en ook bij Junne en Diffelen komen nieuwe sluizen.

    Beperkte doorvaart

    De sluizen zijn niet groot. Ze zijn dan ook alleen bedoeld voor kleine schepen, roeibootjes en kano's. De Vecht is een dynamische rivier met natuurlijke oevers. Grote en snelle scheepvaart is hier niet gewenst.

    Plek in de zon

    Door de hekken kunt u de traptreden aan de waterkant van de sluis betreden. Een heerlijk plekje om even in de zon te genieten van de passerende bootjes.

  • Rechtsaf

    Komt u vanaf de brug, dan slaat u rechtsaf en neemt u de blauwe route. Op de terugweg negeert u deze aanwijzing.

  • 3

    Zicht op rode beuken

    Rode beuken

    Rechts ziet u de oude boerderij 'Hesselink'. Voor het huis staat een aantal rode beuken. Die zijn daar doelbewust geplant. Rond boerderijen vind je meestal fruitbomen. Die leverden fruit voor de bewoners en staan er vooral voor 'het nut'.

    Statussymbool

    Dat vóór het huis werd gekozen voor een beuk, had een heel andere functie. Een rode beuk was een kostbare boom. Dus in plaats van een blitse auto op de oprit, werd welvaart getoond met een statussymbool in natuurlijke vorm.

    Pronkstuk

    Niet alleen liet men zo zien dat er genoeg geld was om een boom 'voor de mooi' te kopen, men gaf ook aan dat de boerderij persoonlijk eigendom was en niet werd gepacht. Want een dure boom zette men alleen op eigen grond en voor het eigen nageslacht. Een rode beuk was daarom letterlijk een pronkstuk.

  • Houd links aan.

    Op de splitsing van zandpaden houd u links aan. U volgt nu een rood gravelpad.

  • U steekt hier de weg over.

    U steekt hier de weg over.

  • 4

    Oude pastorie

    'Nieuwe' Pastorie

    In 20 september 1805 brandden zowel kosterij als pastorie van de Lambertuskerk af. De oude pastorie werd herbouwd, maar niet zo dat deze lang meeging. In 1869 werd dan ook een 'nieuwe' pastorie gebouwd, iets verder bij de kerk vandaan.

    Gered...

    In 1950 werd geld ingezameld voor restauratie en in 1962 kwam men met het plan om een nieuwe pastorie te bouwen. De predikant, Ds. Loor, protesteerde. Het geld werd vervolgens besteed aan modernisering van het oude gebouw. Gelukkig maar!

    Op de luiken ziet u een deel van de tekst uit Psalm 37.3, in zijn geheel: Vertrouw op den HEERE, en doe het goede; bewoon de aarde, en voed u [met] getrouwigheid.

  • 5

    Witte of Lambertuskerk, Heemse

    De hervormde kerk van Heemse

    Al in de achtste eeuw zijn op deze plek sporen gevonden van kerkbouw. Aan de voet van de kerktoren ligt zelfs nog een Saksische offersteen. Na 1200 werd hier het eerste stenen gebouw neergezet van blokken ijzeroer, door de bepleistering niet te zien.

    Doopvont

    In de kerk bevindt zich een doopvont van Bentheimer zandsteen, met een datering van rond 1200. De huidige toren werd waarschijnlijk in de vijftiende eeuw gebouwd en volgt op de uitbreiding met het 'koor'.

    Heilige Lambertus

    De heilige Lambertus (Maastricht, 638? - Luik, 17 september 706?) was bisschop van Maastricht. Hij was een rooms-katholiek heilige en de patroon van de textielarbeiders. Zijn naamdag is op 17 september en op afbeeldingen wordt hij weergegeven met een lans.

    De grote klok

    In de grote klok in de kerk staat gegraveerd: Sancte Lamberte is mijn name, Mijn gheklanck sij Godt bequame, De levenden roep ic, Henricus de Tremonia* me fecit. (Anno 1520). * De maker, Hendrick van Dortmund.

  • 6

    Klederdracht Hardenberg

    Bijzonder verkeersbord

    Bij verzorgingshuis Clara Feyoenaheem vindt u dit verkeersbord. Het bord geeft het wandelpad aan, met gebruik van de oude klederdracht van Heemse. Deze klederdracht was nogal donker met veel zwart en donkerblauw. Behalve de muts voor de dames: die moest stralend wit zijn en keurig in de plooi!

  • 7

    Clara Feyoena

    Monument voor een jonkvrouwe

    Bij verzorgingshuis Clara Feyoena Heem vindt u een standbeeld voor Clara Feyoena van Raesfelt-van Sytzama, een bekend dichteres. Zij werd op 5 april 1729 geboren in Friens. Haar moeder stierf toen ze drie jaar jong was. Door haar huwelijk met Isaac van Raesfelt kwam ze in Heemse terecht.

    Huize Heemse

    Op 1 september 1809 overleed Clara in Heemse. Waarschijnlijk is ze begraven in het familiegraf van de familie Van Raesfelt in de Hervormde kerk in Heemse, maar helemaal zeker is dit niet. Op de plek waar nu het verzorgingshuis staat, bevond zich ooit Huize Heemse waar Clara heeft gewoond.

    Gedichten

    Clara Feyoena verwerkte haar verdriet om het overlijden van haar moeder, dochter en kleinzoon en waarschijnlijk ook een geliefde, door het schrijven van gedichten. Ook schreef ze poezië met een christelijke inslag. In 1783 bracht ze haar tweede dichtbundel uit: Heemse, Hof-, Bosch- en Veldzang.

    Wij knielen voor Uw zetel neer

    Haar bekendste gedicht is waarschijnlijk wel 'Wij knielen voor uw zetel neer...', als Lied 231 te vinden in het Liedboek der kerken.

  • Bospaviljoen De Rheezerbelten

    Pannenkoekenrestaurant, Rheezer Bistro, vergaderaccommodaties en hotellerie. Dit punt kan ook start- en eindpunt zijn voor deze wandeling. Er zijn leuke aanvullende activiteiten, zoals de speurtocht naar Knof de Pad. Vraag binnen meer informatie of eet hier een heerlijke pannenkoek, voor je je wandeling vervolgt.

    Website De Rheezerbelten
  • 8

    Gemengd bos, Rheezerbelten

    Van alles wat

    In dit bos vindt u zandverstuivingen en allerlei soorten bomen en planten. De verschillende soorten boomschors zijn hier goed te zien. De grove den kenmerkt zich door de bijzondere structuur van de boomschors, zie foto.

    Licht voor de bosbes

    Omdat de bomen in dit bos niet overal dicht op elkaar staan, valt er ook genoeg licht op de bodem voor planten als de bosbes.

  • 9

    De knoflookpad

    Zeldzame soort

    De knoflookpad (Pelobates fuscus) behoort tot een zeldzame soort die zich thuis voelt in het Vechtdal. Dit komt door de combinatie water/zand, zoals hier in de Rheezerbelten. De pad graaft zich overdag in en komt 's nachts weer te voorschijn. Hij is te onderscheiden door zijn verticale pupillen.

    Paddentrek

    Ook de gewone pad (Bufo bufo) komt hier veel voor. Tijdens de paddentrek in het voorjaar sneuvelen veel padden in het verkeer. Het IVN helpt jaarlijks de padden de weg over. Om het oversteken voor de dieren nog gemakkelijker te maken, zijn er in de Rheezerweg paddentunnels aangebracht.

  • 10

    Vlechtingen aan boerenschuren

    Vlechtingen in Rheeze

    In het dorpje Rheeze zie je nog veel oude boerenschuren van zwartgemaakt hout met delen vlechtwerk van riet. Veel van deze schuren zijn rijksmonument, juist vanwege deze bijzondere wanden.

  • 11

    De Hui

    Vechtanjer

    De Hui is een droog stroomdalgrasland. In dit gebied groeien onder andere de Vechtanjer, wilde tijm en geel walstro.

    Bloemenpad...

    Langs het pad dat u verder volgt, bloeien in het voorjaar de vlier, de meidoorn en het fluitenkruid in allerlei schakeringen wit.

  • 12

    Rivierarm en De Rheezermaten

    Een meanderende rivier

    De Vecht was ooit een sterk meanderende rivier. In 1908 werd de rivier gekanaliseerd. Veel rivierbochten werden afgesneden. Inmiddels heeft de Vecht op veel plekken haar oorspronkelijke vorm terug. In deze armen stroomt het water niet of nauwelijks, wat bijzondere natuurwaarden opgelevert.

    Natuur

    Veel vogelsoorten broeden hier, zowel in de bomen als langs de waterkant. In het voorjaar zijn hier dan ook veel verschillende vogelgeluiden te horen. Ook allerlei insecten, amfibieën en zoogdieren vinden voedsel langs de Vecht en plekken om te schuilen. Neem even rustig de tijd en geniet.

    Rheezermaten

    Rechts ziet u de oude Rheezermaten, een gebied dat deels bestaat uit trilveen met een rijke flora. Het trilveen is ontstaan op een van de oude Vechtmeanders. Het veen drijft op het water. De naastliggende nieuwe Rheezermaten biedt broedgelegenheid voor weidevogels.

    Transport

    De Vecht werd in zijn oorspronkelijke vorm veel gebruikt voor transport. Daarbij werden ondiepe zeilschepen ingezet, de zogenaamde 'zompen'. Sinds kort varen er weer enkele zompen op de Vecht: replica's van de oorspronkelijke scheepjes.

    Bentheimer zandsteen

    Met deze zompen werd Bentheimer zandsteen uit Duitsland naar het westen vervoerd. Daar werd het o.a. gebruikt voor het Paleis op de Dam. Het schip de Batavia zonk met de stadspoort voor stad Batavia aan boord. Die stenen kwamen hier dus ooit langs!

  • 13

    Groentetuinen

    Eten uit eigen tuin

    De volkstuinen langs de wijk De Norden, bestaan al langer. Er zijn altijd bewoners in deze wijk geweest, die het de moeite waard vinden hun eigen groente te verbouwen. Tegenwoordig is dit weer helemaal een trend. Hier is dat nooit weggeweest.

    Duurzaam voedsel

    Eten uit de eigen groentetuin kan heel duurzaam zijn. Er komt immers weinig transport bij kijken. Verse groente en fruit is ook nog eens heel smakelijk en gezond. Wel is het belangrijk bestrijdingsmiddelen te laten staan.

  • Sla rechtsaf

    Sla rechtsaf en ga de tunnel door. Daarna steekt u via de brug weer de Vecht over, terug naar natuuractiviteitencentrum De Koppel.

  • 14

    De Koppeltuinen

    Tuinen en natuur verweven

    Het terrein naast natuuractiviteitencentrum De Koppel is in 2014 ontwikkeld als onderdeel van het Vechtpark. Op dit terrein vindt u (in oprichting of al gerealiseerd) heemtuinen, groente- en kruidentuinen en struingebied. Langs de beekloop is een grote diversiteit aan plant- en diersoorten.

    Waterdiertjes

    De blokken in het water zijn een ideale plek voor kinderen om waterdiertjes te vangen, te bestuderen en weer veilig terug te zetten. Netten en zoekkaarten zijn binnen verkrijgbaar. In de vuurschaal kan een vuur worden gestookt met materiaal dat in De Koppel wordt aangeboden.

    IJsvogel (Alcedo Atthis)

    Een van de eerste dieren die zich hier thuis voelde was het ijsvogeltje. De blokken in de beekloop bieden deze visvanger een handige uitkijkpost. Aangezien de Koppeltuinen begrensd worden door de Vecht en de Raderwijkerbeek, is het niet vreemd dat dit staalblauwe vogeltje hier te vinden is.

    Voldoende voedsel

    Er is voldoende voedsel voorhanden. Vrieskou is de grootste vijand van de ijsvogel, ook al doet zijn naam anders vermoeden. Aangezien de stuw in de Vecht veel stroming veroorzaakt, blijft hier altijd een plek open water waardoor vis en andere kleine waterdiertjes in de winter bereikbaar blijven.

    Serre

    In 2014 kreeg natuuractiviteitencentrum De Koppel een serre. Vanuit de serre, of bij mooi weer vanaf het terras, heeft u prachtig uitzicht op de Koppeltuinen, de Vecht, het sluiskanaal en de skyline van Hardenberg. Wilt u meer weten over de natuur langs de Vecht, bekijk dan binnen de expositie.

Colofon: Miriam Gerrits, natuuractiviteitencentrum De Koppel, Hardenberg
Deel deze pagina