Gabriel Davina Hof Espelo

Zuid Twente

Wandelen
6 km

Hof Espelo, één van de landgoederen rondom vliegveld Twente, laat zien hoe mooi natuur en cultuurhistorie met elkaar verweven zijn. Heide, akkers, bossen en beken wisselen elkaar af. Ook een villa, koetshuis en twee boerderijen maken deel uit van het landgoed. In 2015 bestond Hof Espelo 800 jaar.

Toegankelijkheid

Grotendeels onverharde paden.

Startpunt

Startpunt: bezoekerscentrum Landschap Overijssel, Weerseloseweg 259 7522 PS in Enschede. Parkeerplaats aanwezig.

Highlights op deze route:

  • Parkeerplaats

    Parkeerplaats

  • 1

    Gabriel Davina

    Hof Espelo 800 jaar

    De geschiedenis van Hof Espelo gaat ver terug in de tijd. Al in 1215 wordt Hof Espelo genoemd in een schrijven van Paus Innocentius III. Dit betekent dat het landgoed in 2015 al minstens 800 jaar oud is. Deze wandelroute is gemaakt ter ere van de 800ste verjaardag van Hof Espelo.

    Gabriel Davina

    De route is vernoemd naar Gabriel Davina, een van de pachters en latere eigenaar van Hof Espelo. In 1748 treedt de 22-jarige Gabriël uit Oldenzaal in het huwelijk met Maria Agnes Hofmeijer, dochter van de beheerder van Hof Espelo. In 1755 worden Gabriël en Maria Agnes officieel pachter van het hof.

    Eigenaar

    Davina probeert diverse malen Hof Espelo te kopen. Maar de eigenaar - het kapittel in Utrecht - is niet bereid om het van de hand te doen. Toch verkoopt het kapittel Hof Espelo in 1770 aan David Constantijn du Tour. Na een lange juridische strijd lukt het Davina in 1776 alsnog om eigenaar te worden.

    Historische kaart Daelhoff

    Het kapittel laat in 1759 een kaart van Hof Espelo maken door landmeter D.G.B. Daelhoff. Op het huidige landgoed zijn nog veel plekken te zien die op die 250 jaar oude kaart staan. De Gabriël Davina-wandeling voert o.a. langs deze 250 jaar oude plekken in het landschap.

    Boekje Davina-wandeling

    Ter ere van de 800ste verjaardag van Hof Espelo is een boekje uitgegeven met daarin deze Gabriel Davina-wandeling met een historische toelichting. Het boekje is verkrijgbaar bij bezoekerscentrum Hof Espelo.

  • 2

    Bezoekerscentrum / koetshuis

    Vierspan

    Op Hof Espelo zijn twee koetshuizen. Eén daarvan is uit 1927 en ligt verderop aan de Weerseloseweg en is gebouwd voor de paarden die de koetsen trokken. De nog aanwezige ringen aan de buitenbuitenmuur, dienden om een vierspan in toom te houden.

    Automobiel

    Het koetshuis waarvoor u nu staat is waarschijnlijk later in de vorige eeuw gebouwd en diende niet als onderdak voor paarden, maar voor een ‘automobiel’ van Cromhoff, de latere eigenaar van Hof Espelo. Dit koetshuis is verbouwd tot bezoekerscentrum.

    Bezoekerscentrum Hof Espelo

    In het bezoekerscentrum worden regelmatig activiteiten voor jong en oud georganiseerd door vrijwilligers.Zo zijn er middagen waarop kinderen nestkastjes kunnen timmeren of het kabouterpad kunnen volgen. Ook is er een Klauterwoud (natuurspeelplaats) en kun je hier je fietsroute ophalen.

  • 3

    Eschbeek

    Eén van vijf beekjes

    Vlakbij het koetshuis stroomt de Eschbeek, één van de vijf beekjes in het gebied. Vroeger was het water nodig voor het aandrijven van een kleine watermolen. De naam ‘Mullencamp' op de historische kaart herinnert hieraan.

    Natuurwaarde voor ijsvogel

    Een deel van de Eschbeek is de afgelopen jaren door Landschap Overijssel i.s.m. waterschap Regge en Dinkel in zijn oorspronkelijke loop teruggebracht. De beek heeft nu belangrijke natuurwaarden, o.a. voor de ijsvogel die hier regelmatig broedt.

  • 4

    Het huis Den Hofmeijer

    Oud fundament

    Aan de overkant van de Eschbeek ligt boerderij Hof Espelo, vroeger ook ‘Den Hofmeijer’ genoemd. Het gebouw ligt op hogere grond en vlak bij ‘De Woerte’, de middeleeuwse akker. De fundamenten zijn oud, maar het huidige huis is niet ouder dan 170 jaar.

    Schuilkerk

    Tijdens de 17e eeuw diende ‘Den Hofmeijer’ ook als schuilkerk voor katholieke gelovigen uit Lonneker. Ook na de grote brand in Enschede in 1862, waarbij de kerk werd verwoest, werd hier de mis opgedragen.

    Pacht

    De pacht voor de boerderij moest jaarlijks op Lambersdag - de naamdag van de heilige Lambertus - naar de 'hofmeijer' worden gebracht. In vroegere tijden heeft naast het huis een schuur gestaan, de ‘spieker’. Deze diende voor de opslag van de pacht.

  • 5

    De Visserye

    Vrijdag visdag

    Eén van de taken van de vroegere 'hofmeijer' van Hof Espelo, was onderdak verlenen aan geestelijken. Bij katholieken is het lang gebruikelijk geweest om op vrijdag vis te eten, als invulling van de vaste onthoudingsdag. Daarom werden bij veel gebouwen visvijvers aangelegd.

    Kikkers en padden

    Hier zien we nog een restant van zo’n visvijver, destijds kweekvijver voor karpers. Tegenwoordig zit er geen vis meer in de vijver, maar heeft het water een belangrijke natuurwaarde voor vogels en amfibieën zoals kikkers en padden.

  • 6

    Villa

    Amsterdamse school

    De familie Cromhoff heeft dit fraaie landhuis in 1927 laten bouwen naar een ontwerp van architecten Van der Groot en Kruisweg. De villa, een rijksmoument, is gebouwd in de stijl van de Amsterdamse School.

    Bezettingsjaren

    In de bezettingsjaren werd het pand gebruikt als casino. In 1951 werd het landgoed aan de familie Doedes ten Cate verkocht, die het in 1984 - zonder de villa - verkocht aan Landschap Overijssel.

  • 7

    Kleine Haverriet

    Verbinding

    De Kleine Haverriet is de verbinding tussen de Eschbeek en de Haverrietbeek. De nieuwe beekloop dient als piekafvoer van de Eschbeek, voorziet de vloeiweiden ('hooimaten') van water en verhoogt daarmee de natuurwaarden van het gebied.

  • 8

    Herenwal

    Bescherming: landweer

    Een wal begroeid met doornige struiken noemde men vroeger een ‘herenwal’. Deze bood bescherming bij onrust en rondtrekkend gespuis. Ook beschermde ze akkers tegen wild en diende ze als veekering. Rondom Hof Espelo lag zo'n wal of 'landweer'.

    Houtkap

    In deze herenwal werden de weinige doorgangen met een slagboom afgesloten. Dat was vooral nodig om illegale houtkap te voorkomen. Een groot deel van de oorspronkelijke wal is verdwenen; op deze plaats is de wal opnieuw aangelegd.

    Heidelandschap

    We lopen hier op de Mönnikendiek. Wie de wal hier 120 jaar passeerde, keek uit over een open heidelandschap en kon in het noordoosten de grijze toren van de Sint Plechelmus in Oldenzaal zien: het baken voor de monniken om ter kerke te gaan..

  • 9

    Jong bos

    Nieuwe bomen

    Toen Hof Espelo in 1887 werd gekocht door Cromhoff, brak een nieuwe tijd aan. De vorige eigenaar Davina had vanwege geldzorgen veel bos gekapt. Cromhoff liet lanen opnieuw inplanten met beuken die nog steeds aanwezig zijn.

    Mijnhout

    Ook zijn op de plek van de gekapte bossen nieuwe bomen geplant. Dit gebeurde vooral met grove den. Dit hout werd graag afgenomen door de mijnindustrie, omdat hout van de grove den voortijdig waarschuwt (kraakt) als een mijnschacht instort.

    Loofhout

    Nu is het beheer binnen de grenzen van het landgoed gericht op loofhout, zoals eiken en beuken. Daarbuiten blijft ruimte voor exoten. Landschap Overijssel streeft naar gemengde soorten en leeftijden, zodat verschillende vogels zich thuis voelen.

  • 10

    Splitterbox

    Camouflage

    In WOII werd het vliegveld in Twente sterk uitgebreid en vormde dit landgoed samen met de landgoederen Lonnekermeer en Het Holthuis onderdeel van het vliegveld. De landgoederen zorgden met hun bosgebieden onder andere voor camouflage.

    Jachtvliegtuigen

    Op deze plek werd tijdens WOII een rolbaan gebouwd voor het starten en landen van vliegtuigen. Langs de rolbaan lagen halvemaanvormige wallen: 'splitterbox' genoemd, waarbinnen jachtvliegtuigen werden verstopt.

  • 11

    De es

    Heideplaggen

    In de vroege middeleeuwen ontgonnen de boeren rechthoekige akkers rond hun boerderijen, de zogenaamde Woerd. Rond 1200 groeide het aantal grondgebruikers sterk en lagen de akkers aaneengesloten. Zo ontstonden de bekende Twentse essen.

    Verhoging

    Door het intensieve gebruik van de akkers moesten deze worden bemest om voldoende vruchtbaar te blijven. Dat gebeurde o.a. met heideplaggen en schapenmest. Daardoor ontstond er geleidelijk een een verhoging van de bodem.

  • 12

    Hooimaat

    Vloeiweide

    Waar u nu staat, liep vroeger een beek die diende om hooiland te bevloeren. Zo’n ‘hooimaat’ - oude Twentse naam voor ‘vloeiweide’ - werd gebruikt om op arme grond toch gras te kunnen laten groeien, dat in de winter als hooi voor het vee diende.

    Orchideeën

    De hooimaten hebben nu geen landbouwkundige functie meer, maar functioneren als natuurgebied en waterberging om het water van de Eschbeek langer vast te kunnen houden en zo verdroging tegen te gaan. Zo krijgen planten als orchideeën een kans.

  • 13

    't Moske

    Slib

    Van grote cultuurhistorische waarde is ’t Möske. Deze ‘hooimaat’ (vloeiweide) uit 18e eeuw werd 's winters onder water gezet. In het stilstaande water kon de klei uit de beek bezinken waardoor een laag slib ontstond. Dit zorgde rijkere grond.

    Kruidrijk

    Door de aanleg van de Kleine Haverriet komt deze maat bij veel neerslag onder water te staan. Het huidige beheer heeft als doel om een kruidrijk grasland te ontwikkelen, waarvan o.a. vlinders profiteren. Daarom wordt hier pas in de nazomer gemaaid.

  • 14

    Sterrebos

    Tuinarchitect

    Dit sterrebos is in het begin van de 19e eeuw aangelegd in opdracht van de familie Van Heek. Pieter Wattez, tuinarchitect uit de vorige eeuw die ook en het ‘Van Heek Park’ in Enschede ontwierp, heeft het plan gemaakt.

    Jacht

    Een sterrebos is een bos met paden die vanuit een middelpunt straalsgewijs naar de uiteinden lopen en daarmee een ster vormen. Zo’n bos was bij uitstek geschikt voor de jacht omdat de jager het overstekend wild vanuit het midden op alle paden zag.

  • 15

    Haverrietbeek

    Hoog en laag

    Het landschap kenmerkt zich hier door het flinke hoogteverschil. De Lonnekerberg is met 56 meter NAP het hoogste punt en daalt ten westen van de stuwwal Oldenzaal - Enschede naar zo’n 26 meter in het sterrebos. De laagtes zijn gevormd door beken.

    Snelstromend water

    Vanaf Enschede richting Deurningen lopen zeven beken, waarvan de Haverrietbeek er één is. Een ‘rietebeek’ heeft niets met de rietplant te maken, maar alles met een oude uitdrukking, te herkennen in het Duitse ‘rinnen’, wat ‘stromen’ betekent.

  • 16

    Essenlandschap

    Hooggelegen es

    Hier zien we een typisch voorbeeld van een essenlandschap, onderdeel van het oude zandlandschap. Het kenmerkt zich door een hooggelegen es, of wel akker, met hier en daar 'steilranden': abrupte hoogteverschillen met daardoor een bijzondere biotoop.

    Herstel

    Helaas is hier een groot deel van de beplanting verdwenen. Vroeger waren op Hof Espelo zeven boerderijen, nu zijn er nog twee actief als boerenbedrijf. In overleg met hen probeert Landschap Overijssel het oude landschap te herstellen.

  • 17

    Oud bos

    Eik en beuk

    De bossen op het oude landgoed bestonden vooral uit eik en beuk. De eikenbossen voorzagen o.a. in de behoefte aan diervoeder; eikels voor de varkens. Landschap Overijssel streeft ernaar de eiken- en beukenbossen weer terug te brengen op Hof Espelo.

  • 18

    Rolbaan

    Naaldhout

    De door de Duitsers in WOII aangelegde rolbaan, is hier nog enigszins zichtbaar. Voor de aanleg ervan is destijds op deze plek een rij bomen gekapt. Aan de andere kant van het roggeveld is ook te zien waar de baan lag: in de strook met naaldbomen.

  • 19

    Heide

    Ontstaan heide

    Na de ijstijden ontstonden eindeloze bossen. De eerste landbouwers brandden stukken bos af om plaats te maken voor akkers. Als deze akkers niet meer genoeg opbrachten, werden ze aan hun lot overgelaten en zo ontstonden open bossen met heide.

    Schaapskudden

    In de loop van de middeleeuwen werden de akkers bemest met o.a. heideplaggen. Later werden die plaggen gemengd met schapenmest. Om voldoende mest te produceren, had men tien maal zoveel heidevelden nodig als er akkers waren, met grote schaapskudden.

    Kunstmest

    Met de komst van kunstmest (19e eeuw) kwam een einde aan dit systeem. In 1833 bestond 20% van Nederland (600.000 ha.) uit heide. Nu is daar nog zo'n 43.000 ha. van over. De heide hier heeft een hoge natuurwaarde. O.a. de geelgors voelt zich er thuis.

  • 20

    Het landschap steunen?

    Landschap Overijssel

    Je bent op deze route te gast geweest op terrein van Landschap Overijssel. Landschap Overijssel beschermt, beheert en ontwikkelt natuur & landschap met kwaliteit voor mens, plant en dier zodat het er goed leven is.

    Help mee!

    Help mee bij de bescherming en ontwikkeling van het landschap in Overijssel en het onderhoud van wandel- en fietsroutes, zodat je heerlijk kunt blijven genieten van het mooie afwisselende Twentse landschap!

    sms & doneer eur 2,50

    Klik op de doneerknop en je steunt het landschap met eur 2,50. Het bedrag wordt eenmalig afgeschreven via je telefoonrekening. Alvast hartelijk dank voor de steun!

Colofon: Route gemaakt door Harry Koster en Henk Hengeveld.
Deel deze pagina