Punthorst: Zwarte Dennen

Vechtdal / Reestdal

Wandelen
9 km

Boswachterij Staphorst, een eldorado voor de vossen, reeën, dassen en (roof)vogels. Met een beetje geluk kun je ze spotten in de bossen, rond de ven(en) en op de heide. Geniet van deze prachtige cultuurhistorische route. Met mooi weer is het heerlijk toeven bij de recreatieplas Zwarte Dennen.

Toegankelijkheid

Goed begaanbare bos-/heidepaadjes, soms heuvelig. Je volgt bijna volledig het wandelnetwerk Reestdal. (zie instructies voor afwijkingen.)

Startpunt

Startpunt: parkeerplaats Staatsbosbeheer, Dagrecreatieterrein De Zwarte Dennen aan de Vijverweg, 7715 PA Punthorst. Minihoreca: zomers mogelijk bij de Kiosk aan de recreatieplas. Volg hiervoor vanaf de parkeerplaats de oranje lijn rond de waterplas (circa 1km). Tip voor de kids (info staat in twee POI's). Bij kiosk start het zwarte mezenpad (4km). Bij Y60 info over 't Zonnehorstpad (2 km). Hiervoor toer je per auto (3.5 km) naar de Evenboersweg 28 in Punthorst.

Highlights op deze route:

  • Zwarte Dennen & recreatieplas

    Start 8km bij wandelknooppunt Y62. Looprichting: volg de omhooglopende POI-nummering en de markering (pijl: verschillende kleuren. Vanaf Y62 rood). Starten en/of nagenieten op een bankje of bij de kiosk? Wandel vanaf de parkeerplaats naar het water en maak een rondje om de recreatieplas.

  • 1

    Kiosk & Zwarte Mezenpad

    Kiosk Zwarte Dennen

    In en rond de recreatieplas kun je heerlijk spelen en spartelen. Niet alleen op de zandstrandjes, maar ook op de kinderspeelplaats kunnen kids zich ook buiten het water vermaken. En er is een ligweide. Bij de kiosk kun je in de zomermaanden een hapje en drankje kopen. Er zijn ook toiletten.

    Over de Zwarte Mezenroute

    Verlaat bij de Kiosk het verharde pad en loop richting de parkeerplaats (zie aanwijzer) tot aan de bosrand. Daar start de 4km gemarkeerde Zwarte Mezenroute van de Natuurbeschermingsvereniging IJhorst / Staphorst. Hun contactadres

    KroKo MultiPunt in IJhorst

    Bewegwijzering 4km via deze paaltjes.

    Wat leuk dat ik je zie

    Ik ben Kees, de Zwarte Mees, en woon op het mooiste plekje van de wereld. Waar? Ontdek het samen in deze leuke uitdaging voor jong en oud. Het leuke opdrachtboekje (foto) is te verkrijgen bij de Tourist Info Punten in IJhorst (KroKo MultiPunt) en de Wijk (onder de molenwieken).

    Lees meer
  • 2

    Recreatieplas & dierenleven

    Recreatieplassen: Toen & Nu

    Een mediabericht in het jaar 1993 veroorzaakte grote ophef, omdat het voortbestaan van het recreatieterrein De Zwarte Dennen in de boswachterij Staphorst ter discussie stond. Staatsbosbeheer vindt de massale toestroom niet langer gewenst en overweegt om het terrein te sluiten ?

    Het sluiten in verband met de hinder voor plant en dier, maar gelukkig werd het anders. Tegenwoordig kan men rondom de huidige recreatieplas met plezier vertoeven. (Foto's museum Palthehof 'Oude Vijver' 1975. 'Schaatsende meisjes in Staphorsterkleding' 1965)

    Unieke flora en fauna

    Hier leeft de knoflookpad, een landelijk bedreigde amfibieënsoort. Deze overwinterd op het land, diep ingegraven in het zand. In het voorjaar zet deze pad in het water van de vijver eitjes af en groeien larven er op. Er komt hier namelijk grondwater omhoog.

    Dit grondwater is wat minder zuur (bevat meer nutriënten) dan regenwater. Hierdoor kunnen bijzondere plantensoorten groeien (mits de huidige zwemvijver niet schoongemaakt zou worden). Als men niets zou doen krijgt het dezelfde spannende natuurwaarden als de oude vijver.

    De huidige recreatieplas Zwarte Dennen moet regelmatig geschoond worden omdat er in het water dichte vegetaties met vederkruiden e.d. groeien. Best gevaarlijk voor de zwemmers omdat ze erin verstrikt kunnen raken.

  • Wandelkeuzepunt Y62

  • 3

    Geschiedenis gebied Punthorst

    Geschiedenis gebied Punthorst

    Schoutambt Hasselt: "Het was hard werken voor de te werk gestelde arbeiders uit de werkkampen op de woeste gronden in Punthorst. Een paar eeuwen later, zien we wat het geworden is: De toen aangelegde waterwegen (hier niet te zien) zijn te herleiden aan het onderstaande 'oude' verhaal".

    De archieffoto's (1929) van het kanaal 'de Dedemsvaart' zijn afkomstig van de beeldbanken museum Palthehof (Den Hulst) en de historische vereniging Avereest. (Brug 6 en het turfschip.) De foto's (2012) van de 'oude Beentjesgraven met stuwtje' zijn van De Zonnehorst.

    Citaat uit: 'Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant, "dinsdag den 23 maart 1855': De Beentjesgraven maakte vroeger een gedeelte uit van het kwartier Sallandt en het Hoog Schoutambt Hasselt. Zij diende tot waterlozing van de uitgebreide woeste gronden ten noorden van de zoogenaamde Haar.

    Het was een hooge rug, welke dwars de velden doorsnijdt van de Zestien Hoeven, waaruit weleer het Kerspel Yhorst bestond. Maar door de onvermoeiden ijver van den genialen Willem Jan van Dedem, kwam 'de Dedemsvaart' te voorschijn. Dan moest 'en wal en gracht én de eigenlijke Beentjesgraven weg".

    Kanaal 'de Dedemsvaart'

    "Daarom luidt ook artikel 1 van het Besluit van Zijne Majesteit Lodewijk Napoleon, Koning van Holland, van de 12 van Zomermaand 1809, No 5, waarbij concessie tot het graven van de vaart verleend wordt als volgt: "Vermits tot het graven van de bovengenoemde vaart zal worden gebruik gemaakt van...

    de waterleiding of graft, genaamd de Beentjesgraven, en dezelve tot een stilstaand kanaal zal worden ingericht, zoodat al het afkomend water ter zijde zal moeten worden afgeleid, zullen er aan de duikers, welke onder den bodem der vaart gelegd moeten worden, de vereischte capaciteit worden gegeven".

    Huidige waterbergingsplannen

    Waterberging De Zonnehorst

    Vanaf het biologisch-dynamisch bedrijf De Zonnehorst kom je, via het regionale wandelnetwerk. ook langs de oude 'Beentjesgraven' het stuwtje en de waterberging. Tijdens de openingstijden van de streekwinkel kun je ook een 1.5 km rondwandeling (mei t/m oktober) maken over hun (bloemrijke) akkers.

    De Zonnehorst

    Over het wandelnetwerk

    Tip: het is ook mogelijk om vanaf het natuurkampeerterrein van De Zonnehorst een LAW uit te stippelen via het regionale wandelnetwerk door o.a. regio Dalfsen en/of Staphorst. Volg hiervoor de markering (pijl: verschillende kleuren).

    Hoe werkt het wandelnetwerk?
  • Wandelkeuzepunt Y65

  • Wandelkeuzepunt Y66

  • 4

    Kampweg: Joodse werkkampen

    Kampweg: Joodse werkkampen

    Turend door het bos, zie je links groenlanden. Toen waren het de woeste gronden die begin 20ste eeuw werden bewerkt door noeste arbeiders (pioniers) die ter werk werden gesteld. Het beeld, zoals op de foto, was niet alleen beeldend in deze omgeving maar ook in andere veengebieden in Nederland.

    Kamp 'Het Wijde Gat'

    Het Wijde Gat lag aan de Mr. J.B. Kanlaan, net voorbij de scherpe bocht richting Punthorst, zo'n 50-80 meter van de weg af, in het nog jonge Staatsbos. Dit werkvoorzieningskamp had een capaciteit van 96 bedden. De mannen uit dit kamp werden vooral ingezet bij de ontginning van het heidegebied.

    Gemeente Staphorst had drie werkkampen. Naast ruilverkaveling en ontginning, werkten de arbeiders in de landbouw. De Nederlandse Heidemaatschappij had grote stukken land in beheer waarop bijvoorbeeld aardappelen werden verbouwd. Kamp 'Het Wijde Gat' werd genoemd naar de vlakbij gelegen waterplas.

    Lees meer
  • 5

    Dierenparadijs boswachterij

    Dierenparadijs boswachterij

    Zo omschrijft Staatsbosbeheer 'Boswachterij Staphorst het'; "Roofvogels tussen de toppen van de bomen door zien scheren? Sporen van de das ontdekken? Oog in oog met een ree komen te staan? In boswachterij Staphorst, voorheen Staatsbos, is het allemaal mogelijk. Dit bos heeft meer dan bomen alleen.

    Lees meer

    Vennen herinneren aan de tijd dat hier turf werd gewonnen, de paarse heidepracht kun je nog steeds bewonderen. Logisch dat verschillende diersoorten hier goed floreren". (Foto grote bonte specht: hetreestdal.nl)

    Geluid grote bonte specht
  • Wandelkeuzepunt Y52

  • 6

    Heide, twee eeuwen geleden

    Heidevelden: toen & nu

    Toen: begrazing door de vele schapen en koeien, hooi en plaggen te winnen en niet te bemesten, werd de grond steeds voedselarmer. Struikhei was een van de weinige planten die hier het beste kon groeien. Tegenwoordig heeft boswachterij Staphorst nog ongeveer 70 hectare droge en natte heide.

    Lees meer over de heide

    Om de heide in stand te houden wordt er af en toe een stuk afgeplagd en worden jonge boompjes en struiken verwijderd door o.a. vrijwilligers van natuurvereniging IJhorst-Staphorst. De vrijwilligers (verschillende werkgroepen) zetten zich in tot verbetering van de natuur. (Foto: hetreestdal.nl)

    Lees meer

    Op het natuurgebied De Witte Bergen, bij IJhorst, werden vroeger koeien ingezet om de uitgestrekte heidevelden te begrazen. (Archieffoto boven, onder.)

  • Wandelkeuzepunt Y51

  • 7

    De boswachter vertelt

    De boswachter vertelt

    Heide maaien is een van de beheermaatregelen om te zorgen dat heide zich kan verjongen. Onlangs is dit uitgevoerd op een heideveld in de boswachterij Staphorst. Hier is kleinschalig en selectief gemaaid. De heideplanten kunnen zo weer uitlopen.

    Zo krijg je in zijn geheel een veel gevarieerdere heide waarin juist de aan heide gebonden planten en diersoorten kunnen blijven voortbestaan. Om het kenmerkende open karakter van heide te behouden en dat heide geen bos wordt, is het plaatselijk ook nodig om jonge boompjes te verwijderen.

    Lees meer
  • Wandelkeuzepunt Y50

  • Wandelkeuzepunt Y36

  • 8

    De Vledders & Leijer Hooiland

    De Vledders: het dierenleven

    Wanneer je het brede zandpad af loopt richting IJhorst, krijg je zicht op het nieuwe natuurgebied De Leijer hooilanden en De Vledders. Maar welke dieren spot je nu nog in dit gebied. Martijn B. vertelt: "hier zaten vroeger nog patrijzen maar deze zijn inmiddels uitgestorven.

    Geelgorzen zitten hier nog wel vrij veel. Van eind maart tot en met augustus kan je de karakteristieke zang horen van deze soort. ‘siesiesie tuuuh'. " (Foto geelgors: bunskoek-natuurlijk.nl). Klik op de link, beluister het gezang.

    Zang van de geelgors

    Gebiedsontwikkeling Vledders

    Landschap Overijssel: "Wist je dat tussen Staphorst en IJhorst een prachtig natuurgebied met een rijke historie ligt, maar waar door de jaren heen vele natuurwaarden zijn verdwenen? Maar nu hebben we een prachtige kans om de natuur uit oude tijden terug te brengen.

    Ontwikkeling Leijerhooilanden

    Als we de grondwaterstand in het gebied omhoog brengen, kunnen niet alleen planten, maar ook dieren als de watersnip, otter en de zeldzame kraanvogel terugkeren! We kunnen de grondwaterstand echter alleen laten stijgen als we het gehele natuurgebied in bezit hebben".

    Lees meer
  • Wandelkeuzepunt Y35

  • Wandelkeuzepunt Y56

  • 9

    De Vier Bergen, uniek gebied

    De Vier Bergen, uniek gebied

    Wat maakt 'De Vier Bergen' zo uniek? Martijn vertelt: "De struikheide, dopheide en pijpenstrootje (de grassoort) en een mooi stuk heide met enkele vennen. Hier komen soorten voor als adder, levendbarende hagedis, nachtzwaluw, poelkikker, heideblauwtje, bruine vuurvlinder en diverse soorten libellen.

    Met een beetje geluk kun je in het natuurgebied 'De Vier Bergen' ook de noordse witsnuitlibel, noordse glazenmaker en koraaljuffer spotten."

    Lees meer

    Nog meer diersoorten?

    Jazeker, structuurrijke heide biedt micromilieus: Dat zijn zeer kleine gebiedjes waarbij alle omstandigheden gunstig zijn voor een soort; denk aan plekken om bijvoorbeeld te schuilen en te zonnen. Dat is van belang voor koudbloedige dieren zoals de adder en de levendbarende hagedis.

    Maar ook mestkevers, zandbijen, sprinkhanen en vlinders profiteren daarvan. Specifieke vogelsoorten van de heide zijn de boompieper, boomleeuwerik, roodborsttapuit en de zeldzame nachtzwaluw die daar broedgelegenheid, voedsel en rust vinden. ’s Winters is de kans om daar een klapekster te spotten.

    Kennis over vogels
  • Wandelkeuzepunt Y57

  • Wandelkeuzepunt Y68

  • 10

    Natuurbeheer: 1935 tot heden

    Natuurbeheer: 1935 tot heden

    Net zoals bij de aanleg is ook nu nog het water in de oude vijver een menging van regen en grondwater. Daarom is het ook ze helder en niet zuur. Maar het uiteindelijke doel van de bosaanleg was houtproductie (zwarte dennen).

    Nu, een gevarieerd bos

    Naast fijnsparren, japanse lariksen, douglassparren, Corsicaanse- en Oostenrijkse dennen, ook eiken beuken en berken. Een klein gebiedsdeel bestaat uit heide en vennen en meertjes die zijn ontstaan door vervening. Na de laatste houtoogst werd door herplant van meer loofbomen het bos gevarieerder.

    Lees meer

    Mysterie genezende den

    Eind 1995 ontdekte een paragnost tijdens een wandeling in de Zwarte Dennen een boom die een sterke aantrekkingskracht had. De den intrigeerde hem. Hij ging terug en merkte dat deze boom een warmte en energie gaf, die helend is voor mensen. Benieuwd naar het hele verhaal, klik op de link.

    Mysteries van het Reestdal
  • Wandelpad langs oude vijver

    Wandel naar links richting de oude vijver. (Markering wandelnetwerk (foto) gaat rechtsaf.) Loop het heuvelige, smalle pad uit tot op de T-splitsing. Naar rechts vervolg je weer het wandelnetwerk (gele pijl) richting Y67 tot na Y60. Het eindpunt.

  • 11

    Dierenleven in het Staatsbos

    Grootste roofdier, de das

    Niet voor niets staat de dassenpoot in het logo van Landschap Overijssel en heeft de stichting geïnvesteerd in een prachtige dassenexpositie in De Wheem te Oud Avereest. De das is ook een indicator voor een bepaald leefgebied. de das is ook het grootste (land) roofdier. (Foto: Landschap Overijssel.)

    Dassen kijken bij 't landschap

    Welke dieren spot je nog meer?

    De das komt in de hele boswachterij voor (meer dan 10 burchten inmiddels), je kan dus sporen (graafsporen, mestputjes etc.) vinden. Overdag laten ze zich niet zien. Misschien spot je o.a. veel bonte vliegenvangers (door 't grote aanbod aan nestkasten) en wespendief.

    Oude (speel) vijver

    Op de heide rondom de vijver komen adders voor. De oude vijver is vooral een paradijs voor bijzondere libellen (waaronder vuurlibel, plasrombout en planten (o.a. oeverkruid, stijve moerasweegbree, maar ook teer vederkruid en dwergvlas). Foto 2012.

    Het gebied is zeer kwetsbaar voor betreding, daarom niet toegankelijk. De plas is wel mooi te overzien vanaf het brede zandpad over het grote heideveld. (Foto oude vijver: mei 2013. Foto adder en plasrombout; M. Bunskoek.)

    Bunskoek-Natuurlijk.nl
  • Wandelkeuzepunt Y67

  • 12

    Staatsbos & woeste gronden

    Veenontginning woeste gronden

    De kaart stamt uit 1923. Bron: grote historische atlas Overijssel. Onderste foto: aanleg staatsbos nabij de huidige parkeerplaats aan Vijverweg. Bron: Beeldbank museum Palthehof. Klik op de link om het verloop aan landkaarten Nederland vanaf 1815 te bekijken.

    'Topotijdreis.nl' - 200 jaar

    Aanleg boswachterij Staphorst

    De Staatsbossen zijn tussen 1930 en 1940 aangelegd op arme gronden door werklozen uit het westen van Nederland. Ze werden verplicht daar te werken in het kader van werkverschaffing vanwege de crisistijd die toen voor grote werkloosheid zorgde. Uiteindelijk doel van de bosaanleg was houtproductie.

  • 13

    Zonnehorstpad

    Rijrichting per auto (3,5 km)

    Om bij het Zonnehorstpad te komen volg je over de Vijverweg de oranje lijn. Rij zo naar 'De Zonnehorst', Evenboersweg 28 in Punthorst. Let op: De beschrijving van het educatieve Zonnehorstpad (2 Km) kun je ophalen tijdens de openingstijden van de boerderijwinkel. Veel plezier.

    Openingstijden De Zonnehorst

    Het Zonnehorstpad (2 km)

    Tip: de educatieve gezinswandeling over het Biodynamische tuinderij 'De Zonnehorst' kan je het beste beleven in de maanden mei tot november. Dan een veelzijdigheid aan groei en bloei op de akkers, aan het walnotenpad, rond de paddenpoelen en sloten. Maar wat ontdek jij nog meer op de akkers?

  • Wandelkeuzepunt Y60

  • Punthorst: Zwarte Dennen

  • 14

    De Zonnehorst in Punthorst

    Over de Zonnehorst

    In 1980 is het biologisch-dynamische tuinderij 'de Zonnehorst' gestart vanuit een visie dat wij als mensen verantwoordelijk zijn voor de aarde, met een rijke biodiversiteit als basis (zowel boven als onder de grond). Hun slogan - geZONde bodem en voeding, met liefde gedeeld.

    Op de tuinderij zijn hagen, poelen, overhoekjes, (hakhout) bosjes, een voedselbos, kruidenrijke graslanden en akkerranden aangelegd / ontwikkeld die gezorgd hebben voor hoge natuurwaarden. Daarnaast beheert 'de Zonnehorst' de naast het bedrijf gelegen 4 ha grote waterberging.

    In het kader van de Kaderrichtlijn Water is in 2013 kanaal de Beentjesgraven, die langs het bedrijf loopt, natuurlijker ingericht. Onderdeel hiervan was de aanleg van een 4 ha grote waterberging. Op eigen initiatief heeft De Zonnehorst het onderhoud in beheer.

    Waterberging 2021

    Natuurnieuws bij de Zonnehorst

    Niet alleen het voedselbos ondergaat een mooie ontwikkeling aan diversiteit, maar ook de natuur op de grote tuinderij. Terugkerende heide, zonnedauw, diverse andere bijzondere planten en vogels die op de rode lijst hebben zich er inmiddels gevestigd. Ook de otter heeft zich al laten zien.

    Waarnemingen 'de Zonnehorst'

    Boerderijwinkel

    De boerderijwinkel bied een ruime variatie aan biologisch producten: groenten, fruit en droogwaren, zuivel, broodbeleg en een klein aanbod aan vlees. Klik op de link

    Openingstijden winkel

    Zonnehorstpad (2 km)

    Het eerste Zonnehorstpad van 1.5 km in 2012 heeft in 2021 een ander verloop gekregen door de aanleg van de 4 ha grote waterberging met stuw en langs de nieuwe akkers van 'de Zonnehorst'. Tijdens de openingstijden van de boerderijwinkel kun je binnen de routebeschrijving van 2 km ophalen.

    Natuurcamping en pipowagen

    In de zomermaanden zijn er een aantal kampeerplaatsen beschikbaar achter op het land voor de wat avontuurlijke en rust zoekende kampeerder. De slaapwagen (2 personen), in de nabijheid van de sanitaire ruimte in de kapschuur, staat vermeld bij natuurhuisje.nl.

    Lees meer
Colofon: Groep Reestdal i.s.m. museum Palthehof, De Zonnehorst, Bunskoek-natuurlijk.nl en hetreestdal.nl (archieffoto's).
Deel deze pagina

Steun Landschap Overijssel

Overijssel is een schitterende en afwisselende provincie. Van de natuur kun je altijd genieten. Zelfs als je in de stad woont is natuur dichtbij. Dat is niet vanzelfsprekend, daar werken duizenden mensen hard aan, vaak met onze hulp. Samen maken we Overijssel mooier. Help je ons mee?