Textielroute Enschede Oldenzaal

Zuid Twente

Fietsen
36 km

De textielindustrie heeft Twente gevormd tot de regio die het nu is. Van 16e eeuwse huisnijverheid, 19e eeuwse textielfabrieken t/m hedendaagse textielinnovaties; textiel zit in het Twentse DNA. Deze route langs o.a. landgoederen van textiel en musea staat in het teken van Textielfestival Twente.

Toegankelijkheid

Route over wegen en fietspaden.

Startpunt

Startpunt: NS Station Enschede. NB starten vanaf NS Station Oldenzaal kan ook.

Highlights op deze route:

  • 1

    Veranderlijkheid van tijd

    Veranderlijkheid van tijd

    Elk seizoen prikkelt onze zintuigen op zijn eigen manier. In de herfst zoek je naar geborgenheid en warmte. De lente barst van de energie, op zoek naar vrijheid. De handgeweven textielinstallatie ‘Veranderlijkheid van tijd’ van Babs van den Thillart neemt je mee door de kleuren van de jaargetijden.

    Babs van den Thillart

    Babs van den Thillart is textielontwerper en kunstenaar. Weven is haar passie. Gefascineerd door de techniek - het weefgetouw en de constructie van draden - zoekt ze via ambachtelijke weefsels de grenzen op van meerdere dimensies. Voor Textiel Festival Twente maakte ze dit driedimensionale werk.

  • 2

    Rijksmuseum Twenthe

    Rijksmuseum Twenthe RMT

    RMT is voortgekomen uit een initiatief van de Twentse textielbaron Jan Bernard van Heek, die zijn schilderijencollectie in een nieuw museum wilde onderbrengen. In de jaren '60 werden ook de verzamelingen schilderijen van textielfabrikanten J.B. Scholten en M.G. van Heel aan de collectie toegevoegd.

    Claudy Jongstra

    RMT heeft heeft ook veel hedendaags werk in de collectie, waaronder werk van Claudy Jongstra. Jongstra maakt o.a. textiele wandtapijten en installaties van wol. Ze ontwikkelde voor RMT een permanent kunstwerk voor de entreehal, getiteld Identity Diptych.

    Gevilte wol

    Dit werk bestaat uit twee monumentale wandkleden van gevilte wol die zowel het verleden als de toekomst van Twente verbeelden. De verfgewassen die voor de wandkleden zijn gebruikt, zie je terug in de mede door Jongstra ontworpen museumtuin. Zie voor meer informatie & agenda:

    www.rijksmuseumtwenthe.nl
  • 3

    De Museumfabriek

    Oude textielfabriek

    DMF is gevestigd in een oude textielfabriek. De firma Rozendaal liet hier op de Stroinksbleek in 1907 een fabriekspand bouwen. Er werd gehandeld in katoenafval en men maakte er poetskatoen. Vanwege de afnemende vraag naar katoen moest het Rozendaal in 1988 de deuren sluiten.

    DMF Textielcollectie

    DMF heeft een grote collectie textielmachines. Een aantal daarvan is nog in gebruik voor weefdemonstraties en om o.a. theedoeken te weven die in de museumwinkel worden verkocht. Ook heeft DMF een collectie textilia; van sitsen jakken uit de 18e eeuw t/m arbeiderskleding uit de 20e eeuw.

    Makerspace

    In de Makerspace laat je jouw creativiteit de vrije loop. Hier maak je de meest bijzondere dingen met de 3D-printer, lasersnijder, foamcutter en nog veel meer apparatuur. Kijk voor het het actuele programma op:

    agenda DMF
  • 4

    Landgoed Lonnekerberg

    Textielachtergrond

    Textielfabrikant Albert Jan Blijdenstein (1829-1896) schiep uit de natte heidevelden op de Lonnekerberg een volledig nieuw landschap. Met name het aanleggen van rabatten en het planten van naaldbomen moesten de onrendabele heidegronden winstgevend maken.

    Graf Blijdenstein

    Blijdenstein werd begraven op de Lonnekerberg. Uit een archief kwam onlangs het oorspronkelijke ontwerp van zijn begraafplaats naar voren. Het bleek dat familie en vrienden meer dan dertig verschillende bomen in een kring rondom zijn graf hadden geplant.

    Textiel families

    Op de lijst staan met name de namen van bekende Twentse textielfamilies als Van Heek, Ledeboer, Van Delden en Ter Kuile.

  • 5

    Graf van Blijdenstein

    Textielfabrikant Blijdenstein

    Albert Jan Blijdenstein leefde van 1829 tot 1896. Hij kocht dit gebied in 1850, toen een open heideveld, als jachtgebied van een aantal boeren en schiep uit de natte heidevelden op de Lonnekerberg een volledig nieuw landschap.

    Landgoed Lonnekerberg

    Met name het aanleggen van rabatten en het planten van naaldbomen moesten de onrendabele heidegronden winstgevend maken. Tussendoor was er ruimte voor bijzondere bomen en vergezichten.

    Graf Blijdenstein

    Blijdestein was zowel voorzitter van de Heidemaatschappij, als van de Kamer van Koophandel. Omdat hij zo verknocht was aan het gebied, werd hij na zijn overlijden hier begraven in een familiegraf. Behalve enkele familieleden ligt er ook een hondje begraven in een klein grafje rechtsvoor.

    informatie over Lonnekerberg
  • 6

    Landgoed De Haer

    Landgoed De Haer

    Dit kapitale landhuis met parkachtige tuin is in 1881 gebouwd in opdracht van de Oldenzaalse textielfabrikant Gelderman. Bij het huis staat een enorme mammoetboom uit 1880 van ruim 32 meter hoog.

    Architect Moll

    Huis De Hear werd ontworpen door Jacobus Moll (1844-1914). Deze Hengelose stadsarchitect ontwierp ook het beursgebouw in Hengelo en verschillende fabrieken en arbeiderswoningen in Twente. Ook maakte hij het ontwerp voor het parkgebouw in het Volkspark van Enschede; een veelzijdig architect.

    Landschapspark van Wattez

    Het park is in 1920-1921 opnieuw aangelegd door landschapsarchitect Pieter Hermannus Wattez. De vijver heeft de vorm van een steek (De Napoleonshoed). De uitvoering van de eendenkooi doet denken aan een Chinese tempel.

  • 7

    Landgoed De Wilmersberg

    Textiel landgoed

    Het gebied rond Oldenzaal en De Lutte was aan het begin van de 20e eeuw erg geliefd bij textielfabrikanten. Vooral ten oosten van industriestad Oldenzaal lieten zij buitenplaatsen aanleggen; op heuveltoppen uitkijkend over de wijde omgeving. Zo ook de familie Blijdenstein.

    Textielfabrikant Blijdenstein

    Al in 1913 kocht textielfabrikant J.B. Blijdenstein de gronden rond De Wilmersberg, maar door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in 1914 werd pas in 1920 begonnen met de bouw van de villa, ontworpen door architect Kuipers. Vanaf 1923 werd villa ’t Nije Huss door de familie bewoond.

    Landschapspark van Copijn

    Na 1995 is het buitenhuis omgebouwd tot hotel. Het park in Engelse landschapsstijl - destijds aangelegd naar een ontwerp van de Amsterdamse landschapsarchitect Copijn - is in 2005 door Landschap Overijssel in oorspronkelijke staat teruggebracht.

    Glooiing en zichtlijnen

    Inmiddels zijn de oorspronkelijke zichtlijnen teruggebracht. Verspreid over het landgoed vind je o.a. bijzondere boomsoorten, weilanden met bloemrijke hooilanden en drinkpoelen voor vee. Meanderende beken en sloten zorgen voor verrassende doorkijkjes in het glooiende landschap .

    www.wilmersberg.nl
  • 8

    Landgoed 't Kruisselt

    Textiel landgoed

    Villa ’t Kruisselt werd ontworpen door Adolf Broese van Groenou en in 1920 gebouwd voor Jan Richard van Wulfften Palthe, directeur van de Almelose Ververij (voorheen firma Gebr. Palthe).

    Van Wulfften Palthe

    Ook broer Dirk Willem van Wulfften Palthe maakte gebruik van de buitenplaats. Hij werd directeur van de Twentsche Bontweverij in Hengelo.

    Hotel 't Kruisselt

    Net voor de Tweede Wereldoorlog werd de villa verkocht. Inmiddels is in de villa een hotel gehuisvest.

    www.kruisselt.nl
  • 9

    Villa Egheria

    Landgoed Egheria

    Landgoed Egheria werd begin 20e eeuw aangelegd als buitenplaats door textielfabrikant H. E. Ten Cate. Het landgoed is vernoemd naar zijn vier zonen: Egbert, Hendrik, Richard en Arnold. De originele villa uit 1908, ontworpen door de architect Karel Muller, is helaas verloren gegaan tijdens WO II.

    Architect Muller

    Muller ontwierp verschillende buitenplaatsen. Twee zussen van deze Amsterdamse architect trouwden met mannen uit de Twentse textielfamilie Gelderman. Dat gaf hem een 'entree' in het Oosten. Naast Egheria ontwierp hij o.a. het buitenhuis op de Sprengenberg i.o.v. van Wulfften Palthe (de Palthetoren).

    Herbouw sobere versie

    Na de oorlog is de villa in een meer sobere versie herbouwd. Een deel van het originele tuinencomplex, aangelegd door landschapsarchitect Leonard Springer in 1911, is nog wel aanwezig. Sinds 1977 beheert Natuurmonumenten een deel van het landgoed.

  • 10

    Palthehuis & werk Nijeholt

    Museum Het Pathehuis

    Het Palthehuis is in de 18e eeuw het woonhuis van predikant Johannes Palthe en zijn gezin. Drie generaties Palthe wonen er tot kleindochter Gulia in 1928 overlijdt en het huis een museum wordt. Het museum vertelt o.a. het verhaal over de de textielnijverheid.

    Katoenspinner Gelderman

    Begin 19e eeuw vestigt dhr. P.J. Gelderman zich als katoenspinner in Oldenzaal. Zijn oudste zoon H.P. Gelderman is in 1854 met 500 weefgetouwen de grootste werkgever van de stad. Tien jaar later bouwt hij de eerste stoomweverij in Oldenzaal.

    Stoomspinnerij

    Een generatie later bouwt kleinzoon Diederch de firma H.P. Gelderman & Zn verder uit. Oldenzaal is ook de geboortestad van C.T. Stork (1822). C.T. staat o.a. aan de wieg van de stoomspinnerij in Oldenzaal, die uiteindelijk eigendom wordt van Gelderman & Zn.

    www.palthehuis.nl/agenda/

    Textielinstallatie Nijeholt

    In de museumtuin vind je de installatie ‘Ik ben het beu’ van Wietske Lycklama a Nijeholt, gemaakt voor Textiel Festival Twente i.s.m. Frankenhuis BV. De opgestapelde balen textielafval verbeelden hoe kleding verworden is tot wegwerpartikel; kunnen we respectvol en duurzaam met onze kleding omgaan?

    Over de kunstenaar
  • 11

    Landgoed 't Holthuis

    Landgoed 't Holhuis

    Textielfabrikant Abraham Hendrik Ledeboer (1877-1966) was niet alleen eigenaar van landgoed 't Holthuis, maar kocht 
ook een buitenverblijf aan de zuidkant van de Lemelerberg. Daar schakelde hij Pieter Wattez (1871-1953) in om een landschapsontwerp te maken.

    Boerderij

    Centraal op dit landgoed bevindt zich boerderij 't Holthuis. Deze boerderij is - samen met vier woningen en andere opstallen - nog altijd in eigendom van de familie Ledeboer.

    WO II

    Tijdens WO II maakte het landgoed deel uit van de luchtbasis van Vliegveld Twente. Uit die tijd stammen de splitterboxen ter bescherming van de vliegtuigen. Via kilometers lange rolbanen zochten de toestellen beschutting tussen hoefijzervormige aarden wallen die als monument bewaard zijn gebleven.

  • 12

    Landgoed Lonnekermeer

    Landgoed Lonnekermeer

    Landgoed Lonnekermeer vormt samen met De Wildernis en Hof Espelo een gordel van natuurterreinen tussen Hengelo en Enschede. In totaal omvat het landgoed zo'n 90 ha, waarvan de helft bestaat uit bos.

    Textielfabrikant Otto Stork

    Textielfabrikant Otto Stork (1867-1923) stond aan de wieg van Lonnekermeer. Voor de aanleg van de spoorlijn Almelo-Salzbergen ontstonden twee zandafgravingen. Stork liet hier twee meren van maken; het kleine en grote Lonnekermeer.

    Rijskmonument

    Ook gaf Stork opdracht voor de bouw van de villa, boerderij en boswachtershuis, nu rijksmonumenten. Het ontwerp voor zijn landschapspark liet hij maken door landschapsarchitect Leonard Anthony Springer (1855-1940).

  • 13

    Installatie 'Ontworteld'

    Installatie: ‘Ontworteld’

    Ontworteld is het achtste deel in de reeks van Project Uitloper. In dit (bio)kunstexperiment wordt een combinatie gemaakt van (voedsel)planten en textiel en is gebaseerd op de textiel en agrarische roots van Twente. Daarnaast zet het vraagtekens bij de huidige voedsel-, kleding- en textielindustrie.

    Woeste gronden

    Voor de ontginning tot land- en bosbouwgebied bestond het Twentse landschap voornamelijk uit ‘woeste gronden’; niet-gecultiveerde terreinen, zoals heide, veengebieden en moerassen. Rogge en vlas waren in Twente belangrijke gewassen om te voorzien in de behoefte aan voedsel en textiel.

    Menselijke manipulatie

    De menselijke manipulatie van de natuur voor het verkrijgen van grondstoffen voor onze eerste levensbehoeften: voedsel, kleding en onderdak. Hoe verhoudt zich dat weer tot de natuur?

    Metamorfoses

    ‘Er groeit iets tussen de rogge’. Het werk ligt eerst nog verscholen tussen de rogge en zal de komende maanden meerdere metamorfoses ondergaan, van groei, bloei naar een droog gewas. De laatste fase wordt bepaald door het verloop van de metamorfoses. Materiaal: aarde, heidemat, metaal, hout, vlas.

    textielfestivaltwente.nl

    'Ontworteld' is een installatie van Annemarie Huirne & Christel Burghoorn.

  • 14

    Kunstwerk Eve Dumas

    Kunstenaar Eve Dumas

    Eve Dumas werkt als beeldend kunstenaar met verschillende materialen waaronder textiel en garen. Zowel organische vormen als ambachtelijke textiel vormde inspiratie voor dit werk, dat ze maakte in het kader van Textiel Festival Twente.

    Vormenpatroon

    De open vormen van kant- of haakwerk lijken op het vormenpatroon van boomtakken. De bomen in het Sterrenbos van Hof Espelo werden ooit zorgvuldig gekozen vanwege hun aanblik en kruinen in alle seizoenen. Die natuurlijke patronen worden gevierd in dit kunstwerk dat Eve op maat maakte voor deze bomen.

    Invloed van wind en licht

    Door de open structuur kan de wind door de vormen heen waaien. Er ontstaan doorkijkjes en schaduwen die telkens veranderen onder invloed van wind, weer en lichtinval. Het werk is met de hand gemaakt van herbruikt garen op een klimaat-neutrale basis.

    www.evedumas.com
  • 15

    Landgoed Hof Espelo

    Hof Espelo

    Hof Espelo is een van de acht Landgoederen van Textiel van Landschap Overijssel. Hof Espelo werd in de 19e eeuw als zomerverblijf opgekocht door Bernard Gerard Cromhoff (1837-1898), zoon van Hermanus Cromhoff, firmant van de Enschedese textielfabriek Ter Kuile Cromhoff.

    Textielfabrikant Ten Cate

    Het was Evert Adriaan Doedes Breuning ten Cate (1920-1991) die Hof Espelo van de Cromhoffs overnam. Ten Cate was lid van de raad van bestuur en commissaris van het latere Koninklijke Nijverdal Ten Cate in Almelo.

    Koetshuis

    Het koetshuis waarvoor je nu staat, is waarschijnlijk later in de 19e eeuw gebouwd en diende niet als onderdak voor paarden, maar voor de automobiel van Cromhoff. Het koetshuis is inmiddels verbouwd tot bezoekerscentrum van Landschap Overijssel. Je kunt er terecht voor koffie, thee en activiteiten.

    activiteiten bezoekerscentrum
  • 16

    Kunstwerk Karin van der Molen

    Kunstwerk 'Jaarringen'

    De jaarringen van bomen inspireerden beeldend kunstenaar Karin van der Molen tot het werk 'Jaarringen'. Met 'environmental art work' reflecteert de kunstenaar op o.a. actuele milieu- en klimaatproblemen. Ze maakte dit werk in het kader van Textiel Festival Twente.

    Elk jaar een ander jasje

    "De boom trekt ieder jaar een ander jasje aan en zo is iedere ring verbonden met een tijdperk. Op de ringen zijn jaartallen geborduurd die verwijzen naar een belangrijke gebeurtenis op Hof Espelo (een van de Landgoederen van Textiel van Landschap Overijssel) of in de textielgeschiedenis van Twente."

    Over Karin van der Molen

    "With my environmental art work I relate to contemporary challenges. Nature often mirrors the consequences of human activities in the environment. Environmental art can be deployed to encourage, amplify and intensify our imagination to develop a healthy relationship with our surroundings."

    karinvandermolen.nl
Colofon: Route gemaakt i.h.k.v. Textiel Festival Twente 2021. Zie je een foutje in de route? Mail naar: info@textielfestivaltwente.nl
Deel deze pagina

Steun Landschap Overijssel

Overijssel is een schitterende en afwisselende provincie. Van de natuur kun je altijd genieten. Zelfs als je in de stad woont is natuur dichtbij. Dat is niet vanzelfsprekend, daar werken duizenden mensen hard aan, vaak met onze hulp. Samen maken we Overijssel mooier. Help je ons mee?