Molenroute Tubbergen, 54 km

Noord Twente

Fietsen
55 km

Wind- en watermolens zijn verbonden met Tubbergen. Samen met het glooiende landschap zijn ze beeldbepalend voor Twente. De molens getuigen van vindingrijkheid van onze voorouders. Via deze route fietst u langs de 7 overgebleven wind- en watermolens in Tubbergen met een uitstapje naar Ootmarsum.

Toegankelijkheid

De molenroute is uitgezet over overwegend binnendoorweggetjes en verharde fietspaden. Een klein deel is een goed toegankelijk semiverhard fietspad.

Startpunt

Startpunt: Bezoekerscentrum Dal van de Mosbeek / Molen van Bels: Bergweg 8, 7663 TB Mander (gratis parkeren). Bij Restaurant Watermolen van Bels, Camping de Molenhof, Eetcafe Antje en Billie, Restaurant de Molen Fleringen kunt u ook de route starten. Heel veel fietsplezier door dit prachtige landschap!

Highlights op deze route:

  • Watermolen van Bels

    Welkom deze prachtige fietsroute. U vertrekt vanaf de parkeerplaats tegenover De Molen van Bels met de molen aan uw linkerhand en informatiecentrum IJs en Es aan uw rechterhand naar knooppunt 32.

  • 1

    Bezoekerscentrum Dal vdMosbeek

    Bezoekerscentrum

    Welkom in het Bezoekerscentrum Dal van de Mosbeek! Het bestaat uit Infocentrum IJs & Es, Watermolen Bels en Watermolen Frans. In het onbemande Infocentrum IJs & Es wordt het verhaal van Noordoost-Twente op beeldende wijze verteld. Het heeft dezelfde openingstijden als Restaurant Watermolen Bels.

    Kracht van het ijs

    Na de IJstijd stuwde het ijs de grondlagen in Twente met enorme kracht voor zich uit. De vorm van Infocentrum IJs & Es verbeeldt de kracht van het ijs. Binnen vind je informatie over het ontstaan en de vroege bewoning van dit deel van Twente, een gebied waar veel prehistorische vondsten zijn gedaan.

    Watermolens

    Afwisselend in Watermolens Bels en Frans geven de molenaars op zondagmiddag maaldemonstraties. Ook erg leuk voor kinderen. Als Watermolen Frans open is, kun je de expositie over de geschiedenis van de molen en het molenaarsleven bekijken.

    Bijzondere natuur

    Natuurgebied Dal van de Mosbeek is een beschermd Natura2000-gebied. De grond bestaat uit keileem en dekzand waardoor bronnen met kalkrijk grondwater ontstaan zodat er bijzondere planten groeien. Om het bronnenlandschap te behouden, neemt Landschap Overijssel maatregelen om verdroging tegen te gaan.

    Bezoek Dal van de Mosbeek Routes Landschap Overijssel
  • Restaurant watermolen Bels

  • 2

    Watermolen Bels

    Bels

    De in 1725 gebouwde watermolen is één van de drie papiermolens die toen langs de Mosbeek stonden. Hij dankt zijn huidige naam aan Jannes Bels. Deze was paardenhandelaar in Vasse en werd in 1916 eigenaar.

    Toerisme

    Tegenwoordig kun je bij Bels lekker eten en drinken in het restaurant (de vroegere papiermolen). Bij mooi weer kun je genieten van het terras aan de molenkolk.

    In een bijgebouw is een tentoonstelling over Overijsselse molens. ´IJs en Es´, het bezoekerscentrum van Landschap Overijssel vertelt het verhaal van het ontstaan van het Dal van de Mosbeek.

    Cichoreimolen

    Aan de rechteroever van de Mosbeek werd een nieuw molengebouw gebouwd, tegenover de bestaande papiermolen, om cichorei te malen. Dit maalsel werd gedroogd en gebrand (zie foto). Sinds de 19e eeuw wordt van de gemalen en gebrande wortels van cichorei een cafeïnevrije drank gemaakt.

    Deze cichoreikoffie of peekoffie was in Nederland populair geworden als koffie voor de ‘gewone man’. In oorlogs- en crisisjaren, vooral 1940-1945, werd deze surrogaatkoffie bij gebrek aan echte op grote schaal gedronken, waarbij echter de opwekkende werking van de cafeïne ontbrak.

    Ook werd vaak een beetje 'peekoffie' aan echte koffie toegevoegd als smaakversterker (cichorei van Buisman).

    Openstelling: dagelijks

  • 3

    Watermolen de Mast

    Oudste molen

    Dit is de oudste nog werkende watermolen in Twente. In 1433 was de´Mastesmolen´ gepacht door ene Reynolt van Coevorden en in het bezit van de bisschop van Utrecht. De molen werd in het verleden gebruikt voor het persen van olie uit zaden en voor het malen van koren.

    Hazelbekke

    De molenkolk ligt aan de overzijde van de Denekamperweg en wordt op peil gehouden door de Hazelbekke. Benedenstrooms van de molen wordt de beek Onderbeek genoemd en bij Tubbergen heet hij Heinemansbeek en Markgraven.

    Bakspieker

    Naast de molen zie je de voormalige bakspieker; een schuurtje in Saksische stijl met originele bakoven. Hierin werden van het gemalen graan broden en koeken gebakken. De oudste sporen van een vaste bakoven zijn nagelaten door de Bandkeramiekers, de eerste landbouwers, rond 4.000 vChr.

    Landschap Overijssel

    Landschap Overijssel zet zich niet alleen in voor natuurbeheer, maar ook voor behoud van cultureel erfgoed dat het landschap betekenis geeft en waardevol maakt. Sinds 2020 is Landschap Overijssel eigenaar van de molen. Openstelling: 2e en 4e zaterdag van de maand 13.30 - 16.30 uur en op afspraak.

  • 4

    Molen Oude Hengel

    Molen Oude Hengel

    In Twente vertellen molens het verhaal over vroegere productiemethoden. Veel molens zijn inmiddels verdwenen. En dat is jammer, want daarmee verdwijnen karakteristieke, landschappelijke objecten en de verhalen erover. Molen Oude Hengel in Ootmarsum was vroeger in gebruik als korenmolen.

    Landschap Overijssel

    Sinds 2020 is Landschap Overijssel eigenaar van Molen Oude Hengel. Samen met vrijwilligers zorgen wij ervoor dat de molen behouden blijft.

  • Camping De Molenhof

  • Eetcafe Antje & Billie

  • 5

    Korenmolen 'De Vier Winden'

    Kleijsen

    De Vier Winden wordt ook wel Kleijsen's Möll genoemd. De Kleijsenweg, waaraan de molen ligt, herinnert nog steeds aan deze molenaar en eigenaar. De molen is nu eigendom van de Stichting De Vier Winden.

    Windkorenmolen

    De molen is gebouwd in 1862. Het is een zogenaamde windkorenmolen; een achtkantige bovenkruier met stelling. De molen heeft een vlucht van 22.50m en is ingericht als korenmolen met twee koppels maalstenen.

    Ook zonder wind

    Bijzonder is dat met de molen ook bij windstil weer kan worden gemalen. Dit leverde de molenaar in de jaren dertig van de vorige eeuw extra inkomsten op. Een tweede steenkoppel werd via een aandrijfriem aangedreven door een dieselmotor.

    Mechanisch luiwerk

    Het oorspronkelijke luiwerk, aangedreven door de wind, kan niet altijd worden gebruikt. Om de zakken graan toch omhoog te kunnen takelen, is een uniek tweede mechanisch luiwerk (foto) in de molen aangebracht.

    Open: zaterdag 13.30 - 16.30 uur of op afspraak.

  • 6

    Watermolen Herinckhave

    De molen

    De watermolen van Herinckhave ligt aan de Herinckhaveweg in Fleringen en is onderdeel van het landgoed behorende bij de havezate Herinckhave. De molen is voor het eerst genoemd in 1521. Het huidige gebouw dateert waarschijnlijk uit 1645 met als kenmerk een onderslagmolen. De molen is een korenmolen.

    Vrijwilligers

    Een team van vrijwillig molenaars draagt er zorg voor dat de molen op gezette tijden draait. Het molenrad heeft een diameter van 4.30 meter, waarop 29 schoepen van 90 cm breed zijn gemonteerd. Het water om de molen te laten draaien wordt aangevoerd vanuit de Fleringer Molenbeek.

    De watermolen is eigendom van de familie Von Bönninghausen.

    Luiwiel

    Een steenkraan wordt in een korenmolen gebruikt voor het optillen, omdraaien en verplaatsen van een molensteen, waarna de steen bijvoorbeeld gebild (gescherpt) kan worden. In de nok van watermolen Herinkhave bevindt zich een uniek luiwiel (foto) waarmee mogelijk dezelfde handelingen verricht werden.

    Deze krachtsinspanning gebeurde letterlijk met man en macht (ook zittend). Dit luiwiel is uniek in Nederland.

    Openstelling: april t/m oktober elke 1e zaterdag van de maand van 13-16 uur; buiten deze tijden op afspraak.

  • 7

    Molen van Frielink

    Windmolen

    De molen van Frielink, ook wel Fleringer molen genoemd, staat langs de Ootmarsumseweg tussen Fleringen en Albergen. Deze windmolen is in zijn huidige vorm gebouwd in 1846, ter vervanging van de olie-korenmolen die in 1844 door brand werd verwoest.

    Grondzeiler

    De huidige molen is een koren- en pelmolen van het type grondzeiler (bovenkruier). De molen heeft een vlucht van 22 m en beschikt over twee koppels maalstenen en een pelsteen. Sinds 2020 is Landschap Overijssel eigenaar van de molen. Samen met vrijwillige molenaars houden wij de molen draaiende.

    Pelmolen

    In een pelmolen werd vroeger gerst tot gort (en later rijst) gepeld, om het kaf van de graankorrel te scheiden. Een pelmolen kan pas werken bij een windkracht van ten minste 5 Bft. De meeste pelmolens hebben naast pelstenen ook maalstenen.

    Maalsteen

    Zo kan er bij onvoldoende wind voor het pellen nog wel graan gemalen kan worden. De gerst wordt bovenop de bovenste pelsteen, de loper, gestort en de korrels worden door de draaiende steen naar het pelblik geslingerd. Openstelling: zaterdags van 13.30 - 16.30 uur en op afspraak.

  • Cafe restaurant de Molen

  • Cafe restaurant Fraans Marie

  • 8

    Grote Geesterse Molen

    De grote molen

    Deze zogenaamde grote molen is gelegen aan de Hardenbergerweg en is gebouwd in 1867 als korenmolen. Vroeger waren er ook enkele kleinere molens in Geesteren. In 1995 werd de molen eigendom van de Stichting Grote Geesterse Molen. Hij wordt ook "de molen van Kienhuis" genoemd, de vroegere eigenaar.

    De techniek

    De molenwieken hebben een vlucht van 20.90 m. De molen beschikt over een koppel maalstenen. Op gezette tijden wordt door vrijwillige molenaars graan gemalen.

    Molenschool

    Elke zaterdagmorgen wordt er op de molen instructie gegeven voor vrijwilligers die een opleiding voor molenaar volgen. De theoretische informatie wordt door twee instructeurs aan de hand van de praktische handelingen verzorgd.

    In de praktijk komt het er ook op neer dat de vrijwilligers kennis opdoen van het weer en de molentechniek. Daartoe hebben de instructeurs uniek opleidingsmateriaal ontwikkeld. Op de foto het billen van de maalsteen.

    Openstelling: zaterdags van 09.30 - 13.00 uur.

  • 9

    Watermolen Frans

    Mosbeek

    De watermolen van Frans is een van de drie watermolens die vroeger langs de Mosbeek stonden. Deze watermolen ligt langs de Oosteriksweg in Mander. Evenals de andere watermolens in de gemeente Tubbergen is ook deze watermolen van het type bovenslagmolen.

    Landschap Overijssel

    De molen is bijna een eeuw lang eigendom geweest van de familie Frans. Sinds 1963 is Stichting "Overijssels landschap" eigenaar. Een vrij grote molenkolk ligt direct naast de molen voor opvang van het beekwater.

    In de molen bevindt zich een koppel maalstenen dat door waterkracht wordt aangedreven. In het molengebouw is een info- en tentoonstellingsruimte ingericht. De molen wordt zeer regelmatig gedraaid door vrijwillige molenaars.

    Papier

    De molen is in 1711 gebouwd voor de papierfabricage. Aangedreven door waterkracht stampten de hamers van de molens oude lompen tot vezels. Deze vezels vormden een brij, die in zeeframen werd uitgeschept, geperst en gedroogd tot kwaliteitspapier.

    Drogen

    De papierenvellen werden gedroogd aan rekken met knijpers (foto). Voor het beschrijfbaar en sterker maken van het papier werd het gedompeld in de lijmketel, die gevuld was met een warm mengsel van water, dierlijke lijm en aluin. Hierna ging het weer terug naar de droogschuur.

    Openstelling: dagelijks

  • Infocentrum IJs & Es

Colofon: Deze route is ontwikkeld door de Tubbergse molenaars i.s.m. Landschap Overijssel
Deel deze pagina

Steun Landschap Overijssel

Overijssel is een schitterende en afwisselende provincie. Van de natuur kun je altijd genieten. Zelfs als je in de stad woont is natuur dichtbij. Dat is niet vanzelfsprekend, daar werken duizenden mensen hard aan, vaak met onze hulp. Samen maken we Overijssel mooier. Help je ons mee?