Drukbezochte Groene Stamtafel 'energietransitie en het landschap'

De eerste Groene Stamtafel van 20 november 2019 met als thema 'energietransitie en het landschap' was goed bezocht en leverde mooie discussies op. Lees hier het verslag.

Groene Stamtafel energie

Op 20 november 2019 waren ruim 50 mensen te gast bij onze eerste Groene Stamtafel met als thema duurzame energie in relatie tot het landschap. Zes tafelgasten gaven hun visie op het inpassen van onder andere windmolens en zonneparken in het landschap. Dat leverde levendige discussies op. Inspirerende voorbeelden kwamen langs van energiecoöperaties waarbij burgers gezamenlijk optrekken met overheden en marktpartijen. Ook de mogelijkheid van windmolens verscholen in nieuw (productie) bos kreeg bijval.

Impact energieopgave

De biodiversiteitscrisis en klimaatverandering vormen de grootste bedreigingen voor natuur en landschap. Daarom is de transitie naar duurzame energie een belangrijke opgave voor Landschap Overijssel. “Als landschapsorganisatie voelen wij een duivels dilemma”, aldus Jacob van Olst, directeur Landschap Overijssel. “We ondersteunen de energietransitie, maar hoe kunnen we ervoor zorgen dat het landschap er zo min mogelijk hinder van ondervindt en er juist beter van wordt?" Simpele oplossingen bestaan helaas niet, bovendien gaat de discussie gepaard met veel emotie. Landschap Overijssel wil het gesprek faciliteren waarin we ruimte nemen om naar elkaar te luisteren en waarbij we bewustwording creëren over de omvang van de energieopgave en de impact daarvan.”

Spagaat tussen energie en landschap

En dus werd op woensdag 20 november 2019 een ‘Groene Stamtafel’ georganiseerd met als thema ‘duurzame energie en het landschap’. Zes deskundigen van binnen en buiten Landschap Overijssel belichten het onderwerp van verschillende kanten in een vol café Tante Ell. Gespreksleider Jolande Verheij leidt de vaak levendige discussie in goede banen en geeft als eerste het woord aan Matthijs Nijboer, directeur Natuur en Milieu Overijssel. Matthijs schetst de noodzaak van de energietransitie aan de hand van een grafiek die de wereldwijde temperatuurstijging in de 20e eeuw laat zien. “De noodzaak om over te stappen op hernieuwbare energiebronnen vormt een lastige spagaat met de wens om de kwaliteit van ons landschap te behouden”. Bij het inpassen van hernieuwbare energie in ons landschap, pleit hij voor een zorgvuldige start waarbij we in de loop van het proces kunnen versnellen.

Transitie door de eeuwen heen

Aan de hand van een film van het Oversticht zien we hoe de verschillende energielandschappen in Overijssel door de eeuwen heen geleidelijk vorm gaven aan onze leefomgeving. Onze houthakcultuur heeft het landschap zoals we dat nu kennen grotendeels gevormd. Daarna brak het ‘fossiele tijdperk’ aan. Sinds de industriële revolutie - met alle smogproblemen van dien - is de energiewinning (denk aan elektriciteitscentrales) grotendeels buiten onze directe leefomgeving geplaatst. Ook nu zitten we in een transitiefase, van fossiele naar hernieuwbare bronnen, en zien we een beweging terug naar onze leefomgeving, zoals zonnepanelen op het dak en windturbines in de buurt.

Van 10% nu naar 20% hernieuwbare energie in 2023

Ook Fleur Schilt van de provincie Overijssel voelt de spagaat tussen de energie opgave enerzijds en een goede ruimtelijke ordening anderzijds. “In 2023 moet in Overijssel 20% van onze energie duurzaam zijn opgewekt. Op dit moment zitten we op 10% en die wordt grotendeels opgewekt via biomassa, waar ook allerlei haken en ogen aan zitten.” Dat betekent dat er nog flink wat stappen moeten worden gezet om de doelstelling te halen.

Versterking landschap

De noodzaak van de transitie is voor vrijwel iedereen duidelijk, maar de manier waarop geeft aanleiding tot discussie. Peter Hermsen ziet vanuit zijn functie als landschapsarchitect bij Landschap Overijssel dat steeds meer landschapselementen - zoals houtwallen en singels - verdwijnen. Hij schetst onze traditie van het uitputten van land en wil toe naar een belofte dat duurzame energie wordt aangewend ter versterking van het landschap. “De opgave die er ligt, betekent dat wellicht ook maatregelen op grotere schaal nodig zijn. En dan ontstaat het risico van eenheidsworst, van one size fits all.” Peter pleit voor maatwerk, zowel qua proces als uitvoering.

Borging

Ook de vraag wie de kwaliteit van het landschap moet borgen roept discussie op. Jan ten Tije, voorzitter van coöperatie MarkeLokaal, spreekt van een gezamenlijke verantwoordelijkheid waarbij burgers, overheden en lokale partijen samen aan het roer staan. Ook is hij voorstander om breder te kijken dan alleen de gevolgen van energie voor het landschap. “Markelokaal staat vooral in het teken van voedselproductie. Ons streven is een landschap met verantwoorde, kleinschalige landbouw, waarin ‘nieuwe (spannende) elementen’ ontstaan, zoals een (kleine) windmolen en zonnecollectoren.”

Nieuw landschap

Ook Kees van Dorth van stichting duurzame energie Wierden/Enter probeert te denken in kansen. “Kansen op het gebied van werkgelegenheid, het stimuleren van lokale economie, circulair denken”. Hij toont een impressie van ‘nieuw landschap’ met nieuwe elementen, waarbij zonnepanelen aan het zicht worden onttrokken door glooiing of begroeiing in het landschap, waar sprake kan zijn van meer biodiversiteit dan bijvoorbeeld een maïsveld.

Zwerm of lijn

De vraag op welke manier we rekening kunnen houden met het landschap, komt terecht bij Arthur Vermeulen, directeur van Raedthuys Windenergie. Bij het plaatsen van windmolens, zorgt hij voor inpassing in het landschap waarbij hij aansluit hij bij provinciale richtlijnen en landelijke wetgeving. Samen met deskundigen bepaalt hij welke afstand tot woningen moet worden aanhouden. Hierbij is wel sprake van vrijheidsgraden. “Wij kunnen bijvoorbeeld molens in een zwerm plaatsen, of in een lijn, als dat beter past. Ook kun je kiezen voor molens van verschillende afmetingen voor een betere inpassing in het landschap’.

Mengvormen en maatwerk

Algemene teneur van de avond is dat we toe moeten naar gebiedsontwikkeling met zowel kleinschalige initiatieven van burgers als een aantal grootschalige zonneparken en windturbines bij bedrijventerrein of snelwegen. Met burgers als (mede-)eigenaar, al dan niet via energie coöperaties, waarbij de lusten en lasten eerlijk worden verdeeld. Er is veel draagvlak in de zaal voor landschapscompensatie bij het plaatsen van hernieuwbare energiebronnen in het landelijk gebied. Ook de mogelijkheid van windmolens verscholen in nieuw (productie) bos krijgt bijval evenals nieuwe landschappen met kleinschalige landbouw, voedselbos en nieuwe elementen zoals zonnepanelen op schuurdaken en een windmolen.

Wat vindt het publiek?

Via facebook polls en stemmingen tijdens de ‘Groene Stamtafel’ krijgen we een inkijkje hoe onze achterban denkt over energietransitie en het landschap:

  • Zorgen over inpassing in landschap? We zien steeds meer zonnevelden en windmolens in het landschap. Wat vind jij hiervan? Bijna alle respondenten onderschrijven het belang van de overstap naar hernieuwbare energie, maar maken zich wel zorgen over de inpassing ervan in het landschap. Veel gemaakte opmerking hierbij is: zonnevelden in natuurgebieden nee, op daken van flatgebouwen of schuren en bij bedrijventerreinen, prima!
  • Zelf al stappen gezet? 64 van de 84 respondenten hebben al stappen gezet op het gebied van hernieuwbare energie, bijvoorbeeld via zonnecollectoren, led lampen, gebruik van inlands hout en papiersnippers als muurisolatie.
  • Zelf meewerken? Op de vraag of je mee zou willen werken aan plannen m.b.t. de energie-opgave bij jou in de buurt, antwoordt een ruime meerderheid (64%) ja!

Wie waren de tafelgasten bij onze eerste Groene Stamtafel energie?

  • Matthijs Nijboer, directeur NMO. Zat aan bij de landelijk klimaattafels over duurzame energie. Is daarnaast vertegenwoordiger van de maatschappelijke organisaties in de RES West Overijssel.
  • Fleur Schilt, beleidsontwikkelaar Ruimte en Energie bij provincie Overijssel. “Als provincie maken we ruimte voor opwekking van duurzame energie, we bouwen aan het landschap van de toekomst. Met respect voor cultuurhistorie en met ruimtelijke kwaliteit. Dat is een hele uitdaging, gelukkig staan we daar niet alleen voor”.
  • Peter Hermens, landschapsarchitect bij Landschap Overijssel. Heeft daarnaast een eigen bureau waarmee hij veel met energielandschappen bezig is. Peter werkt vanuit de overtuiging dat het landschap in de toekomst veel beter en mooier kan zijn. Dat is hard werken, maar het is ook de morele plicht die we naar volgende generaties toe hebben.
  • Arthur Vermeulen, directeur Wind bij Pure Energie. Consumentenbond, Natuur&Milieu, Greenpeace en WISE doen jaarlijks onderzoek naar hoe groen Nederlandse energieleveranciers zijn. Pure Energie staat al 7 jaar op rij op de eerste plek, met een rapportcijfer 10 voor groene stroom.
  • Jan ten Tije, strategisch beleidsmedewerker bij gemeente Wierden en voorzitter van coöperatie Markelokaal.“Als Markelokaal willen wij een bijdrage leveren aan het ontstaan van een zelfvoorzienende lokale economie met gemeenschappelijke waarden. Daartoe werken we aan een gebiedseconomie op basis van sociaal ecologische waarden, waarin geld slechts een bijrol speelt.”
  • Kees van Dorth, bestuurslid stichting Duurzame Energie Wierden en projectleider zonnepark De Groene Weuste. Andere zonneparken zijn in voorbereiding waarbij lokaal eigenaarschap, maatschappelijk rendement, landschappelijke inpassing en versterking van de biodiversiteit prioriteit hebben.

Ter inspiratie

tafelgasten
publiek
gespreksleider & tafelgasten