Ommen Lemelerberg: highlights

Vechtdal / Reestdal

Wandelen
8 km

Stuifzand, klimmetjes, waterbronnen, jeneverbes en heide; ontdek wat de Lemelerberg voor je in petto heeft! Grote kans dat je de schaapskudde tegenkomt. Met de wandelapp kun je zien waar de kudde is. Ook geschikt als gezinswandeling - halverwege in te korten naar 3,5 km.

Toegankelijkheid

Oneffen paden, soms steile klimmetjes en mul zand. Hond is aangelijnd toegestaan (ook over de camping bij het startpunt)

Startpunt

Startpunt: parkeerplaats Camping de Lemeleresch, Lemelerweg 16, Lemele (circa 5 km vanaf Ommen) Loop de camping op en neem de eerste weg rechts. Volg de gekleurde pijlen van het wandelnetwerk tot het bord: 'naar wandelroutes', hier rechtsaf.

Highlights op deze route:

  • Startpunt

  • Wandelkeuzepunt P41

  • 1

    Waterputten

    Zuiver water

    Door zijn omvang kan de Archemerberg een grote hoeveelheid water herbergen. Voor de zuivering van het water is geen zuiveringsinstallatie nodig; de berg zélf zorgt voor zuivering door zijn zand- en grindachtige samenstelling.

    Waterputten

    Hier zie je een aantal waterputten van Vitens. Het water van de Archemerberg voorzag vroeger heel Ommen van drinkwater. Tegenwoordig is een deel van het drinkwater afkomstig van Witharen.

  • Wandelkeuzepunt P42

  • 2

    Jeneverbessen

    Jeneverbessen

    Jeneverbesstruiken houden van arme zandgrond. Op de Lemelerberg groeien ze volop. Deze bedreigde inheemse coniferensoort is in de streek bekend onder de naam 'Dampol'n'. De jeneverbes spreekt tot de verbeelding. Zodra de schemer invalt, lijken de struiken beangstigend veel op silhouetten.

    Witte wieven

    Het spookachtige karakter heeft in het verleden veel mensen schrik aangejaagd. In oude verhalen veranderen de jeneverbessen ’s nachts in ‘Witte Wieven’ die over vlaktes zweven en op zoek zijn naar kleine kinderen.

    Moeizame voortplanting

    Zo traag als een jeneverbes groeit, plant hij zich ook voort. Pas 3 jaar na bestuiving komen er rijpe bessen en die kiemen vrijwel niet. In Nederland heeft de jeneverbes een halve eeuw lang bijna geen kiemplanten voortgebracht. De laatste 10 jaar verschijnen gelukkig weer nieuwe planten.

    Fermenteren

    Er zijn aanwijzingen dat het kiemproces versnelt als rijpe jeneverbessen eerst door bepaalde vogels worden gegeten en de uitgepoepte zaadjes daarna het spijsverteringskanaal van een muis of ander klein zoogdier passeren ('fermentatieproces').

    Rol klimaat

    Lang is gedacht dat ook natuurbeheer met plaggen en begrazen het tij zou keren, maar dat is nog niet gebleken. Waarschijnlijk speelt het klimaat een rol bij de kieming.

  • 3

    Ontstaan Archemerberg

    Ontstaan

    De Lemeler- en Archemerberg zijn ontstaan in de voorlaatste ijstijd. Het oprukkende ijs stuwde in die periode grote hoeveelheden bevroren zand, grind en klei voor zich uit. Zo werden grote 'schubben' dakpansgewijs op elkaar gestapeld, waardoor een berg ontstond.

    Stuwwal

    Het door het ijs meegevoerde materiaal, zoals stenen, leem en zwerfkeien uit Scandinavie, kun je nog steeds zien liggen aan de rand van de stuwwal. Overigens was de berg nog geen honderd jaar geleden helemaal kaal, door de kuddes schapen die hier graasden.

    Kunstmest

    Door de komst van kunstmest was de mest van de schapen niet meer nodig voor de akkers en verdwenen deze grazers van de Lemelerberg. Daarna kon er van alles groeien. De foto laat goed zien hoe kaal het was: de kinderen zitten op de ‘dikke steen’!

  • 4

    Lammetjes

    Kraamschudden

    De geboorte van de honderden lammetjes in februari is elk jaar weer een feest. Eind maart is iedereen van harte welkom om te komen kraamschudden op de lammetjesdag. Op deze zaterdag mogen de kinderen de lammetjes aaien en zijn er allemaal leuke activiteiten rond de schaapskooi.

    De berg op

    Zodra de lammetjes groot genoeg zijn, gaan ze met de herder de berg op. De herder stuurt de kudde met hulp van een bordercollie. De schapen eten het gras, heide en jonge boompjes. Hierdoor verjongt de heide zich en ontstaat er geen bos. De kudde is eigenlijk een levende maaimachine.

    Help mee!

    De schapen kunnen het echter niet alleen. Ook vrijwilligers zijn nodig, om boompjes die te groot zijn voor de schapen uit te steken. O.a. kinderen van basisscholen uit de buurt helpen jaarlijks mee. Ook een keer helpen? Dat kan tijdens de landelijke natuurwerkdag: elke eerste zaterdag van november.

    Herder

    De herder van Landschap Overijssel kan niet alles alleen. Vandaar dat zij sinds 2012 ondersteund wordt door een aantal vrijwillige herders. Zij verzorgen de schapen en trekken ook de berg op met de kudde.

    Meehelpen met heidebeheer?
  • 5

    Zendmast

    Militaire zendmast

    De zendmast op de Archemerberg was vroeger een station van het Militair Straalverbindingsnet. Naast een antennefundering is er ook een verdiept houten gebouw en een ondergrondse schuilkelder.

    Aanslag door actiegroep RaRa

    Op 9 februari 1987 werd hier een aanslag gepleegd, uit protest tegen een NAVO-oefening. Volgens een voormalig agent was GroenLinks-Kamerlid Duyvendak aanwezig bij die aanslag; hij werd op 9 februari 1987 in elk geval gesignaleerd '..in de buurt van de Lemelerberg'.

    Steutelrol

    Op 15 aug 2008 schreef De Telegraaf: 'Het donderdag teruggetreden GroenLinks-Kamerlid Wijnand Duyvendak, heeft niet alleen ingebroken en zich schuldig gemaakt aan indirecte bedreiging en intimidatie, hij zou ook een ‘sleutelrol’ hebben gespeeld binnen terreurgroep RaRa.'

    Torenvalk

    Gelukkig is het hier nu vrediger. Bovenin de mast zie je een nestkast. Daar broedt elk jaar de torenvalk. Op de foto zie je drie jongen in 2014, net voordat ze uitvliegen. Torenvalken deden het net als de uil goed in 2014. Dat komt omdat er volop veldmuizen waren, het voedsel voor uilen en valken.

  • Wandelkeuzepunt P28

  • 6

    Top: oriëntatietafel

    Oriëntatietafel

    Op de kale top kun je zien dat de Archemerberg een geheel vormt met de Lemelerberg. Er staat een markeringssteen van de Rijks Driehoeksmeting: een netwerk van markeringen door geheel Nederland met behulp waarvan ons land exact in kaart kon worden gebracht. Ook is hier een handige oriëntatietafel.

    Hoogste punt

    Tussen heide en jeneverbessen staan, even klimmen naar zo’n 78 meter hoogte en dan... heel Overijssel kunnen overzien tot in Duitsland. Vanaf hier kun je het doorsteekje nemen als verkorte route terug naar het startpunt.

  • 7

    Bronnen op de berg, deel 1

    Drie bronnen

    Op de Lemelerberg zijn drie bronnen. De eerste bron is onderaan het hoogste punt, de tweede net voor de dikke steen. De derde bron bevindt zich richting Lemele, maar die wordt verborgen gehouden door Landschap Overijssel om te kijken hoe de natuur zich ontwikkelt als ze ongestoord haar gang kan gaan

    Leemlaag

    De bronnen zijn ontstaan door de leemlaag in de berg. Hierdoor kan het regenwater niet de grond in zakken. Het water zakt alleen in de bovenlaag, stroomt naar beneden om verderop weer aan de oppervlakte te komen. Op deze plekken zijn de drie bronnen ontstaan, zogenaamde 'kwelders'.

  • 8

    Schaapskudde

    Veluwse heideschapen

    De schapen van de kudde op de Lemelerberg zijn Veluwse heideschapen. Dit is een zeldzaam huisdierras, waar maar een aantal kuddes van bestaan in Nederland. Ze zorgen onderling voor de instandhouding van het ras. De schaapskooi hier vlakbij, is in de winter hun thuisbasis.

    Goed uitgerust

    De Veluwse heideschapen doen het prima op de schrale heide. Ze eten de grassen en de jonge boompjes zodat de heide meer ruimte krijgt. Ook zorgen ze voor verjonging van de heide.

    In de schaapskooi

    In de wintermaanden verblijft de schaapskudde van Landschap Overijssel in de schaapskooi. De ooien en hun lammetjes blijven tot en met maart in en rond de kooi. De lammetjes worden al in februari in de warme kooi geboren.

    Ook de kudde steunen?
  • Let op, sla straks linksaf

    Let op, sla straks het eerste bospad linksaf (is geen pijltjesroute)

  • 9

    Bronnen op de berg, deel 2

    De tweede bron

    Vroeger was deze bron omringd door bomen en struikgewas (rododendrons). De bomen namen echter zoveel water op uit de grond, dat de bron dreigde uit te drogen. Ter bescherming van de bron is de begroeiing weggehaald. Deze bron kun je niet van dichtbij benaderen maar wel van een afstandje zien.

  • 10

    Dikke Steen

    Dikke Steen

    Op de Lemelerberg bevindt zich een grote zwerfkei, de 'Dikke Steen'. Vroeger dacht men dat dit vast gesteente was. Tussen de beide wereldoorlogen is de steen grotendeels uitgegraven en werd vastgesteld dat het om een enorme zwerfkei uit Zweden gaat. Een oud verhaal over de dikke steen:

    Verplaatsen

    Heel lang geleden wilde de toenmalige burgemeester van Ommen de Dikke Steen van de berg laten halen om hem voor het gemeentehuis te plaatsen. Hij liet arbeiders met paard en wagen de berg optrekken om de steen te halen.

    Veel werk..

    De mannen gingen meteen aan de slag, maar kwamen er al snel achter dat het toch wel erg veel werk was. Ze lieten de steen liggen, gingen naar beneden, maar moesten wel weer de burgemeester onder ogen komen. Een oplossing werd snel bedacht.

    Behekst

    De goedgelovige burgervader werd wijsgemaakt dat de arbeiders tijdens het graafwerk stemmen hadden gehoord die zeiden dat de wereld zou vergaan als iemand de steen zou verplaatsen. Sinds die tijd gaat het verhaal rond dat de steen wellicht behekst is.

  • Wandelkeuzepunt P37

  • 11

    Kleine en grote ravijn

    Smeltwater

    Wanneer je vanaf de dikke steen de oranje pijlen volgt richting restaurant en de 'Leeuw', kom je ook langs de zogenaamde 'ravijntjes'. Deze zijn ontstaan nadat het ijs smolt en snel werd afgevoerd.

  • Wandelkeuzepunt P64

  • 12

    Park 1813 & de Leeuw

    Rode leeuw

    Hoog op zijn sokkel zit de rode leeuw. Hij waakt over de Lemelerberg en kijkt uit over Park 1813. Maar wat doet die leeuw daar?

    Hoop voor arme stedelingen

    In 1893 ging het slecht in de Nederlandse steden. Grote gezinnen leefden in armoede in kleine ongezonde huizen. De 'Oranjebond van Orde' wilde de arme stedelingen hoop bieden om aan het troosteloze bestaan in de stad te ontsnappen.

    Park 1813

    De Oranjebond kocht ‘woeste’ gronden aan om deze te laten bewerken door arme arbeiders uit de steden. Hier werd door de bond herinneringspark 'Park 1813' aangelegd ter ere van het 100 jarig bestaan van het Koninkrijk der Nederlanden in 1913.

    Waakhond

    Rechte lanen met namen van de leden van de bond en slingerende paden werden aangelegd door arbeiders uit de steden. De leeuw werd geplaatst als symbolische 'waakhond' van de Oranjebond van Orde. Hij kijkt via een rechte laan uit over het park richting het sterrenbos.

  • 13

    Gedachtenishoek: 'Levensbos'

    Sterrenbos

    Onderdeel van Park 1813 is het sterrenbos: acht paden komen samen in het middelpunt en vormen zo een ster. Vroeger diende zo'n sterrenbos vaak voor de jacht. Vanuit het midden had je goed zicht op overstekend wild.

    Herstel park

    Dit sterrenbos werd niet aangelegd voor de jacht, maar vanwege de aantrekkelijke vorm. In 2013 is park 1913, inclusief sterrenbos, hersteld door Landschap Overijssel. Ook de 'Gedachtenishoek', in het hart van het sterrenbos, is in ere hersteld en heeft nu de naam 'Levensbos'.

    'Levensbos'

    Sinds 2013 kun je in de Gedachtenishoek weer, net als 100 jaar geleden, om een mooi of verdrietig moment te gedenken. Een plek om naar terug te keren of gewoon een goed gebaar voor een groene toekomst. Hiermee is het sterrenbos weer een mooie plek voor bezinning, gedachtenis en reflectie geworden.

    http://www.landschapoverijssel.nl/levensbos
  • 14

    Speelbos

    Speelbos

    Boven op de Lemelerberg, vlakbij het restaurant, kun je heerlijk spelen in speelbos 'In het hol van de leeuw'. Er is van alles te beleven. Klim naar een hoge boomstoel, zwaai aan de touwen, verstop je in de boomhut of kruip door rioolbuizen.

    Hangmatten

    Moe van het spelen? In het bos hangen hangmatten waar je lekker in kunt liggen. Het speelbos is leuk voor kinderen van 4 tot 12 jaar.

  • Boscafé De Lemeleresch

    Je kunt bij het boscafé van De Lemeleresch Natuurcamping terecht voor o.a. koffie met huisgemaakte taart en andere gerechten op de kaart. Het Boscafé is het hele jaar door elke dag open.

    Het Boscafé Lemele
  • 15

    De kudde steunen?

    Landschap Overijssel

    Je bent op deze route te gast op terrein van Landschap Overijssel. Landschap Overijssel beschermt, beheert en ontwikkelt natuur & landschap met kwaliteit voor mens, plant en dier zodat het er goed leven is.

    Steun de kudde!

    De schapen op de Lemelerberg voorkomen dat de heide dichtgroeit met bomen. Het zijn flinke grazers en daarmee helpen ze vergrassing van de heide tegen te gaan. Ze stimuleren de ontwikkeling van en variatie op de heide, verspreiden zaden en zorgen voor natuurlijke bemesting.

    sms & doneer eur 2,50

    Klik op de doneerknop en je steunt de kudde met eur 2,50. Het bedrag wordt eenmalig afgeschreven via je telefoonrekening. Alvast hartelijk dank voor de steun!

  • Wandelkeuzepunt P67

Colofon: Deze route is gemaakt door Anita Drijver i.s.m. Landschap Overijssel.
Deel deze pagina