Vasse; Hezingen-Hesingen

Noord Twente

Wandelen
11 km

Een route door het glooiende grensgebied tussen het Nederlandse Hezingen en het Duitse Hesingen. Je passeert de Galgenberg, Hügelgraberheide, Paardenslenkte en natuurlijk de Mosbeek met haar eeuwenoude watermolens. Meerdere prachtige uitzichten en doorkijkjes maken de tocht bijzonder afwisselend.

Toegankelijkheid

Afwisselend zandpaden en asfalt. Bij Restaurant Watermolen Bels en Gasthof Zum Lönsberg (met uitkijktoren) kun je terecht voor een versnapering.

Startpunt

Startpunt: Bezoekerscentrum Dal van de Mosbeek, Bergweg 8, Mander. Parkeergelegenheid (gratis) aanwezig. OV: bushalte Vasse (bij RK kerk) via de aanlooproute (oranje lijn in de app) extra wandelduur ca 2,5 km.

Highlights op deze route:

  • 1

    Bezoekerscentrum Dal vdMosbeek

    Bezoekerscentrum

    Welkom in het Bezoekerscentrum Dal van de Mosbeek! Het bestaat uit Infocentrum IJs & Es, Watermolen Bels en Watermolen Frans. In het onbemande Infocentrum IJs & Es wordt het verhaal van Noordoost-Twente op beeldende wijze verteld. Het heeft dezelfde openingstijden als Restaurant Watermolen Bels.

    Kracht van het ijs

    Na de IJstijd stuwde het ijs de grondlagen in Twente met enorme kracht voor zich uit. De vorm van Infocentrum IJs & Es verbeeldt de kracht van het ijs. Binnen vind je informatie over het ontstaan en de vroege bewoning van dit deel van Twente, een gebied waar veel prehistorische vondsten zijn gedaan.

    Watermolens

    Afwisselend in Watermolens Bels en Frans geven de molenaars op zondagmiddag maaldemonstraties. Ook erg leuk voor kinderen. Als Watermolen Frans open is, kun je de expositie over de geschiedenis van de molen en het molenaarsleven bekijken.

    Bijzondere natuur

    Natuurgebied Dal van de Mosbeek is een beschermd Natura2000-gebied. De grond bestaat uit keileem en dekzand waardoor bronnen met kalkrijk grondwater ontstaan zodat er bijzondere planten groeien. Om het bronnenlandschap te behouden, neemt Landschap Overijssel maatregelen om verdroging tegen te gaan.

    Bezoek Dal van de Mosbeek Routes Landschap Overijssel
  • Restaurant Watermolen Bels

    Een prachtige plek om te vertoeven.

    Openingstijden Watermolen Bels
  • Wandelkeuzepunt D53

  • Wandelkeuzepunt D54

  • 2

    Commiezenhut

    Commiezienhut

    Toen de grenzen nog gesloten waren, liep je hier bij nacht en ontij smokkelaars tegen het lijf. Vanuit deze hut konden commiezen (grensjagers) de smokkelaars ongemerkt bespieden en in de kraag grijpen. De hut diende ook als schuilplaats tijdens koude, lange nachten.

    Gordijnen

    Om minder op te vallen werden de hutten gedeeltelijk ondergronds gebouwd. Maar de smokkelaars hadden hun trucs om commiezen te ontwijken. Via de stand van de gordijnen van een café hier vlakbij konden ze zien of er grensjagers in de buurt waren.

    Korps Grensjagers

    In 1814 werd het Korps Grensjagers ingevoerd, bestaande uit 300 man, om de toenemende smokkelarij langs de grenzen tegen te gaan. Het waren voornamelijk gepensioneerde militairen. In de 1e Wereldoorlog werden ze vervangen door soldaten en later door douanebeambten.

  • 3

    Galgenberg

    Galgenberg

    De top van de Galgenberg ligt op 70 meter boven NAP. In de Middeleeuwen vonden hier terechtstellingen plaats. Er stond tot begin 1800 een galg waaraan de veroordeelden werden opgehangen, dus goed zichtbaar voor iedereen en als afschrikwekkend voorbeeld.

    IJstijden

    De Galgenberg maakt deel uit van de stuwwal die zich uitstrekt van Ootmarsum tot Uelsen. De stuwwal met al zijn heuvels is in de ijstijden gevormd doordat enorme ijsmassa's de grond opduwden. Door de provincie Overijssel is de Galgenberg aangemerkt als aardkundig monument.

  • 4

    Eendenbeek

    Eendenbeek

    Hier stroomt een uit Duitsland afkomstige beek, de Eendenbeek. Hij doorsnijdt de Manderstreu, een middeleeuws Twents boerenlandschap op schrale, droge heidegrond met kleine weitjes, graanakkers en houtwallen. De Eendenbeek is onderdeel van het Dal van de Mosbeek.

    Bijzondere beek

    Bijzonder aan deze beek is dat het water niet overal zichtbaar is. Dit komt doordat de grond hier bestaat uit klei met daarboven goed doorlatende zandlagen. Op sommige plaatsen zakt het water daardoor naar de ondergrond. De Eendenbeek loopt zelfs dood in de Manderstreu.

  • Bospaadje in

    Op asfaltweg na 20 meter bospaadje linksaf. (verbodsbord voor fietsers en blauwe pijl op de boom)

  • 5

    Krösenberg

    Krösenberg

    De Krösenberg is een Duits deel van de Ootmarsumse stuwwal. Dit is een belangrijk 'inzijggebied' van de Mosbeek. Dat betekent dat hier de neerslag de grond insijpelt en via de ondergrond naar een brongebied van de Mosbeek stroomt.

  • 6

    Mooie doorkijkjes

    Mooie doorkijkjes

    Door het bronnenlandschap op en rond de stuwwal zijn er in het Dal van de Mosbeek mooie doorkijkjes. Dit bijzondere waterrijke landschap trok al vroeg mensen. Het was een van de eerste plekken in ons land waar boeren zich zo’n vierduizend jaar geleden vestigden.

    Grafheuvels

    Hoog, droog en toch meer dan genoeg water. De vele grafheuvels zijn zichtbare tekens van die vroege vestiging. Beetje bij beetje is de streek in cultuur gebracht. Dat ging niet eenvoudig, want er waren veel natte plaatsen.

    Patroon

    De weinige droge plaatsen werden gebruikt om te wonen en om gewassen als rogge en spelt te verbouwen. Op deze manier ontstond een fijnmazig patroon van dorpen, landbouwgronden, houtwallen, heidevelden en natte hooilanden.

  • Wandelkeuzepunt U11

  • Gasthof met uitkijktoren

    Je passeert hier Gasthof Zum Lönsberg. De uitkijktoren geeft een prachtig uitzicht over de omgeving.

  • Wandelkeuzepunt U05

  • Wandelkeuzepunt U08

  • 7

    Grafheuvels

    Grafheuvels

    Je loopt hier over de Hügelgräberheide, een klein glooiend heidegebied met maar liefst 14 grafheuvels uit de Bronstijd. Ook zijn hier nog ploegsporen van boeren uit de vroege middeleeuwen zichtbaar. Zij maakten gebruik van een keerploeg en van karren op schijfwielen, getrokken door ossen.

    Inkijkje

    Grafheuvels geven ons een inkijkje in het leven van onze voorouders. Archeologisch onderzoek leverde skeletresten, urnen met as en gebruiksvoorwerpen op. Daardoor weten we hoe ze hun doden begroeven en hun directe omgeving inrichtten.

    Verering

    Grafheuvels waren niet alleen maar begraafplaatsen. Ze dienden ook als plaats voor verering, oriëntatiepunt of afbakening van territorium.

  • Wandelkeuzepunt E40

  • Wandelkeuzepunt E66

  • 8

    Paardenslenkte

    Paardenslenkte

    Het verhaal gaat dat hier paarden werden gesmokkeld. Er liep vroeger een stroompje in een ondiepe geul (slenk), waardoor smokkelaars met hun paarden ongezien de grens konden oversteken. Als je zuidwaarts loopt, is de slenk rechts van dit pad zichtbaar gemaakt.

  • Wandelkeuzepunt E64

  • 9

    Brandtoren

    Brandtoren

    In de brandtoren die je hier ziet hield een brandwachter vroeger de bossen in de gaten. Tegenwoordig doen ze dat vanuit een vliegtuigje. Zie je ze vliegen in droge tijden? Dan weet je dat het niet aan jou ligt...

  • Wandelkeuzepunt E65

  • Wandelkeuzepunt E67

  • Wandelkeuzepunt D97

  • 10

    Boerderij Weersink

    Eeuwenoude boerderij

    De boerderij die je hier ziet heet Erve Weersink. Het woonhuis bestond al vóór het jaar 1000.

  • Wandelkeuzepunt D86

  • 11

    Hezinger Esch

    Hezinger Esch

    Je loopt hier langs de Hezinger Esch. Een es is een hooggelegen akker op een dekzandrug. Vanaf halverwege 1600 werden de bolle akkers nog hoger door bemesting met plaggen. De boeren verbouwden vooral graan op de es. Het woord ‘es’ is afgeleid van het Germaanse ‘atisk’: land waarvan gegeten wordt.

    Hazelbekke

    In het zuiden ligt naast de es, weggezakt in het landschap, natuurgebied de Hazelbekke. Het regenwater dat op de es valt, stroomt ondergronds af richting de Hazelbekke en komt daar aan de oppervlakte.

  • Wandelkeuzepunt D87

  • 12

    Braamberg

    Braamberg

    De Braamberg is met z'n 76 meter een van de hoogste punten van Overijssel. Het bos is rijk aan spechten waaronder de kleine bonte specht. Andere karakteristieke vogels zijn wespendief, havik, fluiter en appelvink. Ook hoor je hier af en toe raven.

    Buitenverblijf

    Bovenop de Braamberg bouwde de familie Jannink, bekend als een van de Twentse textielbaronnen, een riant buitenverblijf met uitzicht op de Holterberg. De fundering ligt er nog. De familie Jannink bezat onder meer de Braamberg, het Springendal en de Mandercirkels.

    De Duitse bezetter brandde het buitenverblijf in 1944 af. De Duitsers waren bang dat dit mooie huis als uitkijkpost ging functioneren.

  • Wandelkeuzepunt D84

  • 13

    Steenfabriek

    Tichelwerk

    Hier stond vroeger een Tichelwerk (steenbakkerij). De steenbakker woonde ernaast. De steenoven is in 1861 door het kerkbestuur van Vasse opgericht om stenen te bakken voor de kerk. De benodigde klei kwam van de Braamberg. Ook verschillende boerderijen zijn gebouwd met stenen van Twentse klei.

  • Wandelkeuzepunt D83

  • 14

    Mosbeek

    Dal van de Mosbeek

    In het Dal van de Mosbeek liggen meerdere bronnen. Het is een nat gebied. Dat komt doordat de bodem uit keileem bestaat, een mengsel van keien, leem, zand en grind. Keileem is slecht doorlatend voor (regen)water. Het Dal van de Mosbeek is een zeer waardevol natuurgebied.

    Gele kwikstaart

    Met wat geluk kun je de grote gele kwikstaart zien. Deze opvallende knalgele vogel eet graag insecten langs de beek.

    Dotterbloem

    In het voorjaar bloeien hier de opvallende dotterbloemen met hun prachtige gele schoteltjes. Langs de houtwallen vind je bosanemonen die witte tapijtjes vormen. In dezelfde periode begint ook het goudveil te bloeien.

    Goudveil

    Goudveil is een zeldzame plant. Het groeit langs natte beekoevers en zompige bronbossen. Plantenkenners knielen er graag voor neer, want in Nederland is het een zeldzaamheid. Daar waar het groeit, kan het flinke oppervlakten bedekken.

  • Wandelkeuzepunt D67

  • 15

    Watermolen Frans

    Watermolen Frans

    Rond 1725 is op deze plek een papiermolen gebouwd. In 1870 verbouwde molenaar Frans hem tot graanmolen met bakkerij. Het molenaarsgezin woonde in de boerderij naast de molen. Als de molen open is, kun je het verhaal over het molenaarsleven ontdekken.

    Beernsgeert

    De laatste beroepsmolenaar Gerard Frans ('Beernsgeert') had samen met Marie een groot gezin met 10 kinderen. Gerard was ook boer. Hij had koeien en paarden en verbouwde graan, aardappels, bieten en knollen voor het vee.

    Bedrijvige molenaar

    Met een dubbele baan had Beernsgeert een druk leven. Daarom sloot hij allerlei apparaten op het waterrad aan: een karnmolen, cirkelzaag, wasmachine, slijpsteen, en nog veel meer...

    Maaldemonstraties

    Vrijwillige molenaars geven op zondag maaldemonstraties, afwisselend bij Frans of Bels. Regelmatig zijn er ook andere leuke activiteiten voor jong en oud bij de molen. Kijk hiervoor op de website van Landschap Overijssel:

    Activiteiten
  • 16

    Watermolen Bels

    Watermolen Bels

    Op deze plaats stonden vroeger twee watermolens aan de Mosbeek. In 1725 werd een papiermolen gebouwd op de oever waar nu het restaurant staat. Deze maakte deel uit van een florerende papierindustrie waarbij uit lompen papier werd gemaakt.

    Chicoreimolen

    Toen de papiermakerij steeds minder opbracht, liet weduwe en eigenaresse Meyer rond 1845 een chicoreimolen bouwen op de andere oever. Chicoreiwortels werden gemalen en gebrand om er koffie van te zetten (chicoreikoffie was toen populair voor mensen die echte koffie niet konden betalen).

    Twee korenmolens

    De papiermolen werd in 1860 door haar zoon Frits Meyer omgebouwd tot korenmolen. Ruim een halve eeuw later, in 1916, kocht Jannes Bels het molencomplex en werd ook de chicoreimolen een korenmolen.

    Restauratie

    In 1958 kocht stichting Overijssels Landschap het complex. Na een grondige restauratie opende in 1962 Theeschenkerij Watermolen Bels (nu: Restaurant Watermolen Bels). De familie Bels is nog steeds restauranthouder.

    Maaldemonstraties

    Op zondagmiddag geven molenaars maaldemonstraties, afwisselend bij Watermolen Bels en Frans.

  • Eindpunt

Colofon: Deze route is gemaakt door de werkgroep 'wandelingen in Dal van de Mosbeek' en wordt bijgehouden door vrijwilligster Bernadette Koopmans.
Deel deze pagina

Steun Landschap Overijssel

Overijssel is een schitterende en afwisselende provincie. Van de natuur kun je altijd genieten. Zelfs als je in de stad woont is natuur dichtbij. Dat is niet vanzelfsprekend, daar werken duizenden mensen hard aan, vaak met onze hulp. Samen maken we Overijssel mooier. Help je ons mee?