Vasse; Bron en Esch

Noord Twente

Wandelen
6 km

Bronnen, beken, watermolens, essen en houtwallen in een licht glooiend landschap. In welk seizoen je hier ook komt, achter elke hoek bevindt zich een verrassend doorkijkje. Het gebied is al sinds mensenheugenis bewoond. De sporen daarvan vind je overal terug.

Toegankelijkheid

Afwisselend zandpaden en asfalt. Bij Restaurant Watermolen Bels kun je terecht voor een versnapering.

Startpunt

Startpunt: Infocentrum IJs & Es, Bergweg 8, Mander. Parkeergelegenheid (gratis) aanwezig. Bereikbaar met het OV vanaf de bushalte in Vasse (bij de kerk) via de aanlooproute (oranje lijn in de app). Extra wandelduur; ca 2,5 km

Highlights op deze route:

  • 1

    Bezoekerscentrum Dal vdMosbeek

    Bezoekerscentrum

    Welkom in het Bezoekerscentrum Dal van de Mosbeek! Het bestaat uit Infocentrum IJs & Es, Watermolen Bels en Watermolen Frans. In het onbemande Infocentrum IJs & Es wordt het verhaal van Noordoost-Twente op beeldende wijze verteld. Het heeft dezelfde openingstijden als Restaurant Watermolen Bels.

    Kracht van het ijs

    Na de IJstijd stuwde het ijs de grondlagen in Twente met enorme kracht voor zich uit. De vorm van Infocentrum IJs & Es verbeeldt de kracht van het ijs. Binnen vind je informatie over het ontstaan en de vroege bewoning van dit deel van Twente, een gebied waar veel prehistorische vondsten zijn gedaan.

    Watermolens

    Afwisselend in Watermolens Bels en Frans geven de molenaars op zondagmiddag maaldemonstraties. Ook erg leuk voor kinderen. Als Watermolen Frans open is, kun je de expositie over de geschiedenis van de molen en het molenaarsleven bekijken.

    Bijzondere natuur

    Natuurgebied Dal van de Mosbeek is een beschermd Natura2000-gebied. De grond bestaat uit keileem en dekzand waardoor bronnen met kalkrijk grondwater ontstaan zodat er bijzondere planten groeien. Om het bronnenlandschap te behouden, neemt Landschap Overijssel maatregelen om verdroging tegen te gaan.

    Bezoek Dal van de Mosbeek Routes Landschap Overijssel
  • Wandelkeuzepunt D56

  • 2

    Watermolen Bels

    Watermolen Bels

    Op deze plaats stonden vroeger 2 watermolens aan de Mosbeek. In 1725 werd een papiermolen gebouwd op de oever waar nu het restaurant staat. Deze maakte deel uit van een florerende papierindustrie waarbij uit lompen papier werd gemaakt.

    Chicoreimolen

    Toen de papiermakerij steeds minder opbracht, kwam er in 1845 een chicoreimolen op de andere oever. Chicoreiwortels werden gemalen en gebrand om er koffie van te zetten (chicoreikoffie was toen populair voor mensen die echte koffie niet konden betalen).

    Twee korenmolens

    De papiermolen werd in 1860 omgebouwd tot korenmolen. In 1916 kocht Jannes Bels, een paardenhandelaar uit Vasse, het molencomplex en werd ook de chicoreimolen een korenmolen.

    Restauratie

    Stichting Overijssels Landschap werd in 1958 eigenaar. Na een grondige restauratie opende in 1962 Theeschenkerij Watermolen Bels. De familie Bels is nog steeds restauranthouder.

    Maaldemonstraties

    Op zondagmiddag geven molenaars maaldemonstraties, afwisselend bij Watermolen Bels en Frans.

  • Wandelkeuzepunt D53

  • 3

    Houtwal langs Mander Esch

    Houtwallen

    Hier loop je langs een oude houtwal met daarachter de Mander Esch. Houtwallen zijn de coulissen in het Twentse landschap. Een houtwal bestaat uit een rij bomen en struiken die soms op een aarden wal liggen.

    Prikkeldraad

    Ze hadden allerlei functies. Doornige struiken zoals meidoorn en sleedoorn waren een ‘natuurlijk prikkeldraad’. Ze hielden het vee binnen en wild buiten het erf. Bessen, bloemen en noten van vlier, kamperfoelie en hazelaar werden gebruikt in de keuken of als medicijn.

    Her en der zie je ook eiken in de houtwal. Vroeger gebruikten de mensen het hakhout daarvan voor werktuigen, meubels en voor hun woning. Nu dat niet meer gebeurt, krijgen de eiken kans om de hoogte in te gaan.

    Beschutting

    Door de variatie aan struiken zijn houtwallen een waardevol leefgebied voor heel veel dieren: vogels, insecten, amfibieën en kleine zoogdieren. Reeën en dassen vinden er beschutting.

  • Wandelkeuzepunt D67

  • 4

    Watermolen Frans

    Watermolen Frans

    Rond 1725 is op deze plek een papiermolen gebouwd. In 1870 verbouwde molenaar Frans hem tot graanmolen met bakkerij. Het molenaarsgezin woonde in de boerderij naast de molen. Als de molen open is, kun je het verhaal over het molenaarsleven ontdekken.

    Beernsgeert

    De laatste beroepsmolenaar Gerard Frans ('Beernsgeert') had samen met Marie een groot gezin met 10 kinderen. Gerard was ook boer. Hij had koeien en paarden en verbouwde graan, aardappels, bieten en knollen voor het vee.

    Bedrijvige molenaar

    Met een dubbele baan had Beernsgeert een druk leven. Daarom sloot hij allerlei apparaten op het waterrad aan: een karnmolen, cirkelzaag, wasmachine, slijpsteen, en nog veel meer...

    Maaldemonstraties

    Vrijwillige molenaars geven op zondag maaldemonstraties, afwisselend bij Frans of Bels. Regelmatig zijn er ook andere leuke activiteiten voor jong en oud bij de molen. Kijk hiervoor op de website van Landschap Overijssel:

    Activiteiten
  • Wandelkeuzepunt D54

  • 5

    Reuterij

    Reuterij

    Aan de ene kant zie je een oude roggeakker. Tussen het rogge groeien prachtige akkerkruiden zoals korenbloem en kamille. Achter het hek kijk je in de Reuterij: een brongebied met bijzondere planten. In de bronvijver legde de reut'nboer vroeger bundels vlas te ‘reuten’ of 'rotten'.

    Linnen

    Tijdens het rotten van vlas komen de vezels vrij, die je nodig hebt om linnen garen te spinnen. De Mosbeek werd daarom vroeger ook wel Vlasbeek genoemd. De Vlasbeekweg, bij de bronnen van de Mosbeek, herinnert hieraan.

    Houtwal

    Links van het weiland zie je een oude slingerende houtwal met aan de voet een smalle beek die naar de Mosbeek stroomt. Voor dieren zoals kikkers, padden en salamanders is de houtwal met beek een veilige plek.

    Kwetsbaar

    Door zijn kwetsbaarheid is dit gebied, net als alle andere brongebieden langs de route, niet vrij te betreden. ’s Zomers kun je mee met een excursie om het te verkennen. Kijk hiervoor op de website van Landschap Overijssel:

    excursies & activiteiten
  • 6

    Voorde

    Voorde

    Je loopt hier door een ‘voorde’, een doorwaadbare plaats in een beek of rivier. Ook zie je een mooi brongebied.

  • Wandelkeuzepunt D55

  • 7

    Watermolen de Deele

    Watermolen de Deele

    Bij het klaphek kun je even naar beneden richting boerderij lopen. Daar zie je de Mosbeek mooi liggen. Ongeveer op deze plek stond vroeger Watermolen de Deele. Al in oude geschriften uit 1493 wordt deze molen genoemd.

  • 8

    Mosbeek

    Mosbeek

    Hier loop je letterlijk het Dal van de Mosbeek in. Links en rechts zie je de Mosbeek, die hier al aardig breed is.

    Zeldzame planten

    Het kalkrijke water uit de bronnen van de Mosbeek zorgt ervoor dat hier bijzondere plantensoorten voorkomen, zoals koekoeksbloem, orchideeën, klokjesgentiaan, parnassia en de zeldzame combinatie van vlozegge en vetblad. Water en bloemen trekken libellen en vlinders aan.

    Natura 2000

    Vanwege deze bijzondere natuurwaarden, is het Dal van de Mosbeek aangewezen als Natura2000-gebied, een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden. Landschap Overijssel beschermt dit mooie bronnenlandschap o.a. via maatregelen om verdroging tegen te gaan.

  • Wandelkeuzepunt D85

  • Wandelkeuzepunt D86

  • 9

    Boerderij Weersink

    Eeuwenoude boerderij

    De boerderij die je hier ziet heet Erve Weersink. Het woonhuis bestond al vóór het jaar 1000.

  • 10

    Hezinger Esch

    Hezinger Esch

    Je loopt hier langs de Hezinger Esch. Een es is een hooggelegen akker op een dekzandrug. Vanaf halverwege 1600 werden de bolle akkers nog hoger door bemesting met plaggen. De boeren verbouwden vooral graan op de es. Het woord ‘es’ is afgeleid van het Germaanse ‘atisk’: land waarvan gegeten wordt.

    Hazelbekke

    In het zuiden ligt naast de es, weggezakt in het landschap, natuurgebied de Hazelbekke. Het regenwater dat op de es valt, stroomt ondergronds af richting de Hazelbekke en komt daar aan de oppervlakte.

  • Wandelkeuzepunt D87

  • 11

    Braamberg

    Braamberg

    De Braamberg is met z'n 76 meter een van de hoogste punten van Overijssel. Het bos is rijk aan spechten waaronder de kleine bonte specht. Andere karakteristieke vogels zijn wespendief, havik, fluiter en appelvink. Ook hoor je hier af en toe raven.

    Buitenverblijf

    Bovenop de Braamberg bouwde de familie Jannink, bekend als een van de Twentse textielbaronnen, een riant buitenverblijf met uitzicht op de Holterberg. De fundering ligt er nog. De familie Jannink bezat onder meer de Braamberg, het Springendal en de Mandercirkels.

    De Duitse bezetter brandde het buitenverblijf in 1944 af. De Duitsers waren bang dat dit mooie huis als uitkijkpost ging functioneren.

  • Wandelkeuzepunt D84

  • 12

    Steenfabriek

    Tichelwerk

    Hier stond vroeger een Tichelwerk (steenbakkerij). De steenbakker woonde ernaast. De steenoven is in 1861 door het kerkbestuur van Vasse opgericht om stenen te bakken voor de kerk. De benodigde klei kwam van de Braamberg. Ook verschillende boerderijen zijn gebouwd met stenen van Twentse klei.

  • Wandelkeuzepunt D83

  • Restaurant watermolen Bels

  • Eindpunt

Colofon: Deze route is gemaakt door de werkgroep 'wandelingen in Dal van de Mosbeek' en wordt bijgehouden door vrijwilligster Bernadette Koopmans.
Deel deze pagina

Steun Landschap Overijssel

Overijssel is een schitterende en afwisselende provincie. Van de natuur kun je altijd genieten. Zelfs als je in de stad woont is natuur dichtbij. Dat is niet vanzelfsprekend, daar werken duizenden mensen hard aan, vaak met onze hulp. Samen maken we Overijssel mooier. Help je ons mee?