Fliegerhorst fiets tegen klok

Zuid Twente

Fietsen
24 km

Vliegveld Twenthe, jarenlang verstopt achter grote hekken. Tijdens deze fietstocht ontdek en beleef je de geschiedenis van dit gebied! Verhalen, uitkijkpunten, kunstwerken en prachtige, nieuwe natuur.

Toegankelijkheid

De fietsroute gaat grotendeels over verharde wegen, op Hof Espelo voert de route over halfverharde paden.

Startpunt

Startpunt: Vliegbasis Twente, Vliegveldweg 345, 7524 PT Enschede Neem op de A1 afslag 33 (Oldenzaal-Zuid) en volg borden 'Vliegveld Twente'. Ruime parkeergelegenheid op het terrein van het vliegveld.

Highlights op deze route:

  • Start fietsroute Fliegerhorst

    Fiets 2,5 km in noordelijke richting over de Vliegbasis, in het verlengde van de Vliegveldweg, deze weg gaat over in de Grefteberghoekweg / Noordergrensweg. U volgt deze weg tot u linksaf de Ledeboerweg in kunt.

  • 1

    Vleermuizen

    Elf soorten!

    Op de Lonnekerberg vinden maar liefst 11 soorten vleermuizen, waaronder drie zeer zeldzame, een thuis. Daarmee is de Lonnekerberg uniek in Nederland. De vale vleermuis, de brandts vleermuis en de bechsteinsvleermuis zijn de heel bijzondere soorten.

    3000 muggen

    Tegen de schemering verlaten de vleermuizen hun schuilplaats en gaan ze foerageren. Sommige soorten vleermuizen eten maar liefst 3000 muggen per nacht.

  • 2

    Schietbaan

    Schietbaan

    Op de oude schietbanen werden handvuurwapens en boordwapens in vliegtuigen getest. Aan het begin van de boordschietbaan stelde men vooral Messerschmitts op. Verderop stond een bunker gebruikt als kogelvanger.

    Herinneringspad

    Langs de boordschietbaan is een herinneringspad aangelegd met persoonlijke verhalen uit de oorlogstijd in het Fliegerhorstgebied. Verhalen over de verdreven boeren, de bezetting, gevechtshandelingen, de bevrijding en meer.

    Kunstwerk

    De boordschietbaan is inmiddels gerestaureerd. Kunstenaar Paul de Kort transformeerde de oude kogelvanger i.s.m. landschapsarchitect Marcel Eekhout tot een kunstwerk.

  • 3

    Doppler

    Straalmotoren

    In deze ontmantelde hangar werden motoren van straaljagers getest. Dit kunstwerk gaat over ‘geluid’, ‘horen’ en ‘stilte’. Het metalen frame vormt de basis voor allerlei geluidsbelevingen.

    Basillica

    In de grote hal (Basilica) hoor je op sommige plekken een overvliegend vliegtuig, terwijl op andere plekken vogels zingen. Tussen de lamellen van de geluiddempers hoor je een licht geroezemoes.

    Verhalen

    Het zijn de verborgen, soms pijnlijke verhalen van dit landschap. In de ‘staart’ van het gebouw heerst een ‘oorverdovende’ stilte, maar af en toe hoor je hier de veldleeuwerik. Een kunstwerk van Paul de Kort in samenwerking met landschapsarchitect Marcel Eekhout.

  • 4

    Spottershill

    Spottershill

    Tegen een voormalige shelter is met grond uit de omgeving een grote heuvel gemaakt. Vanaf het dak van de shelter ontvouwt zich de weidsheid van het gebied in volle omvang. Een ideaal punt om de natuur te bekijken. Vanaf de spottershill is ook zicht op de start- en landingsbaan van Technology Base.

    Insectenhotel

    Onderaan bij het hek is een groot insectenhotel aangelegd. Met name solitaire bijen profiteren van de vele holletjes in het insectenhotel. Alle bijensoorten zijn van levensbelang voor de bestuiving van onze gewassen.

  • 5

    Parallax

    Parallax

    Twee voormalige opslagtanks voor brandstof (Air Fuel Station Zuid) zijn opengesneden, deels ontmanteld en helemaal schoongemaakt. Geheimzinnige tunnels gaven toegang tot de verborgen tanks.

    Lenzen

    Nu worden de tunnels afgesloten door een deur, maar speciale lenzen in de deur geven een bijzondere kijk op het interieur van de tunnels.

    Uitkijkpunt

    De twee uitkijkpunten bovenop de tanks geven uitzicht over het open veld waar reeën en vogels te zien zijn. De parallax is een ontwerp van kunstenaar Paul de Kort i.s.m. landschapsarchitect Marcel Eekhout. Hoe mooi is het om hier te zitten en te genieten van een mooie 'zomernacht'?

  • 6

    Loaksteen bij kerkpad

    Steen bij kerkpad

    Deze zwerfkei ligt op de grens van de marken Deurningen (28) en Lonneker (32). De nu aanwezige steen is een replica, geplaatst op 22 oktober 2015. De steen is geschonken door de gemeente Enschede en lag vroeger in het Wooldrikspark.

    Grens

    Een loaksteen is een grenssteen. Loak is dus Twents voor grens(scheiding). Bekender is de markesteen, die de grens weergaf tussen verschillende 'markes'. Een marke is een middeleeuws collectief van boeren die gezamenlijk het beheer en gebruik van hun gemeenschappelijke gronden bestuurden.

  • 7

    Bergwönnersteen

    Bergwönnersteen

    Deze driemarkensteen Lonneker-Deurningen-Berghuizen is genoemd naar boerderij de Bergwönner. Dat betekent zoiets als 'bewoner van de berg' en verwijst naar de Lonnekerberg. De boerderij is nog altijd te vinden aan de Bergweg.

    Jufferbeek

    De Bergwönnersteen ligt aan de Jufferbeek, die ontspringt in het Haagse Bos en kabbelt dan door het bosgebied van de Lonnekerberg. Langs de oevers zijn zeldzame planten en vlindersoorten te vinden. De naam verwijst naar 'juffers' of witte wiefkes waarvan gezegd werd dat ze de Lonnekerberg bewoonden.

    Ecologische verbinding

    De Jufferbeek is aangewezen als kern van een ecologische verbindingszone en als 'waterparel'. Dat wil zeggen dat er gestreefd wordt naar een natuurlijke beekloop, zonder stuwen en vastgelegde oevers. Er zijn wel bufferstroken waarbinnen de beek vrij mag meanderen.

  • Volg de Ledeboerweg

    Volg de Ledeboerweg

  • 8

    Oude loop Jufferbeek

    Bosbeekjuffer

    In het kader van de herinrichting Enschede Noord heeft de Jufferbeek de oude loop teruggekregen. Het 'bermpje' (een bijzondere vissoort) en de bosbeekjuffer profiteren hier nu al van.

  • Ga rechtdoor de Ledeboerweg

    Ga rechtdoor en volg de Ledeboerweg

  • 9

    Pannekoekenplas

    IJsvogel

    IJsvogels zijn blij met deze pannekoekenplas en ook met onze relatief 'warme' winters. De ijsvogel leeft van vis en als het water 's winters niet dicht vriest, heeft hij het hele jaar door voldoende te eten.

  • 10

    't Holthuis

    't Holthuis

    Een fraaie afwisseling van cultuurgronden en eikenbossen kenmerken dit landgoed. Vanaf de Lonnekerberg stroomt via een zeer smalle ecologische verbinding de natuurlijke Jufferbeek over het landgoed. Deze meanderende waterloop kent hoge waterstanden.

    Betere leefomgeving

    Landschap Overijssel werkt samen met de Universiteit van Wageningen aan een betere leefomgeving voor o.a. waterdieren in dit gebied. En met succes: inmiddels is het organisch materiaal in de Jufferbeek flink verhoogd.

  • Op de y-splitising rechter weg

    Neem de rechtse afslag op de Y-splitsing en volg de Oude Postweg nog 1,6 km tot u linksaf kunt slaan de Sniedersveldweg op

  • 11

    Splitterbox/rolbanen Holthuis

    Splitterbox

    Buiten het vliegveld bevonden zich hier in een u-vormige aarden wal scherfvrije opstelplaatsen voor Duitse vliegtuigen in de Tweede Wereldoorlog. Deze zogenaamde splitterboxen lagen op buiten bom- en scherfafstand van het vliegveld en werden bedekt met een camouflagenet.

    Rolbanen

    Om de vliegtuigen naar de hangar te verplaatsen en in de Tweede Wereldoorlog naar de splitterboxen, werden rolbanen aangelegd. Ook solddaten verplaatsten zich met hun materiaal via deze rolbanen. Je kunt ze nog altijd herkennen.

  • 12

    Hesbeek

    Hesbeek

    In 2008 heeft waterschap Regge en Dinkel de Hesbeek voor waterberging ingericht. Bij extreem nat weer wordt het water opgevangen en vertraagd afgevoerd. Hierdoor neem de kans op wateroverlast in Hengelo sterk af.

    Meanders

    De beek is over een lengte van 700 meter slingerend ('meanderend') aangelegd en de oevers zijn natuurvriendelijk ingericht. Door de bodem te verschralen is er een andere vegetatie met soorten als dotterbloem en kattenstaart ontstaan. Dit gebied is in beheer bij Landschap Overijssel.

  • 13

    Piermansteen

    Piermansteen

    Driemarkensteen Hasselo-Lonneker-Groot Driene. De grensbepalingen van Weerselo en Lonneker spreken van "een groote keisteen in het veld, ten noorden het zoogenaamde Schaddenhuis".

    De steen was in 1982 teruggevonden door de Loakstenencommissie(SHSEL), maar later weer verdwenen, en weer teruggevonden. De steen wordt beschreven als liggend op erve Pierman, vandaar de naam.

    In 1984 was de steen opnieuw verdwenen. De nu aanwezige steen is dus een replica en bovendien iets verplaatst: het echte punt ligt zo'n 30 meter verder het land in.

  • 14

    Lonnekermeer (in de verte)

    Mysterieus

    Het Lonnekermeer is een mysterieus gebied met twee grote waterpartijen in het bos. In de zomer gonst het er van de insecten. Het kleine meer is ondiep en vult zich voortdurend met schoon water dat vanuit de grond omhoog borrelt.

    Topnatuur

    In het meer groeit en bloeit het moerashertshooi en hier leeft ook de zeldzame Gevlekte witsnuitlibel. Regelmatig vliegt hier ook de visarend boven een van de 2 meren. Het Lonnekermeer is aangewezen als Natura2000-gebied, Europese topnatuur!

    Spoor

    Het Lonnekermeer maakt deel uit van een keten van landgoederen die door de Twentse industriëlen begin van de 20ste eeuw zijn aangelegd, tijdens de ontginning van de 'woeste gronden'. In die tijd zijn twee waterplassen gegraven. Het zand werd gebruikt voor de aangrenzende spoorlijn naar Duitsland.

  • Eetcafe Heer Bommel

    "Altijd een succes, als je begrijpt wat ik bedoel ..." Door de gezellige huiskamersfeer zult u zich al snel thuis voelen. Openingstijden: woensdag t/m zaterdag van 16:00 u. tot 24.00, zondag van 14:00 u. tot 24.00. Weerseloseweg 370, 7522 PT Enschede T 053 - 4352565

    Eetcafe Heer Bommel
  • Ga hier linksaf Weerseloseweg

    Ga hier linksaf Weerseloseweg op

  • Rechtdoor, voor horeca links

    Sla linksaf richting Restaurant Kleinsman

  • 15

    Lonnekermeer

    Lonnekermeer

    Begin twintigste eeuw werden op dit landgoed twee grote plassen gegraven. Het zand was nodig voor het ophogen van het spoorwegemplacement van Hengelo. In die tijd werden ook de luxe villa, de boswachterswoning en boerderij gebouwd.

    Herstelwerkzaamheden

    De natuur in het Lonnekermeer stond onder druk. Het gebied verdroogde omdat het (kwel)water niet lang genoeg kon worden vastgehouden en te snel werd afgevoerd door de beken, sloten en watergangen. Daarnaast tastten verzuring en bemesting kwetsbare soorten aan waardoor hun overlevingskansen slonken.

    Met de herstelmaatregelen die Landschap Overijssel onlangs heeft uitgevoerd, hebben we de natuur duurzaam kunnen behouden en versterken. Parallel is ook meer economische ontwikkelingsruimte ontstaan.

    Hoge natuurwaarden

    De hoge natuurwaarden van de plassen maken samen met de schraalgraslanden en natte heide in het oostelijke deel dat ook het Lonnekermeer onder de regeling Natura 2000 valt.

    Natura 2000

    De biodiversiteit (soortenrijkdom) in Europa gaat al jaren achteruit. Natura 2000 is een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden. Doelstelling van Natura 2000 is het verlies aan soorten planten & dieren te stoppen en te herstellen. Zo willen we voorkomen dat de natuur steeds eenvormiger wordt

    Moeraswederik

    Op de zonnige oevers van de twee plassen van Landgoed Lonnekermeer komt de moeraswederik voor. De plant wordt zo'n 30 tot 60 centimeter hoog, en is in Overijssel vrij zeldzaam.

  • Linksafs de Vergertweg op

    Sla linksaf de Vergertweg op

  • Rechtsaf de Lonnekerveldweg op

    Sla rechtsaf de Lonnekerveldweg op

  • Steek de Weerseloseweg over

    Steek voorzichtig de Weerseloseweg over en ga linksaf (auto's rijden hier hard)

  • Linksaf langs de Weerseloseweg

    Ga linksaf langs de Weerseloseweg

  • Na 100 m rechtsaf het bos in

    Sla na 100 meter op het fietspad langs de Weerseloseweg rechtsaf het bos in

  • 1e viersprong linksaf villa

    Op de eerste viersprong linksaf richting Villa

  • 16

    Villa

    Amsterdamse school

    De familie Cromhoff heeft dit fraaie landhuis in 1927 laten bouwen naar een ontwerp van architecten Van der Groot en Kruisweg. De villa, een rijksmoument, is gebouwd in de stijl van de Amsterdamse School.

    Bezettingsjaren

    In de bezettingsjaren werd het pand gebruikt als casino. In 1951 werd het landgoed aan de familie Doedes ten Cate verkocht, die het in 1984 - zonder de villa - verkocht aan Landschap Overijssel.

  • 17

    Bezoekerscentrum / koetshuis

    Vierspan

    Op Hof Espelo zijn twee koetshuizen. Eén daarvan is uit 1927 en ligt verderop aan de Weerseloseweg en is gebouwd voor de paarden die de koetsen trokken. De nog aanwezige ringen aan de buitenbuitenmuur, dienden om een vierspan in toom te houden.

    Automobiel

    Het koetshuis waarvoor u nu staat is waarschijnlijk later in de vorige eeuw gebouwd en diende niet als onderdak voor paarden, maar voor een ‘automobiel’ van Cromhoff, de latere eigenaar van Hof Espelo. Dit koetshuis is verbouwd tot bezoekerscentrum.

    Bezoekerscentrum Hof Espelo

    In het bezoekerscentrum worden regelmatig activiteiten voor jong en oud georganiseerd door vrijwilligers.Zo zijn er middagen waarop kinderen nestkastjes kunnen timmeren of het kabouterpad kunnen volgen. Ook is er een Klauterwoud (natuurspeelplaats) en kun je hier je fietsroute ophalen.

  • Op T-splitsing rechtsaf

    Sla rechtsaf op de T-splitsing Door de bomen ziet u bezoekerscentrum Koetshuis Hof Espelo van Landschap Overijssel liggen. Neem vooral een kijkje!

  • 18

    Rolbaan

    Naaldhout

    De door de Duitsers in WOII aangelegde rolbaan, is hier nog enigszins zichtbaar. Voor de aanleg ervan is destijds op deze plek een rij bomen gekapt. Aan de andere kant van het roggeveld is ook te zien waar de baan lag: in de strook met naaldbomen.

  • Bij de boerderij rechts

    Bij de boerderij slaat u rechtsaf

  • Viersprong links Harverrietweg

    Op de viersprong gaat u linksaf de Haverrietweg in

  • 19

    De Wildernis

    De Wildernis

    De Wildernis is een nieuw landgoed met bossen, heidevelden en oude cultuurgronden. Vanaf de Lonnekerberg stromen meerdere beken door het gebied. In het zuidelijke deel van de Wildernis ligt het Sterrebos met een monumentaal lijnenpatroon.

    Hartjesbos

    Het Hartjesbos in het noorden heeft heidevelden en met houtwallen omgeven hooimaten die vroeger met beekwater werden bevloeid. Deze zogeheten 'vloeiweiden' behoren tot de topnatuur van Nederland en vallen onder de regeling Natura 2000.

  • T-splitsing links Witbreuksweg

    Neem op de T-splitsing de Witbreuksweg naar links

  • 20

    Loaksteen Witbreukssteen

    Witbreukssteen 32.36-06

    Deze zwerfkei ligt op de grens van de marken Lonneker (32) en Groot Driene (36). De steen is aan het eind van de tweede wereldoorlog verwijderd voor de aanleg van een rolbaan. De nu aanwezige steen is een replica, geschonken door de gemeente Enschede en geplaatst op 22 oktober 2015.

  • Rechts af Weerseloseweg

    Zodra u de Weerseloseweg weer tegenkomt steekt u deze over en slaat u rechtsaf het fietspad op

  • Linksaf tussen retentievijvers

    Sla linksaf het pad tussen de waterbergingsvijvers in

  • Rechtsaf De Braakweg

    Aan het einde van het pad slaat u rechtsaf de Braakweg op

  • Linksaf zandpad

    Na 150 m slaat u linksaf het pad in

  • Vijfsprong rechtdoor Brandemaa

    Op de vijfsprong gaat u rechtdoor de Brandemaatweg in, waar u na 150 meter linksaf een pad op gaat

  • Na 100 m linksaf zandpad

    Neem het prachtige kronkelende pad naar links

  • Linksaf Overmaatweg

    Sla aan het einde van het pad linksaf de Overmaatweg in

  • Rechtsaf Scheperijweg

    Ga rechtsaf de Scheperijweg in bij het theehuis De Sprakel

  • Theehuis Sprakel in het Bos

    Sfeervol theehuis met terras en zelfgemaakte Apple Pie. Openingstijden: woensdag t/m zondag van 11:00 u. tot 18.00. Overmaatweg 45, 7524 DH Enschede T 053 436 4544

    Sprakel in het Bos
  • Linksaf Hegeboerweg

    Sla linksaf De hegeboerweg in

  • Viersprong rechts Stegenkampwe

    Op de viersprong slaat u rechtsaf de Stegenkampsweg in

  • Einde links Voortsweg

    Aan het einde van de Stegenkampsweg slaat u linksaf de Voortsweg op

  • Linksaf Lonnekeresweg op

    Linksaf Lonnekeresweg op

  • Linksaf Vergertweg op

    Linksaf Vergertweg op

  • Vergertweg blijven volgen

    U kruist de Braakweg. De Vergertweg blijven volgen.

  • Linksaf Vergertsveldweg

    Bij de afslag gaat u linksaf de Vergertsveldweg op

  • Linksaf Vergertweg op

    Ga linksaf de Vergertweg op

  • Rechtsaf de Weerseloseweg op

    Vlak voordat u de Weerseloseweg nadert slaat u rechtsaf de Lonnekerveldweg op

  • Rechtsaf richting Kleinsman

    Sla rechtsaf de Vergertweg in en ga na Restaurant Kleinsman linksaf het betonnen pad op.

  • Restaurant Kleinsman

    Sfeervol genieten in een bosrijke omgeving. Een unieke buitenlocatie, elk seizoen van het jaar. Openingstijden: woensdag t/m zondag van 12:00 u. tot 23.00. Weerseloseweg 356, 7522 PT Enschede T 053 – 433 02 44

    Kleinsman eten en drinken
  • Linksaf betonnen fietspad

    Net voorbij restaurant Kleinsman begint het betonnen karrenspoor / fietspad volg dit pad

  • 21

    Betonschotsen

    Landinsgbaan

    De oude landingsbaan is opengebroken en daar liggen nu betonschotsen. Deze laten het water door van de slenken die hier samenkomen. Aan weerszijden zijn jonge bomen aangeplant en nieuwe kikkerpoelen aangelegd in de vorm van bomkraters.

  • 22

    Eerste luchthaven

    KLM-toren

    Het belevingspad door het natuurgebied gaat langs de oude fundamenten van het hotel, de hangar en de oude KLM-toren van het eerste vliegveld uit 1931. Deze fundamenten zijn zichtbaar gemaakt met opvallende beplanting.

    Beleving

    In 2016 wordt een nieuwe eigentijdse toren gerealiseerd. Die geeft straks uitzicht op het terrein. In de toren zelf lees je straks over de historie van het eerste vliegveld.

  • 23

    Het landschap steunen?

    Landschap Overijssel

    Je bent op deze route (voor een deel) te gast op terrein van Landschap Overijssel. Landschap Overijssel beschermt, beheert en ontwikkelt natuur & landschap met kwaliteit voor mens, plant en dier zodat het er goed leven is. Hier vlakbij is het bezoekerscentrum van Landschap Overijssel.

    Help mee!

    Help mee bij de bescherming en ontwikkeling van het landschap in Overijssel en het onderhoud van wandel- en fietsroutes, zodat je kunt blijven genieten van dit mooie afwisselende Twentse landschap!

    sms & doneer eur 2,50

    Klik op de doneerknop en je steunt het landschap met eur 2,50. Het bedrag wordt eenmalig afgeschreven via je telefoonrekening. Alvast hartelijk dank voor de steun!

  • Einde fietsroute Fliegerhorst

Colofon: Gemaakt door Peter te Wierik i.o.v. Landschap Overijssel.
Deel deze pagina